Gỡ điểm nghẽn làm sạch dữ liệu thuế và thúc đẩy chuyển đổi số

Ngày 12-11, Quốc hội làm việc tại hội trường tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn các nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính; nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn là thành viên Chính phủ đầu tiên đăng đàn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội.

Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang dự phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại hội trường.

ĐBQH Ma Thị Thúy đặt câu hỏi: Kinh tế số và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, làm thay đổi phương thức kinh doanh và tạo ra những mô hình tạo giá trị mới. Nếu chính sách thuế không theo kịp thì sẽ thất thu ngân sách, nhưng nếu quản lý thiếu linh hoạt thì có thể tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Xin Bộ trưởng cho biết giải pháp căn cơ nào để bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời bảo vệ các hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ trước nguy cơ tăng chi phí tuân thủ?

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Cùng với sự phát triển của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tốc độ thương mại điện tử ngày càng phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, sau đại dịch COVID-19, thói quen và tập quán của người tiêu dùng có nhiều thay đổi, tạo động lực thúc đẩy thương mại điện tử tăng trưởng nhanh.

Theo số liệu từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trưởng bình quân khoảng 20%/năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đứng thứ hai khu vực Đông Nam Á. Đến hết năm 2025, doanh số thương mại điện tử của Việt Nam ước đạt khoảng 37 tỷ USD.

Cùng với tốc độ tăng trưởng như vậy, tốc độ thu thuế cũng tương tự. Đến hết 10 tháng năm 2026, thu thuế từ thương mại điện tử đạt tới 241 nghìn tỷ, tăng khoảng 42% so với cùng thời điểm.

Để quản lý hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, chúng ta phải quản lý chặt chẽ các chủ thể tham gia. Trước hết là người bán hàng, KOL, KOC; thứ hai là các sàn thương mại điện tử và các đơn vị cung cấp dịch vụ bổ trợ, bao gồm dịch vụ thanh toán, vận chuyển logistics, shipper.

ĐBQH Ma Thị Thúy chất vấn Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Để quản lý chặt chẽ hoạt động này, chúng tôi tập trung vào một số giải pháp. Cụ thể, định danh và thu thập dữ liệu, bảo đảm mọi giao dịch phát sinh trong môi trường điện tử đều được quản lý, theo dõi chặt chẽ.

Về công tác thu thuế, thực hiện cơ chế thu hộ, nộp thay, giao rất rõ trách nhiệm của các sàn, nhà cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm khấu trừ thuế ngay.

Đồng thời, bảo đảm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh trên không gian mạng. Qua dữ liệu thu thập được, hiện nay chúng tôi đang quản lý khoảng hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng.

Thông qua việc thu hộ, nộp thay, khấu trừ tại nguồn để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho những hộ và cá nhân kinh doanh và đảm bảo: Thứ nhất, kết nối cơ sở dữ liệu giữa cơ quan thuế với cơ quan chức năng về quản lý thương mại điện tử, cơ quan an ninh mạng, cơ quan thanh toán. Hiện nay có khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và có 105 nhà vận chuyển logistics được kết nối cơ sở dữ liệu.

Thuận lợi lớn nhất của cơ chế này là khấu trừ tại nguồn và yêu cầu các nền tảng thực hiện nộp thuế thay.

Và chính nhờ kết nối cơ sở dữ liệu, người kinh doanh trên không gian mạng không phải khai lại, chỉ một lần khai và cập nhật khi có thay đổi, chứ không phải khai với cơ quan quản lý thương mại rồi phải khai với cơ quan thuế… Chúng tôi sẽ kết nối dữ liệu với nhau. Và khi sàn đã nộp thuế thay rồi thì người kinh doanh không phải nộp nữa. Cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ dữ liệu, đặc biệt là truy vết các giao dịch thanh toán thông qua ví điện tử, tài khoản ngân hàng gắn với thông tin định danh.

Chất vấn, ĐBQH Hoàng Ngọc Định nêu vấn đề: Theo số liệu báo cáo của Cục Thuế, hiện nay còn trên 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, chuẩn hóa dữ liệu (làm sạch), trong đó có những doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký từ hàng chục năm nay. Xin Bộ trưởng cho biết trách nhiệm của Bộ Tài chính, cơ quan thuế đối với tình trạng tồn đọng nêu trên và giải pháp xử lý trong thời gian tới?

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Làm sạch mã số thuế là yêu cầu bắt buộc, bởi nguyên nhân sâu xa khiến chúng ta bị Diễn đàn Toàn cầu và OECD xếp vào danh sách đen (danh sách không hợp tác về thuế) chính là việc chưa làm sạch mã số thuế.

Từ đầu năm đến nay, cơ quan quản lý đã nỗ lực làm sạch được 777.000 mã số thuế. Hiện vẫn còn 2,5 triệu mã số thuế đang ở tình trạng đã dừng hoạt động kinh doanh, và không hoạt động tại địa điểm đã đăng ký.

