Từ muôn thanh âm đời sống đến giai điệu Tổ quốc

Lắng nghe những thanh âm bình dị

Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, được phê duyệt tại Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ.

Chương trình khơi dậy khả năng sáng tạo âm nhạc trong cộng đồng, phát hiện những giai điệu, tác phẩm phản ánh đời sống và bản sắc văn hóa đa dạng giữa các vùng miền, dân tộc, thế hệ. Người tham gia có thể tìm hiểu kiến thức âm nhạc, chia sẻ video ghi lại những giai điệu trong đời sống hoặc sáng tạo tác phẩm âm thanh từ chất liệu văn hóa dân gian. Đây cũng là bước khởi đầu trong hình thành nguồn dữ liệu về giai điệu, âm thanh và tác phẩm âm nhạc phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa; kết nối cộng đồng sáng tạo với nghệ sĩ, nhạc sĩ, chuyên gia, cơ quan báo chí, doanh nghiệp và các nền tảng công nghệ.

Lễ phát động chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp).

Với thông điệp “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam”, chương trình khơi gợi những thanh âm mang dấu ấn cá nhân và bản sắc văn hóa dân tộc. Đó có thể là lời ru của bà, tiếng rao đêm trên phố, nhịp lao động nơi đồng ruộng, tiếng nhạc cụ trong lễ hội hay một làn điệu đặc trưng của mỗi vùng đất. Từ những âm thanh bình dị ấy, “Thanh âm Việt Nam” tìm kiếm bức tranh âm thanh đa dạng, phản ánh đời sống và bản sắc văn hóa Việt Nam.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, đại sứ chương trình “Thanh âm Việt Nam” chia sẻ: "Khi được lựa chọn âm thanh giới thiệu Việt Nam với bạn bè quốc tế, tôi chắc chắn sẽ chọn lời ru của mẹ. Lời ru chứa đựng vẻ đẹp của tiếng Việt và tình mẫu tử được trao truyền qua nhiều thế hệ. Một câu hát ru của bà, tiếng rao quen thuộc hay âm thanh phiên chợ quê đều chứa đựng câu chuyện và dấu ấn văn hóa riêng. Đời sống hôm nay cũng tạo ra nhiều thanh âm đáng lưu giữ. Với 54 dân tộc và 34 tỉnh, thành phố, kho dữ liệu và bản đồ số về âm thanh Việt Nam sẽ cung cấp chất liệu để nhạc sĩ sáng tạo những tác phẩm đương đại mang bản sắc dân tộc, tiếp cận gần hơn với giới trẻ và khán giả quốc tế".

Theo Ban tổ chức, chương trình không tìm kiếm 1 âm thanh duy nhất đại diện cho đất nước mà khám phá và kết nối nhiều thanh âm làm nên bản sắc Việt Nam. Không gian sáng tạo dành cho mọi tầng lớp nhân dân, không giới hạn trong đội ngũ nghệ sĩ chuyên nghiệp. Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhận định: Thanh âm là sự giao cảm giữa con người với con người, với thiên nhiên và cuộc sống.

Chương trình trước hết là sáng kiến khơi dậy tình yêu gia đình, quê hương, đất nước thông qua âm nhạc, thay vì chỉ được nhìn nhận như một cuộc thi. Thành công không đơn thuần được đánh giá bằng số lượng tác phẩm mà còn thể hiện qua mức độ hưởng ứng và sự tham gia sáng tạo của nhân dân. Mỗi người đều có thể bắt đầu từ những đóng góp giản dị như ghi lại âm thanh quê nhà, chia sẻ 1 câu hát yêu thích hoặc sáng tác giai điệu của riêng mình.

Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng phát biểu. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Đa dạng cách thức tham gia, lan tỏa thanh âm Việt

Chương trình năm 2026 gồm 3 cuộc thi, triển khai trên nền tảng số chính thức thanham.vn. Mỗi cuộc thi có hình thức tham gia riêng, phù hợp với kiến thức, cảm nhận và khả năng sáng tạo của từng người.

“Đố vui Thanh âm Việt Nam” là cuộc thi trắc nghiệm trực tuyến về ca khúc, nhạc cụ dân tộc, làn điệu dân ca, di sản và đời sống âm nhạc Việt Nam. Mỗi ngày, người chơi có 1 lượt thi chính thức gồm 10 câu hỏi, thời gian trả lời mỗi câu là 10 giây. Nội dung có những câu hỏi nghe để nhận diện giai điệu, nhạc cụ và làn điệu di sản. Cơ cấu giải thưởng gồm 40 giải ngày, giải tuần trong 6 tuần, giải chung cuộc và giải theo nhóm tuổi, vùng miền.

