Tục đẹp trong đồng bào dân tộc

Tuyên Quang (sau sáp nhập với Hà Giang) mang trong mình bức tranh đa sắc với 46 dân tộc anh em. Mỗi khi Xuân về, đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây lại có những phong tục độc đáo, linh thiêng, tạo nên một “miền di sản” văn hóa rực rỡ và đầy triết lý nhân sinh.

Phụ nữ các dân tộc xã Lâm Bình rực rỡ trong trang phục truyền thống.

Phong tục “trộm lấy may” độc nhất vô nhị của người Lô Lô

Giữa Cao nguyên đá, đêm Giao thừa của đồng bào Lô Lô rộn ràng với một tập tục “Khù Mi” (ăn cắp lấy may). Người Lô Lô quan niệm, nếu mang được một chút gì đó về nhà lúc Giao thừa, gia đình sẽ gặt hái nhiều điều tốt lành, mùa màng bội thu suốt cả năm. Tuy nhiên, hành động “trộm cắp” này phải tuân theo những quy tắc nghiêm ngặt. Họ chỉ được lấy những thứ không có giá trị, tượng trưng cho sự sống và sinh sôi như củ hành, củ tỏi, cây rau hoặc thanh củi nhỏ. Tuyệt đối kiêng trộm đồ có giá trị.

“Khù Mi” không phải là trò thắng thua, mà là một nét văn hóa xuân đầy nhân văn, thể hiện khát vọng sâu sắc về một năm mới an lành, sung túc của đồng bào vùng cao.

Nhằng chậm Lễ tạ ơn của người Dao

Đồng bào dân tộc Dao có một nghi lễ cuối năm vô cùng đặc sắc là Lễ “Nhằng Chậm” (còn gọi là Lễ Tạ Ơn Cuối Năm hoặc Tết Năm Cùng), thường diễn ra từ đầu tháng Chạp cho đến trước đêm Giao thừa. Đây là dịp quan trọng nhất để các gia đình làm lễ giải hạn, quét dọn những điều xui rủi và tạ ơn tổ tiên, Bàn Vương cùng các vị thần đã che chở suốt một năm.

Người Lô Lô xã Lũng Cú duy trì điệu múa trống truyền thống trong nghi lễ đầu Xuân.

“Luật” kiêng kỵ ẩm thực của người Mông

Tết Nguyên đán của đồng bào Mông ẩn chứa những điều kiêng kỵ nghiêm ngặt và độc đáo, phản ánh sâu sắc tín ngưỡng cầu mùa và tôn thờ thần linh.

Nghiêm khắc nhất là “luật” ẩm thực ngày mùng Một Tết. Trong ba ngày Tết, mâm cỗ của người Mông luôn vắng bóng canh và rau xanh. Họ quan niệm rằng, nếu ăn cơm chan canh, năm đó trời sẽ mưa nhiều, gây ngập lụt, mất mùa lúa. Tương tự, việc kiêng ăn rau xanh là lời cầu mong cho một năm mới no đủ. Thay vào đó, cả gia đình sẽ quây quần bên những món thịt lợn, thịt gà chế biến công phu và không thể thiếu Bánh Dày - biểu tượng thiêng liêng của Mặt Trời, Mặt Trăng.

Người Tày gánh “lộc” từ suối nguồn

Khi tiếng gà gáy đầu tiên báo hiệu mùng Một Tết, đồng bào Tày nô nức thực hiện một phong tục đẹp: Lấy nước đầu năm mới. Theo đó, chủ nhà hoặc thành viên khỏe mạnh sẽ mang theo ống bương cùng hương vàng, đi ra suối hay mỏ nước đầu nguồn của làng. Tại đây, họ làm lễ thắp hương thành kính, xin phép Thần Suối, Thổ Địa để múc lấy nguồn nước trong lành nhất, tượng trưng cho mạch nguồn tài lộc của năm mới.

Trên đường trở về, người đi lấy nước còn kết hợp hái một cành lộc nhỏ và nhặt 12 viên đá cuội (tượng trưng cho 12 tháng sung túc). Nước mới được mang về đặt trang trọng trước bàn thờ. Tục lấy nước đầu năm không chỉ thể hiện lòng biết ơn với thiên nhiên mà còn là củng cố niềm tin về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Độc đáo bữa chay đầu năm của người Sán Dìu

Sáng mồng Một Tết Nguyên đán, khi mọi nhà quây quần bên mâm cỗ mặn thì đồng bào Sán Dìu (Sán Chỉ) lại lặng lẽ đón Xuân bằng bữa cơm chay thanh tịnh. Đây là một nét văn hóa tâm linh độc đáo, tạo nên sự khác biệt hiếm có so với các dân tộc khác.

Theo phong tục truyền thống, sáng mùng Một Tết là ngày cúng Phật và tổ tiên với mâm lễ chỉ có cháo chè (nấu từ gạo nếp, đỗ xanh và đường) thay vì thịt gà, thịt lợn. Sau lễ cúng với năm nén hương cầu nguyện cho sự “thịnh, suy, bĩ, thái, thịnh”, cả gia đình cùng nhau thưởng thức món cháo chè ngọt lành này.

Tục ăn chay đầu năm thể hiện lòng thành kính, cầu mong một năm mới thanh tịnh, an lạc và tránh sát sinh. Phải đến sáng mùng Hai Tết, người Sán Dìu mới chính thức làm cỗ mặn thịnh soạn để chiêu đãi họ hàng, bạn bè, biến ngày này thành “Tết chính” của mình.

Đức Hải