Bảo vệ người cao tuổi trước ma trận lừa đảo

Nhiều người cao tuổi bỗng chốc trắng tay, gánh thêm những khoản nợ khổng lồ chỉ vì sập bẫy các chiêu trò lừa đảo gắn mác tri ân, chăm sóc sức khỏe hay đầu tư sinh lời. Bảo vệ người yếu thế, đặc biệt là người cao tuổi trước các vòi bạch tuộc công nghệ và thao túng tâm lý đang là bài toán cần phải làm ngay lúc này.

Trắng tay vì cả tin

Dư luận cả nước đang rất bức xúc trước tình trạng hàng loạt người cao tuổi tại các thành phố lớn bị thao túng, dẫn dắt mua các "hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ". Với những lời đường mật về một khoản đầu tư siêu lợi nhuận hay kỳ nghỉ đẳng cấp trọn đời, các đối tượng lừa đảo đã khiến nhiều cụ già xuống tiền từ vài trăm triệu, hàng tỷ, thậm chí lên đến cả chục tỷ đồng. Hậu quả là tiền mất, tật mang. Đằng sau những con số thiệt hại khổng lồ ấy là nỗi đau tinh thần, sự suy sụp về sức khỏe của các nạn nhân khi toàn bộ tiền dưỡng già bỗng chốc tan thành mây khói.

Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, tính đến thời điểm này chưa ghi nhận trường hợp cụ thể nào sập bẫy "hợp đồng kỳ nghỉ" như ở các đô thị lớn, nhưng nguy cơ tiềm ẩn là rất lớn. Thực tế những năm gần đây đã xảy ra rất nhiều các vụ lừa đảo, nạn nhân số đông không ai khác là người cao tuổi.

Ông N.V.H., phường Minh Xuân đã bị các đối tượng lừa đảo dẫn dắt, rất may với sự can thiệp kịp thời của nhân viên ngân hàng ông H. đã bảo toàn được tài sản.

Chỉ một lần tham gia chương trình tư vấn sức khỏe, ông bà H.T.S. và N.V.C., xã Sơn Dương đã sập bẫy chiêu trò "khách hàng VIP". Theo lời chị H.M.G. (con gái ông bà), cách đây khoảng 5 năm, bố chị được nhân viên tư vấn mua máy mát-xa chân, tặng kèm vài lọ dầu gió nước ngoài để "tự chăm sóc sức khỏe, không phiền đến con cháu". Sau lần đó, ông liên tục nhận được điện thoại săn đón, mời gọi mua thêm các sản phẩm khác với giá "ưu đãi đặc biệt". Tinh vi hơn, sau những lần mua hàng, đầu mối này thao túng tâm lý coi ông bà H.T.S. và N.V.C. như người thân ruột thịt để ký gửi sản phẩm, với điều kiện ông bà phải nộp một khoản "phí làm tin". Chị G. khẳng định, mặc dù con cái ra sức can ngăn, phân tích, nhưng trước những lời đường mật của các đối tượng, bố mẹ chị vẫn u mê tin theo. 3 năm nay, ngôi nhà của hai ông bà S, C. biến thành một kho chứa hàng vô giá trị cho không ai lấy, bán không ai mua. Đáng nói, dù sở hữu mức lương hưu lên tới 17 triệu đồng/tháng, ông bà không những tiêu hết sạch lương, cạn kiệt tiền tích lũy, mà tháng nào cũng phải giật gấu vá vai, vay nợ anh em, họ mạc để nộp tiền cho kẻ lừa đảo.

Không chỉ dừng lại ở các thủ đoạn bán thực phẩm chức năng hay sản phẩm chăm sóc sức khỏe với giá trên trời, các hình thức lừa đảo tài chính công nghệ cao cũng đang bủa vây người già.

Một tháng trôi qua, bà Đ.T.T., phường Mỹ Lâm vẫn chưa hoàn hồn khi chỉ sơ sểnh chút nữa là bà bị lừa. Ngày 25-5, bà nhận được lời mời kết bạn từ một người lạ trên Facebook. Nghĩ là giao lưu bình thường, bà làm theo các hướng dẫn rồi bị đối tượng thao túng, dụ dỗ ra ngân hàng rút tiền để chuyển khoản. Khi bà T. đang làm thủ tục tại Phòng giao dịch Suối khoáng - Agribank chi nhánh Thành Tuyên, nhân viên ngân hàng đã phát hiện dấu hiệu bất thường. Nghi ngờ, phân tích kịp thời của nhân viên và sự phối hợp ngăn chặn của cơ quan Công an, bà T. mới bừng tỉnh nhận ra mình bị lừa.

