Điểm tựa tinh thần nuôi dưỡng bản sắc xứ Tuyên

09:19, 21/11/2026

Gần sáu năm sống và làm việc tại Chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ cùng Trung ương Đảng hoạch định đường lối kháng chiến, kiến quốc mà còn đặt nền móng cho nền văn hóa mới của nước Việt Nam độc lập.

Gốc rễ nhân sinh của văn hóa

Trong kho tàng lý luận của Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn hóa được tiếp cận từ gốc rễ nhân sinh sâu sắc. Tháng 8-1943, ở phần cuối tập Nhật ký trong tù, Người định nghĩa văn hóa là sự tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt và sáng tạo vật chất, tinh thần của loài người “vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống”, đồng thời nêu 5 điểm lớn xây dựng nền văn hóa mới về tâm lý, luân lý, xã hội, chính trị và kinh tế.

Từ nhận thức khoa học đó, Người đặt văn hóa ngang hàng với các trụ cột lớn của đất nước là chính trị, kinh tế, xã hội.

Hiện thực hóa tư tưởng “văn hóa phải ở trong kinh tế”, Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám, xã Quản Bạ không chỉ lưu giữ kỹ thuật vẽ sáp ong truyền thống của đồng bào Mông mà còn trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, nâng cao thu nhập cho bà con.
Hiện thực hóa tư tưởng “văn hóa phải ở trong kinh tế”, Hợp tác xã dệt lanh Lùng Tám, xã Quản Bạ không chỉ lưu giữ kỹ thuật vẽ sáp ong truyền thống của đồng bào Mông mà còn trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, nâng cao thu nhập cho bà con.

Sau Cách mạng Tháng Tám, tư duy coi trọng văn hóa ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội được Người cụ thể hóa bằng những quyết sách kịp thời. Ngày 23-11-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 65/SL về bảo tồn cổ tích trên toàn cõi Việt Nam. Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (ngày 24-11-1946), Người nêu rõ yêu cầu “văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”, khẳng định văn hóa Việt Nam cần chắt lọc tinh hoa Đông - Tây trên nền tảng thuần túy dân tộc, bởi “phát triển hết cái hay, cái đẹp của dân tộc, tức là ta cùng đi tới chỗ nhân loại”.

Bước vào kháng chiến kiến quốc, trong Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng năm 1951 ở Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Người xác định mục tiêu xây dựng nền văn hóa có ba tính chất: “dân tộc, khoa học và đại chúng”. Cũng năm 1951, qua Thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa, Người chỉ rõ: “Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị”.

Mạch tư tưởng ấy tiếp tục được Người khắc sâu qua bài nói chuyện với đồng bào, chiến sĩ tại đền Giếng, thuộc Khu di tích lịch sử Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ vào ngày 19-9-1954 về nhiệm vụ dựng nước đi đôi với giữ nước; chỉ đạo năm 1958 về khôi phục vốn cổ có chọn lọc (“cái gì tốt, thì ta nên khôi phục và phát triển, còn cái xấu thì ta phải bỏ đi”) và phát biểu tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam (ngày 8-9-1962) về việc quý trọng, giữ gìn tiếng nói dân tộc như một thứ của cải vô cùng quý báu.

Gìn giữ “cái gốc” bản sắc

Tuyên Quang có quy mô dân số hơn 1,8 triệu người với nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 70%. Toàn tỉnh hiện lưu giữ gần 400 di sản văn hóa, với 40 di sản được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đáng quý là nhiều di sản thuộc về các dân tộc có số dân dưới 10.000 người như Bố Y, Pu Péo, Cờ Lao, Lô Lô, La Chí... Bên cạnh Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái đã được UNESCO ghi danh, Lễ Nhảy lửa của người Pà Thẻn cũng được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trao đổi về cách vận dụng tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh vào thực tiễn địa phương, đồng chí Nguyễn Trung Ngọc, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang cho biết: “Quán triệt quan điểm văn hóa không đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị, ngành xác định lấy con người làm trung tâm và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong sáng tạo, trao truyền di sản.

Trao truyền nghề thêu truyền thống trong một gia đình người Dao Đỏ ở Tuyên Quang.
Trao truyền nghề thêu truyền thống trong một gia đình người Dao Đỏ ở Tuyên Quang.

Chúng tôi tập trung bảo tồn có chọn lọc, làm cho di sản thực sự sống trong cộng đồng, gắn phát huy giá trị Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn và bản sắc các dân tộc với phát triển du lịch bền vững. Qua đó, văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa trở thành tài nguyên tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân”.

