Tiếng khèn Mông trên không gian số

Từ định hướng của chính quyền địa phương và sự nhạy bén của các nghệ nhân, di sản khèn Mông trên Cao nguyên đá đang bước vào chặng đường phát triển mới nhờ chuyển đổi số. Việc ứng dụng mạng xã hội, thương mại điện tử giúp mở rộng thị trường, biến công nghệ thành công cụ đắc lực để bảo tồn di sản.

Nghệ nhân Vàng Chá Thào, xã Phố Bảng thổi khèn, truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.

Nhịp sống mới ở Tả Cồ Ván

Được công nhận từ năm 2014, thôn Tả Cồ Ván, xã Lũng Phìn tự hào là Làng nghề chế tác khèn Mông đầu tiên trên Cao nguyên đá. Nằm cách trung tâm xã khoảng 7km, thôn giữ vai trò hạt nhân với 23/151 hộ dân gắn bó với nghề, rồi từ đó lan tỏa sức sống sang các thôn lân cận như: Tả Phìn, Phúng Tủng, Tả Sán... tạo nên cộng đồng 48 hộ làm khèn trên toàn xã. Đứng trước hiên nhà trình tường rộn rã tiếng đục đẽo, đồng chí Mua Mí Lử, Bí thư Chi bộ thôn Tả Cồ Ván khẳng định: “Nghề làm khèn truyền thống không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Mông mà còn là sinh kế giúp bà con vươn lên thoát nghèo và làm giàu chính đáng”.

Đưa chuyển đổi số vào làng nghề đang tạo ra sự bứt phá mới cho xã Lũng Phìn. Đồng chí Giàng Mí Và, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: “Xã đã chủ động mở các lớp tập huấn kỹ năng số, ưu tiên đào tạo cho đội ngũ cán bộ thôn, bí thư chi bộ và các nghệ nhân nòng cốt. Sau khi thành thạo kỹ năng chụp ảnh, quay video, tạo kênh và sử dụng mã QR thanh toán, các cán bộ thôn là những người trực tiếp “cầm tay chỉ việc”, lan tỏa công nghệ đến từng hộ. Nhờ đó, đến nay gần 100% các hộ làm khèn trong xã đều chủ động bán hàng online và sử dụng thành thạo các nền tảng mạng xã hội để giới thiệu, quảng bá sản phẩm ra thị trường”.

Tiêu biểu cho thế hệ “nghệ nhân số” ở Tả Cồ Ván là anh Lầu Vả Nô, sinh năm 1984. Với đôi tay tài hoa, trung bình trong 2 ngày anh đã hoàn thành 1 cây khèn đạt chuẩn âm sắc, có giá bán từ 3,5 đến trên 4 triệu đồng. Không chỉ giỏi tay nghề, anh còn tiên phong xây dựng kênh TikTok cá nhân mang tên mình thu hút hơn 10.000 người theo dõi và 14,4 nghìn lượt thích. Những video mộc mạc ghi lại từng công đoạn chế tác, chuyến đi rừng chọn ống trúc, vót lá đồng hay cất lên điệu khèn luôn thu hút hàng chục nghìn lượt xem. Từ các nền tảng mạng xã hội, anh Nô đã trực tiếp chốt đơn và hầu hết số lượng được bán sang thị trường Trung Quốc, cho thu nhập trên 20 triệu đồng/tháng.

Nhờ sức mạnh kết nối không gian số, 48 hộ làm khèn ở xã Lũng Phìn làm ra trên 370 cây khèn/tháng, mang về thu nhập bình quân gần 14 triệu đồng/hộ/tháng. Công nghệ đã thực sự mang lại nhịp sống mới, giúp người dân vươn lên làm giàu từ di sản của cha ông.

Công nghệ gìn giữ di sản

Nhằm khai thác công nghệ, chính quyền xã Sà Phìn đã trực tiếp vào cuộc, đồng hành hỗ trợ các hộ xây dựng hình ảnh, video clip, khởi tạo mã QR và xây dựng kênh quảng bá trên các nền tảng Facebook, TikTok, Zalo nhằm truyền tải trọn vẹn câu chuyện văn hóa của cây khèn. Đặc biệt, xã chủ động gắn chuyển đổi số với điểm đến du lịch cộng đồng Lao Xa. Du khách khi ghé thăm chỉ cần quét mã QR là có thể dễ dàng tìm hiểu quy trình chế tác, từ đó hào hứng đến tham quan nhà nghệ nhân, nghe biểu diễn khèn Mông, thử sức vót trúc và mua khèn về làm quà lưu niệm.

Song song với tạo trải nghiệm du lịch số, xã Sà Phìn từng bước kết nối sản phẩm khèn Mông với các cơ sở lưu trú, đơn vị lữ hành và đưa lên các sàn thương mại điện tử, đồng thời tích cực mở các lớp truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ ngay tại thôn bản.

Ở xã Phố Bảng, Nghệ nhân ưu tú Vàng Chá Thào đã dùng tiếng khèn để vận động bà con cải biến các tập tục rườm rà trong ma chay, cưới hỏi. Đồng hành cùng nghệ nhân, Phòng Văn hóa - Xã hội xã đã chủ động thu âm, ghi hình các bài khèn cổ, quy trình chế tác và nội dung tuyên truyền để lưu lại, chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng số. Việc số hóa này từng bước tạo ra kho tư liệu lưu giữ hồn cốt tiếng khèn cho thế hệ sau và cách tuyên truyền trực quan, giúp người dân đổi mới tư duy, xây dựng đời sống văn hóa mới.

Từ bài toán sinh kế, phát triển du lịch hay xóa bỏ hủ tục, công nghệ số đã và đang trở thành công cụ đắc lực nâng giá trị di sản. Khi làn sóng số chạm tới từng bản làng, tiếng khèn Mông được gìn giữ sẽ mang lại ấm no cho đồng bào và khẳng định sức sống mới trên hành trình hội nhập.

Bài, ảnh: Phạm Hoan