Vì sao người cao tuổi dễ sập bẫy?

Phân tích về thực trạng này, Thượng tá Hoàng Giang, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Hình sự (Công an tỉnh) - người có nhiều năm kinh nghiệm điều tra các vụ án lừa đảo chia sẻ: Thời gian gần đây, mục tiêu của các đối tượng tội phạm lừa đảo có sự dịch chuyển sang nhóm người cao tuổi, đặc biệt là người cao tuổi ở các thành phố lớn, đô thị. Đây là nhóm người thường có tài sản tích lũy nhưng khả năng cập nhật công nghệ và nhận diện hành vi lừa đảo lại rất hạn chế, dễ tin người. Các đối tượng chủ động đánh thẳng vào ba nỗi niềm lớn nhất của người già: Nhu cầu chăm sóc sức khỏe, khát khao tích lũy tài sản cho con cháu và sự thiếu hụt kiến thức về công nghệ. Tâm lý người cao tuổi luôn mong muốn một tuổi già khỏe mạnh, không trở thành gánh nặng cho gia đình, các đối tượng thường dùng chiêu trò bán "combo du lịch" giá rẻ, lôi kéo vào các mạng lưới kinh doanh đa cấp biến tướng, hoặc lập lờ thổi phồng thực phẩm chức năng thành "thần dược"; chúng dẫn dụ các cụ tham gia vào các kênh đầu tư được hứa hẹn mang lại lợi nhuận cao, hoặc giả vờ thông báo có bưu phẩm quốc tế giá trị gửi tặng. Tinh vi hơn, tận dụng sự bỡ ngỡ của người già trước dòng chảy công nghệ, kẻ gian sử dụng cuộc gọi video Deepfake giả dạng gương mặt, giọng nói của người thân để cầu cứu, làm giả biên lai chuyển tiền thành công, hay đánh cắp thông tin cá nhân để vay tín dụng đen. Chúng cũng không ngần ngại giả mạo trang điện tử của các ngân hàng, doanh nghiệp lớn, thậm chí giả danh cán bộ Công an, Kiểm sát viên, Tòa án để gọi điện đe dọa, đẩy những tâm hồn vốn đã nhạy cảm, dễ tổn thương vào trạng thái hoang mang, hoảng sợ rồi hoàn toàn bị thao túng.

Thượng tá Hoàng Giang dẫn chứng, trong vụ án lừa đảo lớn nhất từ trước đến nay trên địa bàn vừa bị triệt phá hồi tháng 1 vừa qua, lực lượng chức năng đã làm rõ và khởi tố 106 bị can, tổng số tiền các đối tượng chiếm đoạt lên tới 200 tỷ đồng. Trong tổng số hơn 4.000 bị hại, có rất nhiều nạn nhân là người già.

Cũng theo Thượng tá Hoàng Giang, dù không khai báo nhưng qua nắm tình hình từ các tổ chức tín dụng những nạn nhân bị lừa đảo chuyển tiền vào tài khoản để chứng minh tài chính do liên quan đến các pháp luật phần lớn cũng là người cao tuổi.

Sự tinh vi trong kịch bản và tàn nhẫn trong phương thức đã biến người cao tuổi thành "mồi ngon" cho các đường dây lừa đảo tài chính quy mô lớn. Toàn bộ số tiền mồ hôi, công sức của người cao tuổi chắt chiu, tích cóp trong suốt một đời lao động nhanh chóng bị rơi sạch vào túi kẻ gian chỉ sau vài nút chạm hoặc những lời đường mật.

Một trong những đối tượng của đường dây lừa đảo vừa bị Công an tỉnh triệt phá.

Lá chắn cho tuổi xế chiều

Trước ma trận lừa đảo ngày càng khốc liệt, việc bảo vệ người cao tuổi không còn là trách nhiệm riêng của mỗi cá nhân hay một gia đình độc lập, mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của toàn xã hội.

