Chỗ dựa của người lao động

Đến nay, Tuyên Quang đã thu hút doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và phát triển các doanh nghiệp tư nhân, tạo nên một làn sóng dịch chuyển lao động đầy sôi động. Tuy nhiên, công tác phát triển Đảng và các đoàn thể ở doanh nghiệp ngoài nhà nước, đặc biệt là việc thành lập tổ chức Công đoàn vẫn gặp nhiều khó khăn. Làm sao để Công đoàn không chỉ tồn tại trên danh nghĩa mà thực sự trở thành chỗ dựa của người lao động là vấn đề đặt ra hiện nay.

Đồng chí Triệu Tài Phong, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch Uỷ ban MTTQ tỉnh, Chủ tịch LĐLĐ tỉnh (thứ 2 từ phải qua trái) thăm, kiểm tra môi trường, điều kiện làm việc của đoàn viên Công đoàn cơ sở Công ty cổ phần Giấy An Hòa.

Từ câu chuyện “khai sinh” tổ chức...

Để vận động thành lập Công đoàn tại Công ty Funiter Hàm Yên, ông Hoàng Anh Tuấn, Phó Ban Công tác Công đoàn (Cơ quan Ủy ban MTTQ tỉnh), Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh đã phải nhiều lần tiếp cận, đối thoại trực tiếp với chủ doanh nghiệp và người lao động.

Ông Tuấn chia sẻ, công thức thành công duy nhất chính là sự kiên trì với phương châm: “Đi từng ngõ, gõ từng doanh nghiệp”. Tuy nhiên, thực tế không hề dễ dàng. Có những nơi, cán bộ công đoàn bị từ chối tiếp xúc, hoặc có nơi đồng ý tiếp xúc nhưng kéo dài thời gian, trì hoãn làm việc vì lo ngại tổ chức Công đoàn sẽ làm phát sinh chi phí hoặc ảnh hưởng hoạt động sản xuất. Trước những rào cản đó, cán bộ công đoàn không lựa chọn cách tiếp cận cứng nhắc mà tập trung vào đối thoại, chia sẻ và đồng hành cùng doanh nghiệp.

Ông Tuấn cho biết, các cán bộ Công đoàn dành nhiều thời gian trực tiếp xuống xưởng sản xuất để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng thực tế của người lao động ngay tại vị trí làm việc. Đồng thời, trực tiếp trao đổi với lãnh đạo doanh nghiệp để phân tích lợi ích lâu dài của việc xây dựng tổ chức Công đoàn. Theo đó, Công đoàn không phải là “đối trọng” gây khó dễ, mà là cầu nối chiến lược giữa người lao động và chủ sử dụng lao động. Bởi khi tư tưởng công nhân ổn định, quyền lợi được hài hòa, năng suất lao động sẽ tự khắc tăng trưởng bền vững.

Tại Công ty Giày Thịnh Hồng, việc vận động thành lập Công đoàn cũng được thực hiện linh hoạt. Không áp đặt mệnh lệnh, cán bộ công đoàn lựa chọn cách thuyết phục doanh nghiệp bằng lợi ích thực tế: Công đoàn giúp nhận diện và hóa giải mâu thuẫn từ sớm, ngăn ngừa đình công tự phát hay những biến động nhân sự bất thường. Khi rào cản được tháo gỡ, niềm tin sẽ khỏa lấp khoảng cách giữa chủ và thợ, tạo nền tảng để doanh nghiệp ổn định và phát triển bền vững.

Đại diện tổ chức Công đoàn LGG Tuyên Quang động viên đoàn viên trong giờ tăng ca.

Gian nan thành lập Công đoàn trong doanh nghiệp tư nhân

Báo cáo từ LĐLĐ tỉnh chỉ rõ, rào cản lớn nhất hiện nay chính là nhận thức của người sử dụng lao động. Để đối phó, không ít doanh nghiệp dùng chiêu bài chỉ ký hợp đồng thời vụ dưới 12 tháng với người lao động, nhằm triệt tiêu điều kiện hình thành Công đoàn cơ sở. Thực trạng này không chỉ tước đi quyền lợi lâu dài của người lao động mà còn là bài toán hóc búa trong công tác phát triển đoàn viên.

Bên cạnh đó, kinh phí Công đoàn 2% vẫn bị nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa coi là “gánh nặng tài chính” thay vì một khoản đầu tư cho sự ổn định. Hệ quả là những điệp khúc “khó khăn”, “nhân sự biến động” liên tục được đưa ra như một cái cớ để trì hoãn việc xác lập vai trò của tổ chức Công đoàn tại đơn vị.

