Lên đỉnh Gia Long

HGĐT- Huyền tích người anh hùng cứu nước yên dân Hoàng Vần Thùng được đồng bào các huyện: Hoàng Su phì, Xín Mần, Quang Bình và Bắc Hà (Lào Cai) truyền lại biết bao điều bí ẩn, thần thoại. Song, điều bí ẩn, giai thoại ấy đã phần nào được vén lên khi đặt chân đến dãy núi Gia Long, xã Bản Díu, huyện Xín Mần. Hiện tại có 11 ngôi mộ cổ, nằm ở nhiều điểm khác nhau, tương đồng về hình thức chôn, đắp.

Gia Long, huyền tích

Sự hé lộ của 11 ngôi mộ cổ được chôn cất ở các địa điểm khác nhau tại xã Bản Díu, huyện Xín Mần đã thôi thúc không ít học giả, du khách tìm về. Cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, Vua Gia Long đã đến miền biên ải ngàn trùng này. Hoàng Vần Thùng có phải là ông Tổ sinh ra người dân tộc La Chí? Trong số 11 ngôi mộ cổ kia, đâu là ngôi mộ thật của người đã khuất, hay chỉ là giả định mà thôi? Đã có rất, rất nhiều câu hỏi như thế khi đến xã Bản Díu. Các già làng trong xã kể lại: Chuyện xưa như trái đất rồi, đó là một thời kỳ người La Chí bị xua đuổi chạy loạn lạc khắp nơi. Sự loạn lạc ấy lànhững tranh giành quyền lợi, mở rộng lãnh địa của các dòng tộc. Kẻ mạnh làm Vua, kẻ yếu làm tớ. Sự xung đột của các bộ lạc, dòng họ, tộc người, đã gây cho một vùng rộng lớn dọc miền biên ải này biết bao máu chảy, đầu rơi. Bao oán than, giận hờn chất cao như núi. Người La Chí cứ chạy hết ngọn núi này đến núi khác vẫn không yên. Một hôm, trên đỉnh núi cao nhất vùng bỗng lóa sáng rực rỡ đến kỳ lạ. Người La Chí nhìn lên đỉnh núi thấy một khối ánh sáng cực lớn hình hài một con Rồng bay lượn chín vòng quanh núi rồi chụm lại trên đỉnh cao 2.000 m. Vài ngày sau đó, người ta thấy một người đàn ông vạm vỡ có khuôn mặt chữ điền, mắt to, lông mày xếch, tiếng nói như chuông, tự xưng danh là Hoàng Vần Thùng đến cùng dân làng tập hợp trai tráng đứng lên dẹp loạn. Dẹp xong loạn lạc dọc miền biên ải, ông cầm quân tiến về phía Đông các xã Bản Máy, Bản Nhùng, Bản Phùng, đánh xuống xuống phía Nam huyện Hoàng Su Phì là xã: Nam Sơn, Hồ Thầu, Bản Luốc. Thừa thắng, đoàn quân tiến đánh châu Vị Xuyên, châu Yên Bình (Quang Bình), rồi mở rộng về huyện Bắc Hà, Lào Cai (Lào Cai) ngày nay. Tìm đến xã Hồ Thầu, huyện Hoàng Su Phì, đồng bào trong vùng còn tương truyền, Hoàng Vần Thùng sức khỏe vô song có thể dời non, lấp biển. Các bãi đá khi xưa do chính tay ông gạt núi, lấp suối, mở đường ở Hồ Thầu, Nậm Dịch... nay vẫn còn đó trầm mặc với thời gian. Tại các bãi đá trên, hàng năm cứ đến dịp Lễ thanh minh, đồng bào Hồ Thầu, Nậm Dịch lại tụ hội, làm Lễ tế Hoàng Vần Thùng như một vị Thành Hoàng làng có công dẹp loạn, lập làng, mở cõi, yên dân.

Ngôi mộ cổ tại núi Gia Long có bề rộng trên 50 m, cao trên 10 m, là 1 trong 11 ngôi mộ tại xã Bản Díu rất được sự quan tâm của nhiều học giả tìm hiểu về Hoàng Vần Thùng.

