Văn hóa doanh nghiệp góp phần tạo dựng bản sắc, năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới

Những vấn đề chung quanh việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp trong bối cảnh mới được bàn luận cụ thể trong Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026 do Báo Văn hóa phối hợp Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội (HANOISME) triển khai vào ngày 13/10 tại Hà Nội.

Với chủ đề "Văn hóa doanh nghiệp - nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững", diễn đàn được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện cộng đồng doanh nghiệp, tập trung trao đổi về những vấn đề mang tính chiến lược đối với việc xây dựng, phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.

Văn hóa - nguồn lực nội sinh trong quá trình phát triển doanh nghiệp Việt Nam hiện đại

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao về năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không chỉ cần chiến lược kinh doanh hiệu quả, năng lực quản trị hiện đại mà còn phải xây dựng được nền tảng văn hóa vững chắc, đề cao đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội, tinh thần đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển.

Phát biểu tại diễn đàn, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng thông tin: Tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Vì vậy, văn hóa có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển nhanh và bền vững của từng doanh nghiệp và đất nước.

Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng chia sẻ góc nhìn về văn hóa doanh nghiệp hiện nay trong kỷ nguyên mới của đất nước, trong xu hướng mới của thời đại, khi mà chúng ta vừa phải giữ gìn bản sắc dân tộc, vừa phải đổi mới sáng tạo bằng công nghệ bằng trí tuệ nhân tạo.

Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng chia sẻ những điểm cốt lõi về văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới, bao gồm: tinh thần liêm chính thượng tôn pháp luật và giữ chữ tín; lấy giá trị thực cho khách hàng làm căn cứ hành động; giữ văn hóa tôn trọng con người trọng dụng tài năng và phát triển năng lực; văn hóa tôn trọng đổi mới sáng tạo, học tập liên tục và thích ứng nhanh; văn hóa sử dụng dữ liệu, mạnh dạn tiên phong sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Đồng thời, giữ văn hóa nêu gương, làm gương; giữ gìn bản sắc văn hóa của Việt Nam. Cuối cùng, gắn khát vọng phát triển của doanh nghiệp với trách nhiệm dài hạn đối với đất nước và cộng đồng, gắn sứ mệnh phát triển của doanh nghiệp đối với sứ mệnh của quốc gia dân tộc.

Như vậy, văn hóa doanh nghiệp không đơn thuần chỉ được thể hiện qua những khẩu hiệu hay giá trị mang tính hình thức, mà cần hiện diện trong phương thức quản trị, cách thức tổ chức hoạt động, ứng xử với người lao động, khách hàng, đối tác và cộng đồng. Đây cũng là yếu tố góp phần hình thành uy tín thương hiệu, tạo dựng niềm tin và nâng cao khả năng phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ban hành ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quyết định số 1157/QĐ-TTg ngày 26/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh, được xác định trong kế hoạch tổ chức diễn đàn là những định hướng quan trọng nhằm thúc đẩy xây dựng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam có đạo đức, bản sắc, trách nhiệm và khát vọng phát triển.

Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ cho rằng, văn hóa là cách một tổ chức tư duy, cách con người trong tổ chức đó làm việc với nhau, cách người lãnh đạo ra quyết định, cách doanh nghiệp ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác, xã hội.

Theo Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ tăng trưởng, năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Doanh nghiệp đứng trước những cơ hội rất lớn từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, sự mở rộng của thị trường và quá trình hội nhập. Đồng thời, cũng phải đối diện với sức ép cạnh tranh, biến động công nghệ, thay đổi hành vi tiêu dùng, yêu cầu ngày càng cao của người lao động và trách nhiệm lớn hơn đối với xã hội.

Trong bối cảnh ấy, câu hỏi cần được đặt ra là điều gì quyết định sức mạnh lâu dài của một doanh nghiệp? Vốn rất quan trọng. Công nghệ rất quan trọng. Nhân lực, thị trường, mô hình kinh doanh đều rất quan trọng. Nhưng đằng sau những nguồn lực hữu hình ấy còn có một nguồn lực khác, khó nhìn thấy trên bảng cân đối kế toán nhưng có thể quyết định cách một doanh nghiệp hành động, ứng xử, vượt qua khủng hoảng và phát triển.

Nghiên cứu do Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc VCCI và Blue C công bố cuối năm 2025, tiến hành khảo sát khoảng 505 doanh nghiệp cho thấy, điểm trung bình về mức độ trưởng thành trong thực thi văn hóa doanh nghiệp đạt 43,84 điểm, tương đương cấp độ 4 trên thang 6 cấp, tăng 4,12 điểm so với năm 2024.