Bộ trưởng nhấn mạnh khối lượng công việc này buộc phải hoàn thành trước kỳ đánh giá vào quý II năm 2028 của OECD. Kết quả đánh giá sẽ định đoạt việc Việt Nam có được đưa ra khỏi danh sách theo dõi hay tiếp tục bị xếp vào danh sách đen – vấn đề có tính chất tác động trực tiếp và sâu sắc đến môi trường đầu tư, phát triển kinh tế của đất nước.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Bộ đã báo cáo Chính phủ và chính thức ký tờ trình gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị đưa vào chương trình làm việc của kỳ họp các quy trình, thủ tục đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ làm sạch. Trọng tâm của giải pháp là: Xóa bỏ các nghĩa vụ tài chính tồn đọng cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động từ 5 năm trở lại đây. Các khoản được đề xuất xử lý gồm nợ thuế môn bài cũ (dù sắc thuế này được bãi bỏ từ năm 2026 nhưng dư nợ quá khứ còn rất lớn), cùng toàn bộ các khoản tiền phạt và tiền chậm nộp.

Sau khi hoàn tất việc xử lý dứt điểm các nghĩa vụ tài chính còn vướng mắc, cơ quan quản lý sẽ tiến hành đóng toàn bộ mã số thuế không còn hoạt động. Giải pháp căn cơ này nhằm bảo đảm an toàn, minh bạch môi trường kinh doanh, đồng thời ngăn chặn triệt để tình trạng lợi dụng mã số thuế không hoạt động để trốn thuế và kinh doanh bất hợp pháp trong thời gian tới.

ĐBQH Hoàng Ngọc Định chất vấn Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Tiếp sau Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội, làm rõ nhiều vấn đề được đại biểu quan tâm.

ĐBQH Ma Thị Thúy tiếp tục chất vấn: AI đang mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế và quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra những vấn đề về an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin, trách nhiệm pháp lý và nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận thông nghệ.

Xin Bộ trưởng cho biết Việt Nam sẽ xây dựng cơ chế quản trị AI như thế nào để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát được các rủi ro, đặc biệt là trách nhiệm pháp lý thuộc về ai khi quyết định dựa trên AI gây thiệt hại cho người dân? Và cũng đề nghị Bộ trưởng cho biết thêm về chính sách phát triển AI, cần có giải pháp cụ thể như thế nào nào để người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Liên quan đến câu hỏi của đại biểu Ma Thị Thúy về AI, quản trị AI và chính sách AI cho người cao tuổi, Việt Nam đã ban hành luật AI và là một trong những quốc gia đầu tiên ban hành luật AI.

Khi chúng tôi xây dựng luật về AI, vấn đề an toàn là vấn đề rất quan trọng. Ví dụ câu hỏi đặt ra là nếu như một cán bộ, viên chức đưa một dữ liệu mật lên để hỏi AI thì có được hay không? Câu trả lời là theo quy định của pháp luật AI cũng như các nghị định, thông tư hướng dẫn thì không được. Có ba cấp độ, cấp độ rủi ro cao thì tuyệt đối không được. Còn đối với những dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không phải thương mại hóa thì ở một chừng mực nào đó chúng ta có thể được sử dụng. Luật về AI cũng như nghị định về AI đã ban hành các hướng dẫn để hỗ trợ việc này.

Đại biểu hỏi làm thế nào để vừa quản lý nhưng vừa thúc đẩy phát triển? Tôi đơn cử ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI vào lấy dữ liệu thì chỉ số gọi là số lượng truy cập sẽ tăng lên rất nhiều, nhưng nếu không cho vào thì lượng truy cập sẽ giảm đi rất nhiều. Ở góc độ của một doanh nghiệp, để kinh doanh hoặc hoạt động trên lĩnh vực AI, việc dung hòa giữa bảo vệ dữ liệu hay bảo vệ sự an toàn cũng như việc phát triển là bài toán mà người đứng đầu doanh nghiệp phải xử lý.

Vậy vai trò của Bộ KH&CN ở đây là gì? Từ Luật Khoa học công nghệ, rồi luật AI và các thông tư, nghị định hướng dẫn, chúng tôi đã đưa ra được khung đạo đức về AI, cũng như đánh giá các mức độ rủi ro của AI và khuyến nghị cho các doanh nghiệp, các nhà phát triển một số trường hợp khi nào làm, khi nào không nên làm.

Tôi đặc biệt quan tâm đến câu hỏi liên quan đến chính sách AI cho người cao tuổi và người yếu thế. Đây là vấn đề khi xây dựng Luật Chuyển đổi số, luật AI, trong các mảng về chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, có nội dung liên quan đến những người yếu thế, trong đó có người cao tuổi. Giải pháp ở đây là gì? Lấy ví dụ, đối với những người yếu thế ở vùng sâu, vùng xa, đầu tiên là phải có sóng; phải có giải pháp mang sóng tới, mang đường truyền tới. Thứ hai là phải có thiết bị để truy cập, và thứ ba là phải có hướng dẫn. Tôi cho rằng một hướng dẫn đặc biệt hiệu quả trong thời gian vừa qua chính là nền tảng bình dân học vụ số. Quốc hội đã triển khai rất hiệu quả nền tảng bình dân học vụ số và được sự lan tỏa tích cực trong cộng đồng.

Tin, ảnh: PV