Trở lại với những ngôi mộ cổ tại xã Bản Díu, nghe các già làng kể: Hiện nay, 11 ngôi mộ được chôn tại 3 địa điểm khác nhau, người La Chí bảo đó là mộ Hoàng Vần Thùng. Ngay cả cái tên núi Gia Long cũng lấy từ hình tượng đám mây hình con Rồng khi xưa phát sáng trước khi Hoàng Vần Thùng đến với người La Chí dẹp loạn, yên dân. Bây giờ, kề bên sườn núi Gia Long còn 3 ngôi mộ chôn làm 2 nơi cách xa nhau. Mỗi ngôi mộ được đắp thành hình tròn theo phong tục người La Chí. Ngôi mộ to nhất có đường kính chừng hơn 50m, đắp cao trên 10m. Ngôi mộ này thuộc thôn Ngam Lim. Xung quanh mộ được đào thành rãnh tròn sâu chừng 1m, rãnh rộng chừng 2m. Điểm duy nhất của các ngôi mộ sau khi đào vòng quanh vần để lại chừng 1m làm điểm nối liền với đất nguyên thổ. Các già làng cho đấy là “long mạch” của đất trời liên tục giao nối với nhau tạo thành sinh khí cho sự sống muôn loài. Ngôi mộ lớn có lưng tọa sơn, nhìn về hướng mặt trời mọc nơi có con sông Chảy mang dòng nước mát 4 mùa, tưới cho muôn loài. Trước mặt ngôi mộ lớn, những cây Dổi cổ thụ vươn lên đón gió ngàn. Trong mênh mông không gian của một vùng rừng thiêng mùa này là màu trắng hồng của hoa Sở, hoa Lan rừng. Đứng ở nơi đây, một cảm giác huyền bí khó tả làm nao lòng du khách, nó vừa thiêng, lại vừa thực. Chợt nghĩ, nếu ai đó đứng trước ngôi mộ cổ trong khu rừng già yên tĩnh để “nghe” lại tâm hồn mình về những gì đã làm? Có lẽ, ai ai cũng nhủ lòng rằng, mình cần làm thêm thật nhiều điều tốt cho cuộc đời này, ngày một tốt hơn! Sau phút giây trầm lắng, đưa tầm mắt nhìn xa: Dưới đó, là bản làng của đồng bào La Chí sinh cơ, lập nghiệp. Nhà, ruộng, rừng, mây trắng, gió vờn tựa các tảng băng trôi giữa bồng lai. Ngôi mộ cổ thứ 2 được táng mãi dưới thôn Na Lũng giống hệt ngôi mộ trên núi. Hất sang phía mặt trời mọc đàng Đông là khu rừng Cấm nguyên sinh La Chí, rộng trên 7 ha có rất nhiều loại thực vật quý hiếm nằm ở thôn Díu Thượng. Ở đây, có tới 6 ngôi mộ được táng giống hệt nhau và cũng là khuôn mẫu của ngôi mộ trên núi Gia Long. Vào rừng Cấm, đi giữa hàng ngàn cây rừng cổ thụ ngàn tuổi mới thấy rừng hữu ích cho cuộc sống này biết bao. Những cây Đinh vài người ôm không hết, cây Dổi vài người quàng không xuể, cây Dã Hương thoang thoảng tỏa hương... Người La Chí Bản Díu bảo rằng, nhờ có rừng La Chí, nhờ có núi Gia Long che chở trên đầu, đất kia mới có nước, như suối, như sông có nguồn tạo thành Phong và Thủy. Và như lẽ tự nhiên: Núi thì đón gió (phong), mà rừng thì sinh thủy (nước), để cho đất Bản Díu sinh sôi. Lại nói về những ngôi mộ cổ tại khu rừng Cấm. Đã bao đời nay, dân tộc La Chí coi các ngôi mộ này như những báu vật của bản. Vào tháng 2 hàng năm, người La Chí Bản Díu tụ hội về các ngôi mộ Hoàng Vần Thùng làm lễ Thanh minh, cầu trời trong sáng, lòng người thanh thản sống, làm ăn. Vào tháng 3, người làng lại về làm lễ cúng giống mới, cầu mong cho mùa màng tốt tươi, mưa thuận, gió hòa, mang lại cuộc sống ấm no. Vào tháng 7 hàng năm, người La Chí Bản Díu mở hội to nhất trong năm tổ chức Lễ Ku Cù Tê, hay còn gọi là lễ “Uống rượu Sừng trâu”. Truyền lại, khi xưa dẹp xong loạn lạc, ông Hoàng Vần Thùng tập hợp dân bản san đồi, bạt núi, dựng làng, làm ruộng, cấy lúa. Con trâu được coi là con vật có công lớn nhất trong quá trình làm ruộng. Hình tượng con trâu kéo cày to khỏe, dẻo dai, đã góp công lớn tạo ra của cải, hạt gạo nuôi sống dân làng. Con trâu khi già chết đi còn để lại đôi sừng chắc bóng, không mối mọt, không cong vênh. Người La Chí coi hình tượng con trâu, sừng trâu, là một vật linh hữu trường tồn vĩnh hằng trên thế gian. Lấy Sừng trâu để làm thứ đổ rượu vào uống được lấy làm biểu tượng trường sinh đến muôn đời. Quan niệm đó, hẳn có sự trùng lặp với nền văn minh lúa nước Sông Hồng của người Việt. Nhiều học giả cho đấy là sự kế tiếp truyền thống văn hóa ngàn năm của đời này truyền qua đời khác kết tinh lại tạo ra bản sắc lễ hội độc đáo của người La Chí Bản Díu nói riêng, rất riêng, không bao giờ trộn lẫn. Đến ngày nay, người La Chí vẫn tâm niệm rằng, Hoàng Vần Thùng là “Người trời” đã đi qua vầng sáng hình con Rồng trên đỉnh núi xuống cứu giúp người La Chí vượt qua hoạn nạn, bảo tồn nòi giống dân tộc mình. Hàng năm, người Bản Díu mở hội Ku Cù Tê là để tưởng nhớ ông như một người cha đã tái sinh ra dân tộc La Chí ngày nay.

