Gia đình hạnh phúc Quốc gia thịnh vượng (Cuối tuần)

Ngày Gia đình Việt Nam năm 2026 với chủ đề “ Gia đình hạnh phúc, Quốc gia thịnh vượng”, một gia đình êm ấm, tiến bộ chính là viên gạch hồng vững chắc, góp phần xây dựng nên một quốc gia phồn vinh, hùng cường và hạnh phúc bền vững. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang có cuộc trao đổi với đồng chí Khuất Văn Quý, Phó Cục trưởng, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về vấn đề này.  

Phóng viên: Xin đồng chí cho biết gia đình Việt Nam hiện nay đang gặp phải những khó khăn và thuận lợi gì?

Đồng chí Khuất Văn Quý, Phó Cục trưởng, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Đồng chí Khuất Văn Quý: Gia đình là một thiết chế xã hội đã hình thành và phát triển qua nhiều thời kỳ. Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành và phát triển với những chuẩn mực giá trị tốt đẹp, góp phần quan trọng vào việc xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc. Các nghiên cứu cho thấy quy mô gia đình Việt Nam đang thu nhỏ dần. Xu hướng phổ biến là chuyển từ mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ sang gia đình hạt nhân ít thế hệ, ít thành viên.

Các đại gia đình, gia đình có nhiều thế hệ chung sống trong một mái nhà ngày càng ít đi (tam đại đồng đường, tứ đại đồng đường). Các cặp vợ chồng trẻ có xu hướng sống riêng (gia đình hạt nhân) và sinh ít con hơn so với trước, dẫn đến số người cùng chung sống trong một hộ gia đình giảm xuống. Trong bối cảnh hiện nay, mặt trái của cơ chế kinh tế thị trường, cũng như những ảnh hưởng từ các yếu tố tiêu cực trong quá trình giao lưu, hội nhập và đan xen đa dạng văn hóa… các tệ nạn xã hội đang có nguy cơ xâm nhập vào từng gia đình, từng thành viên gia đình, làm biến đổi các giá trị truyền thống tốt đẹp vốn có của gia đình Việt Nam.

Hiện, các địa phương đã tích cực triển khai mô hình “Gia đình văn hóa tiêu biểu”, “Gia đình học tập”, “Gia đình 5 không, 3 sạch” góp phần nâng cao nhận thức và hành động của người dân trong việc xây dựng nếp sống văn minh.

Phóng viên: Năm 2026, chủ đề của Ngày Gia đình Việt Nam là “Gia đình hạnh phúc, quốc gia thịnh vượng”, vậy theo đồng chí “hạnh phúc” trong gia đình hiện đại cần có những tiêu chí như thế nào?

Đồng chí Khuất Văn Quý: Hiện nay, chúng ta có thí điểm đánh giá Bộ chỉ số Gia đình hạnh phúc là tập hợp các tiêu chí nhằm đo lường và đánh giá một cách tương đối mức độ hài lòng của các thành viên đối với một số yếu tố cơ bản của gia đình. Thời điểm hiện tại, Cục Văn hóa cơ sở, gia đình và thư viện đã xác định một số tiêu chí cơ bản trong gia đình hiện đại như sau:  

Sự gắn kết bền chặt trong các mối quan hệ gia đình, thể hiện qua mức độ gắn bó tình cảm, sự thấu hiểu, tôn trọng, chia sẻ và hỗ trợ giữa các thành viên; các yếu tố về an toàn, bình đẳng, yêu thương, thủy chung, hiếu thảo và không có hành vi bạo lực gia đình. Sự thịnh vượng về vật chất, bao gồm điều kiện vật chất, khả năng tạo lập và duy trì thu nhập ổn định, mức sống và khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản của các thành viên; đồng thời bảo đảm năng lực tài chính để ứng phó với những rủi ro trong đời sống gia đình và xã hội.

Gia đình anh Phạm Chí Cường, Phó Giám đốc, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Trung tâm Y tế khu vực Chiêm Hóa (người đứng giữa) đã vinh dự được biểu dương Gia đình Viên chức tiêu biểu do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam bầu chọn.

