Hộp trục vít, bánh răng hay cyclo: chọn kiểu hộp giảm tốc nào để không tốn điện oan
Cùng kéo một băng tải, bộ motor giảm tốc dùng hộp trục vít tỷ số 1/60 có thể ngốn điện hơn bộ dùng hộp bánh răng cùng cỡ tới 30–40%. Với máy chạy hai ba ca, chọn sai kiểu hộp số tốn nhiều tiền hơn mọi khoản mặc cả lúc mua.
![]() |
Motor giảm tốc bánh răng MCN hàng mới kiểu mặt bích NF: hộp bánh răng giữ hiệu suất cao ở mọi tỷ số, khác hộp trục vít. Ảnh: Đông Phong
Hộp giảm tốc hạ vòng quay của motor từ khoảng 1.450 vòng/phút xuống tốc độ máy cần và nhân lực xoắn lên tương ứng. Phần năng lượng mất đi trong hộp biến thành nhiệt; tỷ lệ còn lại gọi là hiệu suất. Theo bộ phận kỹ thuật Công ty Đông Phong (TP.HCM), đơn vị cung cấp motor giảm tốc từ năm 2013, khách thường chọn hộp số theo giá và theo quen tay, trong khi thứ nên hỏi đầu tiên là máy chạy bao nhiêu giờ mỗi ngày.
1. Năm kiểu hộp số và hiệu suất của từng kiểu
|
Kiểu hộp số |
Trục ra |
Hiệu suất |
Ưu điểm |
Hạn chế |
|
Bánh răng trụ nghiêng |
Thẳng trục motor |
94–97% (mỗi cấp hao 1,5–3%) |
Bền, ít nóng; ghép cấp để đạt 1/3–1/250; giá vừa |
Dài hơn, cần chỗ lắp dọc trục |
|
Trục vít – bánh vít |
Vuông góc |
50–90%, tỷ số càng lớn càng thấp |
Rẻ nhất, gọn, êm; một cấp đạt tới 1/100 |
Nóng, tốn điện ở tỷ số lớn; bánh vít đồng mòn dần; không tin được "tự hãm" |
|
Bánh răng côn + trụ |
Vuông góc |
94–96% |
Vuông góc mà vẫn hiệu suất cao, chạy liên tục tốt |
Đắt hơn trục vít |
|
Cyclo (con lăn lệch tâm) |
Thẳng |
Khoảng 90% |
Chịu va đập, quá tải tức thời tốt; một cấp đạt 1/6–1/119 |
Giá cao hơn bánh răng trụ cùng cỡ |
|
Hành tinh |
Thẳng |
Khoảng 95–98% mỗi cấp |
Rất gọn, lực lớn, chính xác (dùng với servo) |
Giá cao |
Hiệu suất hộp trục vít phụ thuộc mạnh vào tỷ số: khoảng 85–90% ở 1/7,5–1/10, còn 70–80% ở 1/30 và chỉ 50–65% ở 1/60. Hai hộp trục vít nối tiếp cho máy gạt bùn chạy 0,5 vòng/phút có thể chỉ còn 30–40%: motor 0.75 kW mà trục ra nhận chưa tới 0.3 kW cơ.
2. Tính thử tiền điện cho một băng tải
Giả sử băng tải cần 0.9 kW cơ ở trục ra, chạy 24 vòng/phút (tỷ số 1/60), 16 giờ/ngày, 250 ngày/năm (4.000 giờ). Dùng hộp trục vít 1/60 hiệu suất khoảng 60%, motor phải phát 0.9 ÷ 0,6 = 1.5 kW, tức phải mua motor 1.5 kW. Dùng hộp bánh răng ba cấp hiệu suất khoảng 94%, motor chỉ cần phát 0.96 kW, mua motor 1.1 kW là đủ.
Chênh lệch 0.54 kW cơ, quy ra điện lấy từ lưới (hiệu suất motor khoảng 85%) là khoảng 0.63 kW. Nhân 4.000 giờ: khoảng 2.500 kWh mỗi năm, tức khoảng 5 triệu đồng với giá điện 2.000 đ/kWh, năm nào cũng mất. Bộ bánh răng đắt hơn bộ trục vít vài trăm nghìn tới hơn một triệu đồng tùy cỡ, nghĩa là chưa hết một năm đã hòa vốn, chưa kể hộp trục vít chạy nóng làm dầu và phớt hỏng sớm hơn. Máy chỉ chạy vài giờ mỗi tuần thì phép tính đảo ngược: tiền mua quan trọng hơn hiệu suất.
3. Khi nào hộp trục vít vẫn là lựa chọn đúng
-
Máy chạy ít giờ, chạy gián đoạn: cổng, cửa cuốn, rào chắn, máy đóng mở theo mẻ (chế độ S2, S3).
-
Cần trục ra vuông góc, chỗ lắp chật, hoặc cần cốt âm lồng thẳng vào trục máy mà tải nhẹ.
