Dải lụa đào ở Đền Mẫu Âu Cơ

Đền Mẫu Âu Cơ (Phú Thọ) thờ người Mẹ của muôn dân đất Việt, nhân vật huyền thoại gắn với truyền thuyết Cha Rồng, Mẹ Tiên trong tâm thức của người Việt. Ngôi đền cổ kính có dải lụa đào lớn vương từ ngọn cây đa cổ thụ xuống đến trước sân đền, luôn hồng tươi rực rỡ qua mưa nắng hàng nghìn năm.

Dải lụa đào tại Đền Mẫu Âu Cơ vẫn rực rỡ, thắm tươi như tình Mẹ tự muôn đời, kết nối con cháu Lạc Hồng.

Truyền thuyết “con Rồng cháu Tiên”

Tục truyền rằng, nàng Âu Cơ là “tiên nữ giáng trần”, không chỉ rất xinh đẹp, “so hoa hoa biết nói, so ngọc ngọc ngát hương” mà còn chăm đọc chữ, giỏi đàn sáo, tinh thông âm luật nên thường được gọi là “Đệ nhất tiên thiên công chúa”.

Sau khi kết duyên với Lạc Long Quân - con trai của Kinh Dương Vương, nàng Âu Cơ sinh hạ một bọc trứng, nở thành một trăm người con.

Một ngày, thấy các con đã lớn khôn, Lạc Long Quân nói với Âu Cơ: “Ta là giống Rồng, nàng là giống Tiên, tuy khí âm dương hợp lại mà thành trăm con, nhưng chung hợp thật khó vì dòng giống bất đồng”. Nói rồi, bèn chia 50 người theo mẹ lên núi, 50 người theo cha xuống biển, chia nước ra để cai trị lưu truyền dài lâu.

Trong 50 người con theo mẹ thì người con cả lên nối ngôi vua, lấy niên hiệu Hùng Vương thứ nhất, đặt tên nước là Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu.

49 người con tiếp tục theo Mẹ lên rừng, đến trang Hiền Lương, trấn Tây Sơn (Hạ Hòa, Phú Thọ ngày nay), thấy ba bề sông nước uốn quanh lung linh bóng núi, đất đai màu mỡ, cỏ cây hoa lá tốt tươi, là nơi hội tụ của cá chim, muông thú; Mẹ Âu Cơ liền chọn nơi này làm chốn dừng chân và cho khai khẩn đất hoang, lập thôn ấp, dạy dân cấy lúa trồng dâu, nuôi tằm dệt vải.

Từ đó vùng đất này trở nên trù phú, vạn vật tốt tươi.

Độc bản tượng Mẫu Âu Cơ thờ tại Cung Cấm (Thượng cung) của ngôi đền.

Sự tích dải lụa đào

Truyền thuyết kể rằng, khi thấy các con đã trưởng thành, trang ấp đã trù phú đẹp tươi; ngày 25 tháng chạp năm Nhâm Thân, Mẹ Âu Cơ thay xiêm áo, giữ lại dải khăn lụa đào và theo các Tiên nữ bay về trời. Mẹ cố bay thật thấp để nhìn thấy con cháu và nơi ở lần cuối, rồi thả dải khăn lụa đào vương trên cây đa cổ thụ.

Chỗ mẹ thả dải khăn lụa đào sau này được người dân trong vùng dựng lên ngôi miếu phụng thờ, đời đời hương khói thờ để tưởng nhớ công lao của Mẫu Âu Cơ.

Năm 1456 Vua Lê Thánh Tông niên hiệu Hồng Đức sai Giám Quốc Sư đến Hiền Lương phong sắc và cấp 30 quan tiền tôn tạo miếu thờ Mẫu Âu Cơ. Cũng chính từ thời gian này tên gọi đền Mẫu Âu Cơ đã thay thế miếu thờ Mẫu Âu Cơ.

Trải qua nhiều thế kỷ, đặc biệt dưới các triều thời Lê và thời Nguyễn, ngôi đền được trùng tu, tôn tạo, trở thành trung tâm thờ Mẫu quan trọng của vùng trung du Bắc Bộ.

Kiến trúc đền mang đậm phong cách truyền thống với bố cục “nội công ngoại quốc”. Từ nghi môn bước vào là tiền tế, trung điện và hậu cung đặt tượng thờ Mẫu. Các hạng mục chủ yếu làm bằng gỗ lim, mái lợp ngói cổ, các chi tiết chạm khắc rồng, phượng, hoa lá tinh xảo. Đền nằm trong thế đất “tọa sơn hướng thủy”, phía sau tựa đồi, phía trước hướng ra dòng nước, tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa hài hòa với thiên nhiên.

Đền Mẫu Âu Cơ còn lưu giữ nhiều đạo sắc phong quý của các triều đại phong kiến. Qua đó, Mẹ Âu Cơ được tôn vinh là “Quốc Mẫu”, “Thượng đẳng thần”, khẳng định vị thế đặc biệt trong đời sống tâm linh người Việt. Những sắc phong ấy không chỉ có giá trị lịch sử mà còn phản ánh sự ghi nhận của nhà nước phong kiến đối với tín ngưỡng thờ Mẫu - một di sản văn hóa bền vững.

Dải lụa đào buông mềm từ ngọn đa cổ thụ đến trước ngôi đền vẫn luôn hiện hữu qua nhiều thế kỷ, gợi nhắc nhớ về Quốc Mẫu và bọc trăm trứng - cội nguồn của dân tộc và ước vọng về bình an, no ấm và sự che chở của người mẹ. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, sắc đỏ còn tượng trưng cho sức sống, cho tình mẫu tử bao dung, bền bỉ qua thời gian.

Mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, hành trình lễ Tổ của triệu triệu người con đất Việt không chỉ dừng lại ở Khu di tích lịch sử Đền Hùng mà còn hướng về đền Mẫu Âu Cơ để tưởng nhớ và tri ân Quốc Mẫu.

Những ngày này, đền Mẫu Âu Cơ đón dòng người hành hương trong không khí trang nghiêm, thành kính. Dải lụa đào vẫn rực rỡ, thắm tươi như tình Mẹ tự muôn đời, như sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại, kết nối con cháu Lạc Hồng với Quốc Mẫu, gửi gắm ước nguyện bình an, no ấm và nuôi dưỡng tâm hồn người Việt qua bao thế hện.

Duy Anh