Mùi Tết của mẹ

Mỗi lần Tết đến, tôi lại nhớ món dưa hành của mẹ như nhớ một phần linh hồn của mùa xuân cũ, như nhớ mùi tết của mẹ. Chiếc vại gốm nâu bóng, thân hơi phình, miệng buộc kín bằng tấm lá chuối và dây rơm, luôn đứng lặng lẽ nơi góc bếp. Nhưng chỉ cần mở nắp vại, là cả một miền ký ức thơm nồng bật dậy.

Món dưa hành ngày tết của mẹ như một bến đỗ của ký ức không bao giờ phai.

Cách muối hành của mẹ tỉ mẩn như chăm chút một món quà gửi mùa xuân. Hành được chọn từ những củ vừa phải, tròn chắc, còn nguyên đầu rễ; ngâm qua đêm trong nước tro bếp để khỏi hăng.

Mẹ bảo hành ngon thì phải bóc thật khéo: chỉ lột lớp vỏ già ngoài cùng, giữ lại những lớp non để củ hành sau khi muối vẫn trắng ngần, căng mọng. Nếu bóc sâu quá, hành dễ bị “xót”, ngấm nước và nhanh hỏng.

Hành bóc xong, mẹ tôi rửa sạch, phơi se cho ráo. Trong lúc ấy, mẹ chuẩn bị nước muối: mặn vừa đủ, không nguội, cũng không quá nóng. Để hành lên men dịu và thêm vị ngọt thanh, mẹ còn thả vào vại vài khúc mía róc sạch vỏ; làm dưa hành có vị ngọt tự nhiên, lại dậy hương thơm đất trời. Thêm vài nhánh ớt đỏ, mấy tép tỏi đập dập, mẹ dùng chiếc vỉ bằng nan tre cài trên miệng cho hành được “tắm” đều trong nước; tất cả hòa vào nhau, nằm yên trong chiếc vại gốm như chờ đợi thời khắc chuyển mình của năm cũ sang năm mới.

Khoảng 2 tuần sau, chỉ cần hé nắp vại là hương hành muối chua nhẹ thoảng lên, dịu dàng mà rất “Tết”. Những củ hành trắng ngần, đầu hơi ánh tím, giòn rộp, vị thanh chua quyện ngọt mía, cay ớt, mặn vừa phải. Mẹ dùng chiếc muôi sạch, múc những củ hành trắng, tím bóng bẩy lên đĩa nhỏ xinh. Bên những đĩa gà luộc, thịt đông, bánh chưng, giò thủ…, món dưa hành tuy khiêm tốn nhưng khiến cả mâm cơm như bừng sáng, kích thích mọi vị giác.

Chỉ cần nhón một củ hành, cắn nhẹ, nghe tiếng “rộp” vui tai; vị chua thanh đầu lưỡi, chút mặn, chút cay, chút ngọt, tất cả quyện lại khiến miếng thịt mỡ, miếng giò lạnh cũng trở nên tròn vị hơn. Đĩa dưa hành vì thế mà không thể thiếu trong mâm cơm ngày Tết, như nốt nhạc làm trọn bản hòa tấu của ẩm thực ngày xuân.

Không phải ngẫu nhiên mà nói đến Tết, ai cũng nhớ câu Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ/Cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh. Trong bức tranh Tết cổ truyền, dưa hành đứng cạnh thịt mỡ, bánh chưng, câu đối như những biểu tượng của đoàn viên và sung túc. Dưa hành giúp cân bằng vị béo, làm cho mâm cơm ngày Tết thêm hài hòa, thanh mát, như một điểm nhấn giữ lại sự tỉnh táo và mộc mạc giữa bàn tiệc sum vầy. Với người Việt, đĩa dưa hành không chỉ là món ăn, mà còn là ký hiệu của Tết, một cách nhắc nhớ mùa đoàn tụ.

Giờ đây, giữa những năm tháng đi xa, Tết đôi khi chỉ đến bằng lịch chứ không bằng mùi. Nhưng hễ bắt gặp đâu đó mùi chua dịu của dưa hành, lòng tôi lại như được kéo về miền quê nhỏ bé: nơi có mẹ cặm cụi bên vại gốm nâu, nơi có tiếng cười, tiếng pháo vang vọng trong ký ức. Nơi đó tôi có một tuổi thơ mộc mạc mà ấm lạ thường.

Với tôi, món dưa hành ngày tết của mẹ như một bến đỗ của ký ức về mùi Tết của mẹ, lưu giữ cả hương vị Tết, cả tuổi thơ, và cả tình quê không bao giờ phai.

Ngọc Mai