Tuy nhiên, mới 48,51% doanh nghiệp được khảo sát đạt cấp độ trưởng thành từ mức 4 trở lên. Tỷ lệ đạt hai cấp độ cao nhất là 27,9%. Điều này phản ánh rõ văn hóa doanh nghiệp đang ngày càng được quan tâm, nhưng khoảng cách từ nhận thức về văn hóa đến quản trị bằng văn hóa, từ việc xây dựng giá trị cốt lõi đến biến những giá trị ấy thành hành vi thường ngày vẫn còn khá lớn.

"Lợi thế về vốn, sản phẩm hay công nghệ có thể tạo ra ưu thế trong một giai đoạn, nhưng chưa chắc tạo ra sức mạnh dài hạn. Công nghệ có thể mua. Mô hình kinh doanh có thể học. Sản phẩm thành công hôm nay có thể nhanh chóng bị thay thế ngày mai. Điều khó sao chép hơn chính là cách một tổ chức tư duy, cách con người trong tổ chức đó làm việc với nhau, cách người lãnh đạo ra quyết định, cách doanh nghiệp ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác, xã hội. Và đó chính là văn hóa", Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ cho biết thêm.

Từ văn hóa đổi mới đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Với chủ đề xuyên suốt "Văn hóa doanh nghiệp - nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững", Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 hướng tới tạo dựng không gian đối thoại giữa các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó, các bên đã cùng nhận diện những yêu cầu mới trong xây dựng văn hóa doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất các giải pháp đưa văn hóa trở thành một phần thiết yếu trong chiến lược phát triển.

Tiến sĩ Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá: "Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, doanh nghiệp cần chuyển tinh thần sáng tạo thành những quyết định có thể thực hiện và đánh giá như trao cơ hội đề xuất, dành nguồn lực thử nghiệm, học từ kết quả và giữ trách nhiệm với khách hàng, người lao động. Chính sách hỗ trợ không thay doanh nghiệp tạo dựng văn hóa, nhưng có thể giảm trở ngại cho bước đi đầu tiên và khuyến khích đổi mới bền bỉ".

Tiến sĩ Chử Đức Hoàng đề xuất, cần nhìn nhận văn hóa đổi mới qua 5 thành tố, bao gồm: cam kết của lãnh đạo, khả năng học hỏi và đề xuất của con người, quy trình quản trị, thử nghiệm có trách nhiệm, kết nối mở với đối tác. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, cần đặc biệt coi trọng con người. Trước khi đưa một công cụ mới vào sử dụng, doanh nghiệp nên làm rõ ai được đào tạo, ai kiểm tra kết quả, dữ liệu nào được phép sử dụng và ai chịu trách nhiệm khi có sai sót.

"Đổi mới có trách nhiệm phải bảo vệ quyền lợi khách hàng, tôn trọng người lao động và không đánh đổi niềm tin lấy tốc độ. Thương hiệu, nhìn từ góc độ này, không chỉ là hình ảnh truyền thông. Doanh nghiệp cần chứng minh lời hứa bằng sản phẩm, dịch vụ và cách ứng xử. Văn hóa đổi mới giúp đặt câu hỏi liệu lời hứa ấy có được thực hiện tốt hơn hay không. Năng lực cạnh tranh nên được đo bằng giá trị thực mang lại cho khách hàng thay vì số công nghệ được mua về", Tiến sĩ Chử Đức Hoàng cho hay.

Diễn đàn thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia và doanh nghiệp.

Cùng quan điểm ấy, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam Hồ Anh Tuấn cũng đề xuất 4 cơ chế để chuyển hóa văn hóa thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trước hết, giảm chi phí của sự thiếu tin cậy. Doanh nghiệp cần cam kết rõ ràng, thông tin trung thực, trách nhiệm khi sai sót nhằm tránh hạn chế về tranh chấp, kiểm tra trùng lặp và thương lượng lại. Niềm tin có cơ sở làm hợp tác thuận lợi hơn, đồng thời vẫn cần kiểm soát và xác minh.

Song song đó, nâng chất lượng phối hợp bằng việc thể hiện rõ trách nhiệm, báo cáo vấn đề sớm, đánh giá theo kết quả chung giúp giảm lỗi và thời gian đáp ứng; tôn trọng con người phải đi cùng kỷ luật thực thi.

"Doanh nghiệp cần tăng năng lực học hỏi và đổi mới, tiếp nhận phản biện, cho phép thử nghiệm có giới hạn, rút kinh nghiệm để sửa sai nhanh hơn. Quan trọng hơn hết là tạo sự khác biệt có giá trị. Yếu tố bản sắc cần được đưa vào thiết kế, sản phẩm và phục vụ giúp khách hàng nhận biết, song hành cùng chất lượng", ông Hồ Anh Tuấn nói thêm.

Việc gắn kết văn hóa doanh nghiệp với chiến lược quản trị, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo góp phần giúp doanh nghiệp từng bước hình thành môi trường làm việc chuyên nghiệp, nhân văn, minh bạch, phát huy tinh thần sáng tạo và trách nhiệm của người lao động.