Để ngăn chặn các dòng tiền dưỡng già chảy vào túi tội phạm, cơ quan chức năng khuyến cáo người cao tuổi cần đặc biệt nâng cao cảnh giác với các cuộc gọi từ số máy lạ. Khi nhận được lời mời chào đầu tư, mua sắm sản phẩm chăm sóc sức khỏe, hoặc các cuộc gọi tự xưng là cán bộ công an, viện kiểm sát, tòa án đe dọa, người cao tuổi cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không vội vã chuyển tiền mà phải trao đổi ngay với con cái hoặc liên hệ với cơ quan Công an nơi gần nhất để xác minh. Bên cạnh công tác đấu tranh, triệt phá các đường dây tội phạm của lực lượng Công an, hệ thống các ngân hàng, tổ chức tín dụng cũng cần thắt chặt quy trình kiểm soát, chủ động phát hiện và kịp thời ngăn chặn các giao dịch có dấu hiệu bất thường từ tài khoản của người lớn tuổi. Ông Đào Quang Uy, Phó giám đốc Agribank chi nhánh Tuyên Quang cho biết: Chỉ tính riêng trong năm 2025 và 6 tháng 2026, hệ thống Agribank chi nhánh Tuyên Quang đã hỗ trợ, ngăn chặn, bảo toàn tài sản cho 6 khách hàng là người cao tuổi trước thủ đoạn lừa đảo của các đối tượng xấu.

Thay vì bị động chờ đợi sự giải cứu từ gia đình hay cơ quan chức năng, Hội Người cao tuổi các cấp phải là lực lượng tiên phong, chủ động xây dựng "sức đề kháng" cho hội viên chứ không thể đứng ngoài cuộc.

Ông Lê Minh Đức, Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Bình Thuận cho biết: Trước thực trạng các vụ lừa đảo nhắm vào người già đang có chiều hướng gia tăng, Hội đã yêu cầu các chi hội chủ động tuyên truyền, nâng cao cảnh giác cho các hội viên thông qua các buổi họp tổ dân phố. Hội cũng phối hợp tích cực với Đoàn Thanh niên tổ chức các buổi "Bình dân học vụ công nghệ" để hướng dẫn trực tiếp cách bảo mật điện thoại, nhận diện web giả mạo và chặn cuộc gọi rác. Tổ chức hội cũng phát động các hội viên phát huy vai trò "tai mắt" an ninh cơ sở, kịp thời phát hiện và báo cáo chính quyền khi có đối tượng lạ đến địa bàn tổ chức hội thảo sức khỏe hoặc bán hàng "tri ân" mờ ám.

Tiến sĩ Hà Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Chính trị và Tâm lý giáo dục, Trường Đại học Tân Trào khẳng định: Mọi giải pháp công nghệ hay pháp lý sẽ là chưa đủ nếu thiếu đi vai trò của gia đình. Điểm yếu lớn nhất của người già thường không nằm ở chỗ họ thiếu tiền, mà ở sự trống trải trong tâm hồn và nỗi sợ trở thành gánh nặng của con cái. Sự ngọt ngào giả tạo của kẻ lừa đảo suy cho cùng chỉ là sự bù đắp vào khoảng trống mà con cháu bận rộn vô tình bỏ quên. Vì vậy, mỗi người con, người cháu cần dành nhiều thời gian hơn để gần gũi, lắng nghe và chia sẻ cùng ông bà, cha mẹ. Việc thường xuyên cập nhật, giải thích những phương thức lừa đảo mới bằng sự kiên nhẫn, yêu thương sẽ giúp người già nâng cao "sức đề kháng" trước những cái bẫy tâm lý bủa vây.

Bảo vệ người cao tuổi trước những cạm bẫy tinh vi chính là bảo vệ những giá trị nền tảng của gia đình và xã hội. Tất cả phải cùng hành động để những năm tháng xế chiều của cha mẹ thực sự là khoảng thời gian được an yên, trọn vẹn hưởng thành quả lao động của cả một đời người, chứ không phải sống trong sự tổn thương, day dứt - Tiến sĩ Hà Mỹ Hạnh nhấn mạnh.

Bài, ảnh: Tuấn Quang

Chủ động kiểm soát các hoạt động trá hình

Đồng chí Bùi Mạnh Hùng Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Kiên Đài

UBND xã Kiên Đài xác định việc tăng cường quản lý, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động tổ chức tại nhà văn hóa thôn là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm sử dụng đúng mục đích, đúng quy định.

