Nâng cao trách nhiệm phòng, chống gian lận BHXH, BHYT

Bảo hiểm xã hội (BHXH) và Bảo hiểm y tế (BHYT) là hai trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Tuy nhiên, thời gian qua, tình trạng trục lợi, gian lận BHXH, BHYT vẫn diễn biến phức tạp với nhiều hình thức tinh vi, gây thất thoát nguồn lực quốc gia và xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người lao động. Nhận diện đúng bản chất, nâng cao trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong phòng, chống gian lận BHXH, BHYT đã và đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính bền vững của chính sách an sinh.

Chủ động phòng ngừa

Xác định công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật là "lá chắn" đầu tiên trong phòng, chống gian lận BHXH, BHYT, thời gian qua, BHXH tỉnh Tuyên Quang đã triển khai các hội nghị thông tin, tuyên truyền trực tiếp đến các đơn vị sử dụng lao động, cơ sở khám chữa bệnh và người lao động trên địa bàn.

Lãnh đạo Phòng Chế độ BHYT, BHXH tỉnh quán triệt nội dung phòng ngừa gian lận trong khám chữa bệnh BHYT.

Cuối tháng 8-2026, BHXH tỉnh tổ chức hội nghị làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lao động theo dữ liệu từ cơ quan Thuế. Tại hội nghị, lãnh đạo BHXH tỉnh đã nhấn mạnh yêu cầu các doanh nghiệp chủ động phối hợp rà soát, xác định đúng đối tượng và thực hiện nghiêm trách nhiệm đóng BHXH, BHYT, BHTN bắt buộc; đồng thời chỉ đạo các phòng nghiệp vụ kịp thời tháo gỡ khó khăn cho đơn vị. Bên cạnh việc cập nhật các điểm mới của Luật BHXH 2024, Luật BHYT sửa đổi và cảnh báo các hành vi vi phạm như chậm đóng, trốn đóng, cơ quan BHXH đã trực tiếp đối chiếu dữ liệu thuế để làm rõ nguyên nhân chênh lệch, hướng dẫn doanh nghiệp lập hồ sơ tham gia đầy đủ cho người lao động.

Trong tháng 9, BHXH cũng tổ chức các hội nghị phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp. Trọng tâm nhấn mạnh các điểm mới của Luật BHXH 2024 và Luật BHYT sửa đổi; quán triệt các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định số 274/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về xử lý chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN và giải quyết khiếu nại, tố cáo; Nghị định số 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH. Đồng thời, đại diện cơ quan BHXH đã phân tích rõ chế tài xử phạt tại Điều 214, Điều 215 và Điều 216 Bộ luật Hình sự về các tội gian lận, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Bà Nguyễn Thị Kim Dung, Trưởng phòng Tuyên truyền và hỗ trợ người tham gia, BHXH tỉnh cho biết: Việc chủ động "đi trước một bước" trong công tác tuyên truyền không chỉ giúp các doanh nghiệp, đơn vị nắm chắc quy định để tuân thủ mà còn giúp các đơn vị tự rà soát, chấn chỉnh quy trình nghiệp vụ. Từ đó góp phần nâng cao nhận thức, hình thành cơ chế tự phòng ngừa và ngăn chặn hiệu quả các hành vi gian lận, lạm dụng hay trục lợi quỹ BHXH, BHYT ngay từ cơ sở.

Tăng cường phối hợp, kiểm soát

Nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát, phòng chống trục lợi quỹ BHXH, BHYT, BHTN, BHXH tỉnh đã phối hợp với Sở Y tế, Công an tỉnh và các cơ quan chức năng xây dựng quy chế chia sẻ thông tin, liên thông dữ liệu khám chữa bệnh. Thông qua Hệ thống thông tin giám định BHYT, cơ quan BHXH kịp thời phát hiện, cảnh báo các dấu hiệu bất thường như: gia tăng chi phí đột biến, chỉ định dịch vụ kỹ thuật hoặc kê đơn thuốc vượt quá quy định, tần suất khám chữa bệnh bất hợp lý của người tham gia BHYT.

Cùng với đó, các đoàn kiểm tra liên ngành thường xuyên tiến hành kiểm tra đột xuất tại các cơ sở y tế, tập trung rà soát khâu cấp giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH, quản lý và sử dụng thẻ BHYT cũng như việc tuân thủ quy định chuyên môn của đội ngũ y bác sĩ. Việc phối hợp kiểm soát giúp phát hiện sớm, xử lý nghiêm các hành vi cố tình vi phạm, bảo đảm nguồn quỹ an sinh được sử dụng đúng mục đích, công khai và minh bạch.

Cán bộ BHXH cơ sở Quản Bạ ra quân tuyên truyền chính sách BHXH, BHYT.

Trong quý III-2026, BHXH tỉnh Tuyên Quang đã ban hành văn bản chấn chỉnh, yêu cầu khắc phục các tồn tại, hạn chế sau kiểm tra chuyên ngành đối với 58 đơn vị sử dụng lao động; đồng thời đang hoàn thiện hồ sơ để ban hành văn bản chấn chỉnh đối với 12 đơn vị tiếp theo.

Qua công tác kiểm tra, cơ quan BHXH đã kịp thời phát hiện, kiến nghị và xử lý nhiều sai phạm về đóng - hưởng. Cụ thể, đã yêu cầu truy thu, đóng BHXH, BHYT, BHTN, bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp đối với 62 lao động chưa được đăng ký tham gia với số tiền truy thu trên 378,5 triệu đồng; 6 lao động đóng thiếu thời gian với số tiền truy thu hơn 21,5 triệu đồng; 155 lao động đóng thiếu mức đóng theo quy định với số tiền truy thu trên 67,2 triệu đồng.

Đồng thời, lực lượng chức năng đã thu hồi hơn 20,2 triệu đồng chi sai quy định của 39 lao động hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe. Tính đến nay, tổng số tiền chậm đóng mà các đơn vị sử dụng lao động còn phải thực hiện khắc phục theo văn bản chấn chỉnh là hơn 1,19 tỷ đồng. Kết quả này khẳng định tính kiên quyết, tạo sự răn đe nhằm bảo vệ quỹ an sinh xã hội an toàn, minh bạch và đúng pháp luật.

Việc chủ động phòng ngừa kết hợp siết chặt kiểm tra, xử lý nghiêm sai phạm là chìa khóa bảo vệ nguồn quỹ an sinh xã hội an toàn, minh bạch. Qua đó tiếp tục củng cố niềm tin của Nhân dân với chính sách an sinh của Đảng, Nhà nước và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nhật Quang