Số liệu thống kê chưa đầy đủ, đến hết năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 6.200 doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động (bao gồm 24 doanh nghiệp FDI), trong đó, rất nhiều doanh nghiệp đủ điều kiện thành lập tổ chức công đoàn, nhưng mới chỉ có 238 CĐCS được thiết lập. Đây là một tỉ lệ khiêm tốn so với số doanh nghiệp của tỉnh.

Đáng ngại hơn, sự đứt gãy về nhận thức của một bộ phận người lao động cũng là rào cản lớn. Ưu tiên “tiền tươi thóc thật”, họ thường coi đoàn phí là một khoản thâm hụt thu nhập thay vì lợi ích lâu dài, khiến công tác vận động trở nên gian nan.

Một thực tế đáng chú ý khác là đa số cán bộ công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp tư nhân hiện nay đều hoạt động kiêm nhiệm. Khi thu nhập vẫn phụ thuộc vào chủ doanh nghiệp, tiếng nói bảo vệ người lao động khó tránh khỏi sự yếu thế, khiến các cuộc đối thoại đôi khi chỉ mang tính hình thức. Việc thiếu cơ chế bảo vệ và chi trả lương độc lập, cán bộ công đoàn rất khó đứng vững trước những ràng buộc lợi ích sát sườn.

Cùng với những rào cản chủ quan đó, các yếu tố khắc nghiệt từ thị trường lao động cũng đang tác động tiêu cực đến sự ổn định và lớn mạnh của tổ chức công đoàn trong khối kinh tế tư nhân.

Chị Nguyễn Thị Hồng Thanh, Chủ tịch Công đoàn Công ty Seshin VN 2, phường Bình Thuận chia sẻ: Thời điểm cao nhất Công đoàn Công ty có tới trên 3.000 đoàn viên, đến nay con số này đã sụt giảm mạnh, chỉ còn lại hơn một phần ba.

Tình trạng này cũng diễn ra tương tự tại Công ty Giày Chung-Jye Tuyên Quang khi quy mô tổ chức sụt giảm từ trên 7.000 xuống còn 5.800 người. Sự thiếu bền vững trong nội tại doanh nghiệp, áp lực cạnh tranh khốc liệt và làn sóng dịch chuyển lao động tự do đang làm ảnh hưởng đến sự lớn mạnh bền vững của tổ chức CĐCS trong doanh nghiệp tư nhân.

Đoàn viên, người lao động Công ty cổ phần Woodsland Tuyên Quang được quan tâm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Cuộc cách mạng từ tư duy đến hành động

Trong lộ trình thực thi Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, kế hoạch phát triển đoàn viên năm 2026 của LĐLĐ tỉnh không chỉ dừng lại ở những con số tăng trưởng cơ học mà kỳ vọng tạo ra một bước ngoặt về chất. Đặc biệt, trong kỷ nguyên hội nhập với các cam kết khắt khe về tiêu chuẩn lao động quốc tế như CPTPP (Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) hay EVFTA (Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu), Công đoàn không còn là lựa chọn có cũng được, không cũng chẳng sao, mà đã trở thành sự tồn tại tất yếu để doanh nghiệp rộng đường ra biển lớn.

Hiện thực hóa tầm nhìn, LĐLĐ tỉnh đã thực hiện một chiến lược bài bản để phát triển tổ chức công đoàn trong khối doanh nghiệp và kết nạp đoàn viên. Trước mắt là kiện toàn, nâng cao hiệu quả hoạt động của ban chỉ đạo phát triển đoàn viên; mời đại diện cấp ủy, các cơ quan liên quan tham gia ban chỉ đạo nhằm tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, tạo sự phối hợp đồng bộ, thống nhất trong tổ chức thực hiện; gắn công tác phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cấp cơ sở với nhiệm vụ tham gia xây dựng Đảng, giới thiệu đoàn viên công đoàn ưu tú cho Đảng xem xét kết nạp. LĐLĐ cũng song hành cùng chính quyền các xã, phường rà soát sát sao từng biến động của doanh nghiệp để xây dựng kịch bản tiếp cận thực tế, kiên quyết nói không với tình trạng đánh trống ghi tên.

LĐLĐ tỉnh cũng tăng cường phối hợp với các cơ quan, ban, ngành của tỉnh trong triển khai thực hiện các nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn; trong đó chú trọng phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn trong việc tham gia kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách liên quan đến quyền, lợi ích của đoàn viên, người lao động, cũng như công tác phát triển đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở.