Theo đó, UBND xã yêu cầu các bộ phận chuyên môn, các thôn và lực lượng chức năng tăng cường quản lý, chỉ cho phép tổ chức hoạt động khi được sự đồng ý của chính quyền; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng cho thuê, cho mượn địa điểm để tổ chức tư vấn, khám chữa bệnh trái phép, bán hàng đa cấp hoặc các hoạt động tiếp thị chưa được cấp phép.

Cùng với đó, xã cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, cảnh báo đến Nhân dân thông qua các kênh thông tin chính thống của địa phương như trang Facebook, các nhóm zalo cộng đồng của thôn ở cơ sở, khuyến cáo mỗi người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác, không tham gia các hoạt động chưa rõ nguồn gốc, không cung cấp thông tin cá nhân và kịp thời phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Nhận diện lừa đảo

Ông Nguyễn Quang Sơn Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh

Không ít vụ lừa đảo thời gian qua đã để lại những hậu quả nặng nề đối với người cao tuổi (NCT). Thiệt hại không chỉ là tiền bạc mà còn là những tổn thương về tinh thần, khiến nhiều người rơi vào tâm trạng lo lắng, mặc cảm, suy giảm sức khỏe. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lừa đảo cho NCT ngay từ cơ sở.

Chúng tôi đã tăng cường phối hợp với các lực lượng Công an, các cơ quan báo chí để thường xuyên phổ biến những phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới; lồng ghép nội dung cảnh báo vào các buổi sinh hoạt chi hội, CLB, các hoạt động văn hóa, văn nghệ của Hội.

Tuy nhiên, bảo vệ NCT không thể chỉ là trách nhiệm của tổ chức Hội. Mỗi gia đình cần quan tâm, thường xuyên chia sẻ thông tin với ông bà, cha mẹ; hướng dẫn người thân nhận biết các dấu hiệu bất thường khi nhận điện thoại, tin nhắn hoặc tham gia các chương trình giới thiệu sản phẩm, chăm sóc sức khỏe. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần tiếp tục xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng lòng tin của NCT để trục lợi.

Khi gia đình, tổ chức Hội và toàn xã hội cùng vào cuộc, NCT sẽ có thêm "lá chắn" vững chắc để tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy lừa đảo ngày càng tinh vi hiện nay.

Nâng cao cảnh giác

Ông Hoàng Văn Trưởng Thôn Nậm Khương, xã Khuôn Lùng

Trước những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, tôi luôn nhắc nhở bản thân phải nâng cao cảnh giác và chỉ tiếp cận thông tin từ các nguồn chính thống. Tôi thường xuyên theo dõi các chương trình thời sự, báo chí và các buổi tuyên truyền tại địa phương để cập nhật những phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới.

Đối với các cuộc gọi từ số lạ hoặc tin nhắn yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, tôi đều thận trọng kiểm chứng và không làm theo khi chưa xác thực. Khi gặp những vấn đề chưa rõ hoặc các lời mời chào liên quan đến chăm sóc sức khỏe, mua bán sản phẩm, tôi thường trao đổi với con cháu, người thân hoặc Hội Người cao tuổi để tham khảo ý kiến trước khi quyết định.

Để tránh trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo, người cao tuổi cần giữ bình tĩnh, không cả tin, không vội vàng trước những lời quảng cáo hấp dẫn; đồng thời chủ động tìm hiểu, cập nhật thông tin để tự bảo vệ mình.

Lá chắn từ sự sẻ chia

Anh Bàn Văn Nhì Tổ dân phố 25 Cao Bành, phường Hà Giang 1

Theo tôi, điều người cao tuổi cần nhất không chỉ là sự chăm sóc về vật chất mà còn là sự quan tâm, sẻ chia từ con cháu. Nhiều bậc cha mẹ khi về già thường sống cô đơn, ít được trò chuyện nên dễ tin vào những lời dụ dỗ, lừa đảo qua điện thoại hoặc mạng xã hội. Vì vậy, tôi luôn cố gắng dành thời gian gọi điện, hỏi han, trò chuyện với mẹ mỗi ngày, đồng thời thường xuyên nhắc mẹ không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hay chuyển tiền cho người lạ. Theo tôi, sự quan tâm của con cái chính là “lá chắn” tốt nhất giúp cha mẹ cảm thấy được yêu thương, không cô đơn và nâng cao cảnh giác trước các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi hiện nay.