Sức khỏe thể chất và tinh thần của các thành viên, khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, mức độ hài lòng với chất lượng sống, sự cân bằng giữa công việc và đời sống gia đình. Môi trường sống của gia đình, xét đến mức độ an toàn, sạch sẽ, thân thiện của môi trường tự nhiên và xã hội, tính tiện ích và chất lượng các dịch vụ công cộng tại nơi cư trú. Vị thế của gia đình, được thể hiện qua uy tín, hình ảnh, mức độ đóng góp của gia đình đối với dòng họ, cộng đồng dân cư và xã hội thông qua việc tham gia các hoạt động cộng đồng, gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của gia đình. Bộ chỉ số Gia đình hạnh phúc sẽ được triển khai thí điểm, đánh giá, và dự kiến sẽ được áp dụng trên diện rộng toàn quốc vào năm 2030.

Phóng viên: Vậy những yếu tố nào cần được loại bỏ từ gia đình truyền thống để thích ứng với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc?

Đồng chí Khuất Văn Quý: Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam đã được hình thành và phát triển với những chuẩn mực giá trị tốt đẹp, góp phần quan trọng vào việc xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc.

Gia đình không chỉ là nơi duy trì nòi giống mà còn là môi trường nền tảng trong việc hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người. Giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam là sự kết tinh giữa văn hóa gia đình và văn hóa dân tộc. Những giá trị này có vai trò chi phối nhận thức và hành vi của mỗi thành viên trong gia đình, đồng thời đặt nền móng cho sự phát triển bền vững của gia đình cả ở hiện tại và trong tương lai.

Tuy nhiên bên cạnh những truyền thống văn hóa quý báu của gia đình rất cần được gìn giữ và phát huy, trong xã hội hiện đại đâu đó vẫn còn có những hủ tục len lỏi trong các gia đình cần phải được thanh lọc như: việc tổ chức đám cưới linh đình, ăn uống dài ngày nhất là ở vùng sâu, vùng xa khi đời sống bà con còn khó khăn gây lãng phí và tốn kém. Hay một số đám tang ở một số nơi duy trì tục giữ thi thể người chết ở trong nhà nhiều ngày gây mất vệ sinh môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe con người, lạm dụng mê tín dị đoan làm biến tướng phong tục tốt đẹp của dân tộc.

Phóng viên: Để gia đình thực sự là “pháo đài” kiên cố bảo vệ các thành viên trước sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội, tạo điều kiện để cho con trẻ phát triển toàn diện, góp phần xây dựng Quốc gia thịnh vượng theo đồng chí chúng ta phải làm gì?

Đồng chí Khuất Văn Quý: Để làm tốt những điều này theo tôi cần tập trung thực hiện những giải pháp sau: Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật về gia đình và công tác gia đình, trong đó có việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về gia đình nhằm quy định cụ thể hơn các chế tài, chế định về gia đình.

Thứ hai, là tăng cường tuyên truyền về hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới; về chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030 và các chương trình thành phần của chiến lược, đó là chương trình giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình, bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình; các quy định về phòng, chống bạo lực gia đình…

Thứ ba, tập trung nguồn lực cho công tác gia đình, trong đó tập trung hoàn thiện bộ máy, cán bộ làm công tác gia đình phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp và kiện toàn đội ngũ cộng tác viên về công tác gia đình ở địa phương; chú trọng tập huấn cho đội ngũ làm công tác gia đình sau khi các đơn vị hành chính được sáp nhập.

Ngoài ra, cần tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, đoàn thể trung ương và địa phương; kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác gia đình từ Trung ương đến địa phương nhằm thực hiện có hiệu quả công tác gia đình, để gia đình thực sự là những “pháo đài”, “thành lũy” kiên cố bảo vệ các thành viên trước sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội, tạo điều kiện để cho con trẻ phát triển toàn diện. Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!  

Lê Duy
(Thực hiện)