-
Tỷ số 1/7,5–1/20, hiệu suất còn 85–90%, chấp nhận được.
-
Cần chạy êm, ít ồn như thiết bị dịch vụ, máy đặt trong phòng.
Nhưng với tời, nâng hạ, băng tải nghiêng, đừng trông vào khả năng "tự hãm" của hộp trục vít: khả năng ấy chỉ có ở một phần hộp tỷ số lớn khi đứng yên và giảm mạnh khi rung, dầu nóng hay bánh vít đã mòn. An toàn chỉ đến từ thắng điện từ hoặc bộ chống quay ngược.
![]() |
Motor giảm tốc MCN hàng mới kiểu chân đế NL, cỡ 0.2–5.5 kW: loại gọn cho băng tải ngắn, máy đóng gói, dây chuyền nhỏ; còn có kiểu mặt bích NF. Ảnh: Đông Phong
4. Máy nhỏ, băng tải ngắn: hộp bánh răng cỡ nhỏ liền motor
Với máy nhỏ 1/4–7.5 HP như băng tải ngắn, máy đóng gói, máy chiết rót, bàn xoay nhỏ, thị trường có sẵn các bộ motor giảm tốc bánh răng liền khối gọn như một motor thường, trục ra thẳng, kiểu chân đế hoặc mặt bích, có cả loại cốt âm và loại gắn thắng điện từ. Nhóm hàng Đài Loan ở phân khúc này được nhiều xưởng chế tạo máy chọn vì đồng đều và dễ tìm phụ tùng, ví dụ dòng motor giảm tốc MCN công suất 0.2–5.5 kW, tỷ số 1/5–1/200, hai kiểu NL chân đế và NF mặt bích. Chọn nhóm này thay cho hộp trục vít cùng cỡ, máy chạy mát hơn và bớt một mối lo xì dầu.
5. Tỷ số lớn tới đâu thì phải thêm cấp
|
Kiểu hộp |
1 cấp |
2 cấp |
3 cấp trở lên |
|
Bánh răng trụ nghiêng |
khoảng 1/1,5–1/7 |
khoảng 1/7–1/50 |
1/50–1/250 (ghép thêm cấp đầu để tới hàng nghìn) |
|
Bánh răng côn + trụ |
chỉ cấp côn: 1/1–1/5 |
1/5–1/50 |
1/50–1/200 |
|
Trục vít – bánh vít |
1/5–1/100 |
hai hộp nối tiếp: 1/100–1/5.000, hiệu suất rất thấp |
thường ghép cấp bánh răng trụ ở đầu vào thay vì cấp trục vít thứ hai |
|
Cyclo |
1/6–1/119 |
tới khoảng 1/7.000 |
ít dùng |
Mỗi cấp thêm vào là thêm kích thước, giá và khoảng 1,5–3% hao hụt, nhưng với trục ra dưới khoảng 5 vòng/phút chạy liên tục, bánh răng nhiều cấp hoặc một cấp bánh răng ghép trước một cấp trục vít vẫn kinh tế hơn hai cấp trục vít.
6. So báo giá: so lực xoắn, đừng so "size"
Với hộp trục vít NMRV 030, 040, 050, 063, 075, 090, 110 hay hộp WP cỡ 40–250, con số là khoảng cách tâm giữa trục vít và bánh vít tính bằng mm; với hộp bánh răng kiểu R, F, K, S, các số 37, 47, 57, 67, 77 là cỡ theo lực xoắn, không đo được; cyclo dùng mã riêng của hãng. Hai hãng cùng "size" chưa chắc cùng sức. Khi so báo giá, đặt cạnh nhau lực xoắn định mức ở cùng tốc độ trục ra, hệ số làm việc cho phép, kiểu lắp, kích thước và bảo hành.
Ông Nguyễn Thế Hải, Giám đốc Công ty Đông Phong, chia sẻ: "Khách hay hỏi hộp trục vít vì rẻ và êm. Chúng tôi hỏi lại máy chạy mấy giờ một ngày. Chạy một ca, tỷ số nhỏ thì trục vít được; chạy ba ca, tỷ số lớn thì lấy bánh răng, vài tháng tiền điện là bù xong phần chênh."
Gửi tốc độ cần, tải và số giờ chạy mỗi ngày qua Zalo 0917 882 099, kỹ thuật Đông Phong sẽ so hai phương án hộp số kèm giá để chọn.
![]() |
Tem motor giảm tốc MCN NF05 ghi công suất 0.37 kW, điện áp 220/380 V, tỷ số 1:10 và nhà sản xuất: đọc tỷ số trên tem trước khi so hai báo giá. Ảnh: Đông Phong
CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ ĐÔNG PHONG
Địa chỉ: 42 Liên Khu 4-5, P. Bình Hưng Hòa B, Bình Tân, TP.HCM
Hotline/Zalo: 0917 882 099












Ý kiến bạn đọc