“Cảm nhận Thanh âm Việt Nam” tiếp nhận video ngắn có thời lượng tối đa 120 giây, trong đó người tham gia chia sẻ câu chuyện, ký ức hoặc góc nhìn về một giai điệu, bài hát quê hương hay đời sống âm nhạc. Kết quả được đánh giá theo thang điểm kết hợp gồm 50 điểm lan tỏa cộng đồng và 50 điểm do Hội đồng chung khảo chấm.

“Sáng tạo Thanh âm Việt Nam” là cấu phần trọng tâm của chương trình, với chất liệu sáng tạo đa dạng, từ âm nhạc, giai điệu, tiếng nói, tiếng động, nhạc cụ, làn điệu dân ca đến âm thanh đời sống và không gian văn hóa Việt Nam. Người dự thi có thể gửi bản thu âm thanh đời sống như tiếng rao phố cổ, tiếng sóng vỗ mạn thuyền, tiếng khung cửi; tiết mục độc tấu nhạc cụ dân tộc; bản làm mới làn điệu dân ca; tác phẩm sáng tác, hòa âm phối khí, beat/remix; sản phẩm kể chuyện bằng âm thanh hoặc kết hợp với vũ đạo, hoạt họa, đồ họa số. Số lượng tác phẩm dự thi không giới hạn.

Người dự thi có thể dùng điện thoại di động tham gia chương trình mọi lúc, mọi nơi.  (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp).

Đáng chú ý, Ban tổ chức xây dựng 2 bảng xếp hạng riêng dành cho tác phẩm không sử dụng và có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng 7 danh hiệu tương ứng với 7 nhóm sản phẩm thanh âm. Mỗi tác phẩm được cấp mã định danh số phục vụ bảo vệ quyền tác giả. Những sản phẩm đáp ứng yêu cầu sẽ có cơ hội xuất hiện trên nền tảng chính thức và từng bước bổ sung vào Ngân hàng Thanh âm Việt Nam, kèm thông tin định danh tác giả, quyền tác giả, quyền liên quan và điều kiện khai thác. Các tác phẩm xuất sắc được định danh chính chủ trong ngân hàng và kết nối với nhà sản xuất, doanh nghiệp để khai thác thương mại.

Tuổi trẻ góp sức lan tỏa thanh âm Việt Nam

Hướng tới chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946-24/11/2026), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phát động chương trình với chủ đề “Hành trình tuổi trẻ gìn giữ và lan tỏa Thanh âm Việt Nam” tại các cơ sở giáo dục, đào tạo trực thuộc Bộ. Dự kiến các tác phẩm dự thi sẽ được công diễn vào ngày 24/11.

Ông Nguyễn Anh Vũ, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường, Trưởng Ban tổ chức chương trình cho biết: Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành Văn hóa, là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam. Âm nhạc không chỉ thuộc về nghệ sĩ chuyên nghiệp mà là không gian để mỗi người tham gia bằng trải nghiệm, ký ức của mình. Qua sáng tạo và lan tỏa, thế hệ trẻ sẽ kể câu chuyện quốc gia bằng văn hóa.

Thế hệ trẻ kể câu chuyện đất nước bằng văn hóa. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Gìn giữ thanh âm, bồi đắp tài nguyên văn hóa

Có thể nói, đây là lần đầu tiên 1 cuộc thi của ngành văn hóa được tổ chức trên phạm vi toàn quốc thông qua nền tảng số. Người dự thi có thể tham gia trả lời câu hỏi trắc nghiệm, sáng tạo tác phẩm mọi lúc, mọi nơi bằng điện thoại di động. Thanh âm dự thi không nhất thiết phải là 1 bài hát hoàn chỉnh mà có thể chỉ là tiếng động gợi cảm xúc, mang dấu ấn Việt Nam. Đề cập đến nhu cầu xây dựng ngân hàng thanh âm trong nước, ông Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện (VTC), Phó trưởng ban tổ chức chương trình cho biết: Dù Việt Nam sở hữu nhiều âm thanh giàu bản sắc, không ít đơn vị vẫn phải mua bản quyền từ nước ngoài khi có nhu cầu sử dụng. Ngân hàng thanh âm có ghi nhận bản quyền sẽ lưu giữ những âm thanh qua các thời kỳ, tạo nguồn tư liệu phục vụ doanh nghiệp và nhà sáng tạo khai thác, chuyển giao trong nước và quốc tế, chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế.

Đồng hành với chương trình, nền tảng TikTok Việt Nam phối hợp ban tổ chức triển khai hashtag #thanhamvietnam, tập hợp các nội dung liên quan tại một địa chỉ chung, thuận tiện cho người dùng tìm kiếm và theo dõi.

Theo kế hoạch, chương trình kéo dài đến hết ngày 30/11. Lễ công bố kết quả và trao giải dự kiến tổ chức trong tháng 12. Các mốc cụ thể của từng cuộc thi được Ban Tổ chức công bố trên website thanham.vn, Báo Văn hóa điện tử và các kênh mạng xã hội chính thức của chương trình.