Sự thật ít biết về Hoàng Vần Thùng

Theo sách “Kiến văn tiểu lục” của Lê Quý Đôn ghi rõ: Hoàng Vần Thùng (hay còn gọi là Hoàng Văn Đồng) là nhân vật có thật trong lịch sử cuối thời Hậu Lê. Tại cuốn 2 và cuốn 8 sách Kiến văn tiểu lục có ghi rõ: Hoàng Văn Đồng là Phó Tướng của Gia Quốc Công, Vũ Văn Mật. Vào cuối thời Lê, tình hình xã hội loạn lạc, có 2 anh em nhà họ Vũ là: Vũ Văn Uyên (còn gọi là Chúa Bầu) và Vũ Văn Mật, gốc người Hải Dương là những người đã có công thu phục nhân dân và các Tù trưởng người dân tộc thiểu số xây dựng căn cứ cả một vùng lãnh thổ rộng lớn từ Thái Nguyên, Tuyên Quang, mở rộng đến Lào Cai để trấn giữ biên ải, ngăn giặc bên ngoài tràn vào đất nước. Trong số các Tướng lĩnh của Vũ Văn Mật có Hoàng Văn Đồng, được phiên âm theo tiếng Hán là Hoàng Vần Thùng được giao trấn ải khu vực biên giới từ Bắc Hà (Lào Cai) đến châu Vị Xuyên, dưới thời Vua Lê Trang Tông. Ngoài trấn giữ biên ải, Hoàng Vần Thùng còn dạy dân trồng ngô, cấy lúa, chăn nuôi và diệt trừ cái ác. Sau khi ông mất, dân làng chôn ông phía sau Đến Trung Đô, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai ngày nay. Hiện tại, tài liệu ghi chép về Hoàng Vần Thùng vẫn đang lưu giữ tại Đền Trung Đô, một Võ tướng trong lòng đồng bào các dân tộc dọc dải biên cương phía Bắc Việt Nam đã được thần thánh hóa trong đời sống xã hội ngày nay.

Đỉnh cao 2.000m tại xã Bản Díu, huyện Xín Mần là một đỉnh núi đã được huyền thoại hóa về Hoàng Vần Thùng như một đỉnh Núi hóa Rồng (Gia Long) là để ghi nhớ công ơn to lớn của một Võ tướng đã sống một đời vì dân.