Kể chuyện văn hóa Khmer Nam Bộ qua góc nhìn người trẻ

"SẮC - 54 Dân tộc Việt Nam" (SẮC) là một dự án giáo dục-nghệ thuật-văn hóa được xây dựng bởi những học sinh cấp ba ở Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự định hướng của Doanh nghiệp xã hội "Cùng con đi khắp thế gian". Dự án hướng đến xây dựng một mô hình học tập gắn kết nghệ thuật, bản sắc và trải nghiệm thực tế, tạo chất liệu để nuôi dưỡng tư duy liên ngành, sự đồng cảm và khả năng sáng tạo, nhằm mang đến sự công bằng giáo dục cũng như mở ra những cơ hội tiếp cận công nghệ hiện đại cùng những kiến thức mới dành cho thế hệ trẻ, đặc biệt là các thanh thiếu niên dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

Trong quá trình xây dựng dự án, em Hồ Ngọc Phương Anh - Đồng sáng lập SẮC đã cùng các cố vấn và thành viên trong nhóm thực hiện việc khảo sát định tính với hơn 80 học sinh các dân tộc S'tiêng, Khmer, Mường, Thái tại Lộc Ninh, Bình Phước (cũ), cũng như có những chuyến đi khảo sát thực địa tại một số địa phương khác. Chính từ những chất liệu này, các em đã hình thành ý tưởng đưa thực hành nghệ thuật vào giáo dục, kết hợp ứng dụng công nghệ nhằm gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống và bảo tồn sự đa dạng văn hóa.

“Sắc Khmer” - Vlog đầu tiên của SẮC được thành hình sau 3 tháng dự án chính thức đi vào hoạt động. Vlog khai thác bối cảnh lễ Sene Dolta - một lễ truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ nhằm tưởng nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Qua không gian chùa, đời sống cộng đồng và những hoạt động trong dịp lễ, người xem có cơ hội hiểu hơn về phong tục, tập quán cũng như cách người Khmer gìn giữ các giá trị văn hóa.

Sư Lý Thanh An, đại diện chùa Kh'leang. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Từ đây, Vlog kể về hành trình của Tom, tên thật Trần Đông Phong, một cậu bé 15 tuổi ham chơi, mê game, nhưng sau chuyến đi trải nghiệm khám phá thiên nhiên, văn hóa, làm quen những người bạn mới, Tom đã có nhiều tiến bộ, có trách nhiệm hơn và biết chia sẻ với những khó khăn của người khác. Đồng hành cùng Tom trên hành trình này là sư Lý Thanh An từ chùa Kh'leang (phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ) và Liêu Thị Ánh Nhi - cô bé người Khmer được dự án công bố là đại sứ đầu tiên của SẮC.

Câu chuyện của Tôm có thể không lạ với nhiều bạn nhỏ và các bậc phụ huynh. Nhưng điều đáng ghi nhận là một cậu bé mắc hội chứng ADHD vốn gặp rất nhiều khó khăn trong việc giao tiếp đã cố gắng vượt qua chính mình để hoàn thành Vlog với gần 66 giờ ghi hình, trong đó có rất nhiều đoạn thoại yêu cầu Tôm phải nhớ và diễn cùng.

Sư Lý Thanh An, đại diện chùa Kh'leang đánh giá, những thước phim trong Vlog không chỉ dừng lại ở việc khắc họa khung cảnh văn hóa rực rỡ sắc màu, mà ẩn sâu trong đó còn là câu chuyện thấm đẫm tính nhân văn. Sự đồng hành giữa một cậu bé người Kinh mắc hội chứng ADHD và một cô bé người Khmer mang ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện hoàn cảnh cá nhân, là minh chứng khẳng định sự thấu hiểu và lòng trắc ẩn hoàn toàn có thể kết nối những tâm hồn tưởng chừng rất khác biệt. Theo sư Lý Thanh An, vlog đã góp phần chuyển tải thông điệp ý nghĩa: bức tranh quê hương Việt Nam không những đẹp bởi bản sắc văn hóa đa dạng, mà còn rực rỡ bởi tình người, sự bao dung.

Em Hồ Ngọc Phương Anh, đồng sáng lập dự án SẮC. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Chia sẻ về ý tưởng xây dựng dự án, bà Trương Ngọc Minh Đăng, nhà sáng lập Doanh nghiệp xã hội "Cùng con đi khắp thế gian", đồng sáng lập dự án "SẮC - 54 Dân tộc Việt Nam" cho biết, trải qua quá trình đồng hành cùng các bạn trẻ trong nhóm thực hiện dự án khảo sát tại nhiều địa phương, bà đã chứng kiến nhiều ánh mắt khát khao của các bạn trẻ mong được bước qua những rào cản, khó khăn để phát triển bản thân.

“Tôi nhớ lại những ngày đầu tiên trong hành trình cùng con đi khắp thế gian để tìm lại ngôn ngữ cho chính con mình, mẹ con tôi đã đến với nhiều vùng miền, tiếp xúc với nhiều đồng bào anh em, cảm nhận từng hơi thở văn hóa, lắng nghe thanh âm và cả những ánh mắt trong veo đong đầy ước mơ. Tôi nghĩ rằng, nếu mỗi đứa trẻ có cơ hội cất lên tiếng nói của dân tộc mình, tự kể câu chuyện văn hóa của cộng đồng mình với thế giới, thì đó không chỉ là niềm hy vọng cho các thế hệ tương lai, mà còn giúp các em trưởng thành và tự tin vượt qua những giới hạn” - bà Đăng chia sẻ. Đó cũng là lý do dự án hướng đến việc để chính những người trẻ trở thành chủ thể kể câu chuyện văn hóa của cộng đồng mình.

Theo bà Trương Ngọc Minh Đăng, trong quá trình thực hiện vlog, dự án đã trao hơn 200 phần quà phục vụ mùa tựu trường cho các tăng sinh tại Trường Bổ túc Văn hóa Pali Trung cấp Nam Bộ. Hai nhân vật chính của Vlog cũng có cơ hội tham gia lớp học tiếng Anh dành cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Việc ra mắt vlog đầu tiên là bước khởi đầu cho định hướng kể chuyện văn hóa bằng trải nghiệm và sáng tạo của SẮC. Qua đó, dự án góp phần mở rộng cơ hội học tập cho người trẻ, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc trong đời sống đương đại.