Ông Hoàng Anh Tuấn, Phó Ban Công tác Công đoàn chia sẻ: Mọi nỗ lực sẽ khó chạm đích nếu thiếu một cuộc cách mạng về nhận thức từ cả hai phía. Khi người lao động hiểu rằng gia nhập Công đoàn là tự tạo cho mình một “vị thế đối thoại” thay vì đứng đơn độc, họ sẽ chủ động tìm đến tổ chức như một nhu cầu tự thân. Ngược lại, chủ doanh nghiệp cần coi việc thành lập Công đoàn là nền tảng để xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, bền vững.

Để duy trì niềm tin ấy, then chốt chính là cơ chế độc lập cho cán bộ Công đoàn cơ sở. Cần một lộ trình thực tế để người đại diện độc lập hơn về tài chính và vị thế. Bởi chỉ khi thoát khỏi áp lực sống bằng lương của chủ doanh nghiệp, người cán bộ mới đủ bản lĩnh đứng về phía lẽ phải, bảo vệ người lao động một cách quyết liệt và công tâm nhất.

Hành trình đi tìm giá trị thực của Công đoàn trong khu vực ngoài nhà nước là một cuộc chạy đua bền bỉ để hướng tới một nền kinh tế nhân văn - nơi lợi nhuận của doanh nghiệp và nụ cười của người lao động luôn phải là hai đường thẳng song hành, cùng phát triển.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Đổi mới phương thức hoạt động

Ông Hà Văn Vỹ Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh

Liên đoàn Lao động tỉnh tiếp tục xác định phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Năm 2025, toàn tỉnh đã thành lập mới 19 công đoàn cơ sở với 1.630 đoàn viên; đồng thời đổi tên 37 công đoàn cơ sở, thành lập 8 công đoàn xã, phường.

Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ dừng lại ở tăng về số lượng mà còn phải nâng cao chất lượng hoạt động. Các cấp công đoàn cần quyết liệt đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thiết thực, hiệu quả, lấy người lao động làm trung tâm; tăng cường đối thoại, thương lượng tập thể, kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động, qua đó tạo sức hút thực chất đối với tổ chức công đoàn.

Xây dựng môi trường gắn kết bền vững

Ông Đinh Đức Cường Chủ tịch công đoàn Công ty Cổ phần Giấy An Hòa

Trong những năm qua, Công ty Cổ phần Giấy An Hòa luôn chú trọng chăm lo đời sống, bảo đảm quyền lợi cho người lao động, qua đó xây dựng môi trường làm việc ổn định, gắn kết và phát triển bền vững. Hiện Công ty có 820 đoàn viên công đoàn và người lao động, trong đó hơn 620 công nhân làm việc theo ca. Giai đoạn 2023 - 2025, dù chịu tác động từ khó khăn kinh tế, dịch bệnh và thiên tai, song Công ty vẫn duy trì ổn định việc làm cho 100% người lao động, với mức thu nhập bình quân đạt khoảng 12 triệu đồng/người/tháng. Công ty và tổ chức công đoàn còn đặc biệt quan tâm cải thiện điều kiện làm việc, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho công nhân lao động. Nhờ phát huy tốt vai trò của tổ chức công đoàn, nhiều năm qua Công ty không xảy ra tranh chấp lao động hay khiếu kiện, người lao động tin tưởng, tích cực thi đua lao động sản xuất, góp phần vào sự phát triển ổn định của doanh nghiệp.

Chăm lo thiết thực cho người lao động

Bà Lưu Thị Văn Công nhân Tổng Công ty May Tuyên Quang LGG chi nhánh Yên Sơn

Gia đình tôi thuộc diện hộ nghèo, lại không may bị cháy nhà nên cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn. Trong lúc hoạn nạn, tôi đã nhận được sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời của Công đoàn công ty cùng anh chị em công nhân để sửa chữa nhà ở, sớm ổn định cuộc sống.

Thời gian qua, tổ chức công đoàn luôn quan tâm chăm lo đời sống người lao động; thường xuyên lắng nghe ý kiến, kiến nghị của công nhân về tiền lương, bữa ăn ca và các chế độ, chính sách để phối hợp với doanh nghiệp từng bước cải thiện điều kiện làm việc. Vào các dịp lễ, Tết, công nhân cũng được thăm hỏi, động viên kịp thời, tạo thêm động lực gắn bó với doanh nghiệp.

Tôi mong tổ chức công đoàn tiếp tục là chỗ dựa tin cậy của người lao động, thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của công nhân, nhất là những lao động có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp nâng cao thu nhập, cải thiện môi trường làm việc và các chế độ phúc lợi để người lao động có điều kiện ổn định cuộc sống, yên tâm lao động, sản xuất.