Nhờ định hướng sát thực tiễn ấy, tinh thần “gạn đục khơi trong” theo lời Bác dạy thấm sâu vào đời sống từng thôn bản. Là người nhiều năm gắn bó với việc truyền dạy nghi lễ truyền thống cho thế hệ trẻ, nghệ nhân Bàn Văn Tiến, thôn Minh Lợi, xã hùng Lợi chia sẻ: “Người Dao coi Lễ Cấp sắc là cái gốc để răn dạy con cháu sống ngay thẳng, hiếu nghĩa với tổ tiên và đoàn kết với bản làng”.

Tư tưởng “văn hóa phải ở trong kinh tế” cũng được cụ thể hóa rõ nét khi di sản trở thành nền tảng phát triển du lịch địa phương. Từ Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào, Dinh thự họ Vương đến Chợ tình Khâu Vai hay làng văn hóa du lịch cộng đồng Lô Lô Chải, bản sắc văn hóa đang trực tiếp tạo ra sản phẩm du lịch hấp dẫn và mang lại nguồn thu nhập ổn định cho đồng bào.

Đồng chí Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú chia sẻ: “Cấp ủy, chính quyền xã xác định giữ được nếp nhà trình tường cổ, giữ được nghề thêu và tiếng nói của đồng bào Lô Lô chính là giữ lợi thế phát triển bền vững. Xã tích cực vận động bà con chỉnh trang cảnh quan nhưng không bê tông hóa làm mất đi kiến trúc truyền thống, đồng thời tập huấn kỹ năng đón tiếp khách để mỗi hộ dân đều có thể làm du lịch”.

Khi văn hóa gắn liền với sinh kế, người dân càng tự giác nâng niu giá trị truyền thống. Anh Triệu Văn Chun, thôn Nặm Đăm, xã Quản Bạ cho biết: “Trước đây gia đình tôi chỉ quen làm nương, thu nhập bấp bênh. Từ khi làm du lịch cộng đồng, vợ chồng tôi giữ nguyên nếp nhà trình tường cổ, phục vụ khách những món ăn truyền thống và giới thiệu văn hóa người Dao. Khách phương xa tìm đến vì quý sự chân chất và không gian văn hóa nguyên bản của bản làng, nhờ vậy mà kinh tế gia đình khấm khá hơn”.

Từ ngày Bác Hồ đặt nền móng cho nền văn hóa mới tại chiến khu Việt Bắc, tư tưởng của Người vẫn đang hiện hữu sinh động trong từng nếp nhà, từng quyết sách phát triển, tạo nên nội lực vững vàng để văn hóa xứ Tuyên tiếp tục vươn tầm trong giai đoạn mới.

Ghi chép: Giang Lam


Ý kiến bạn đọc


Cùng chuyên mục
Văn hóa soi đường
Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Tám thập kỷ qua, tư tưởng ấy vẫn vẹn nguyên giá trị, khẳng định văn hóa là cội nguồn bản sắc, nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh của dân tộc. Trên vùng đất Tuyên Quang, những giá trị văn hóa truyền thống đang được Nhân dân gìn giữ, phát huy, góp phần làm giàu bản sắc dân tộc, khơi dậy khát vọng vươn lên và tạo động lực cho phát triển bền vững.
21/11/2026
Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang đoạt giải tại Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam” lần thứ IV
Sáng 20/11, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Chương trình tổng kết Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam” lần thứ IV, năm 2026. Chương trình là hoạt động thiết thực chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và tôn vinh những tác phẩm báo chí xuất sắc, ghi nhận đóng góp của các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển văn hóa Việt Nam.
20/11/2026
Người Dao thanh y ở Ngọc Trà giữ gìn bản sắc dân tộc
Những ngày qua, một số thành viên của Câu lạc bộ (CLB) giữ gìn bản sắc dân tộc Dao thanh y xã Lực Hành đã tích cực luyện tập trích đoạn Lễ cấp sắc để tham gia Liên hoan nghệ thuật quần chúng tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, năm 2026. Đây cũng là một trong những hoạt động ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Vì vậy, ai cũng vui mừng, phấn khởi khi được giới thiệu với đông đảo người xem nét đặc sắc trong văn hóa của người Dao thanh y nơi đây.
20/11/2026
Sôi nổi Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Thắng Mố năm 2026
Ngày 20-11, tại thôn Há Lìa, Đảng ủy, HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Thắng Mố tổ chức Ngày hội Văn hóa các dân tộc năm 2026, chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11). Dự Ngày hội có lãnh đạo cấp ủy, chính quyền xã cùng đông đảo Nhân dân các dân tộc trên địa bàn.
20/11/2026