Theo thống kê của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, từ năm 2014 đến 2025, đã có 79.459 vụ vi phạm liên quan thuốc lá với 59.257 đối tượng, hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu, hơn 388 tấn lá thuốc lá và hơn 2,3 triệu đơn vị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị các lực lượng chức năng cả nước phát hiện, bắt giữ, xử lý. Trong đó, có nhiều vụ việc, đối tượng đã bị xử lý hình sự.
Những con số nêu trên cho thấy sự quyết liệt của cuộc đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá sau hơn 10 năm thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 30/9/2014 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá. Nhưng sau hàng chục nghìn vụ bị phát hiện, một câu hỏi vẫn còn đó: Vì sao thuốc lá lậu vẫn tìm được đường vào thị trường trong nước?
Trước hết, thị trường vẫn còn nhu cầu đối với một số sản phẩm nhập lậu; thuốc lá nhỏ gọn, dễ cất giấu, vận chuyển; mức chênh lệch giá thuốc lá lậu với thuốc lá hợp pháp cao, tạo ra lợi nhuận đủ lớn. Vì vậy, để các đối tượng chấp nhận rủi ro, liên tục thay đổi thủ đoạn, phương thức hoạt động để né tránh sự kiểm soát ngày càng gắt gao của các lực lượng chức năng. Theo đó, hàng lậu được chia nhỏ, ngụy trang trong hàng hợp pháp, vận chuyển qua nhiều khâu hoặc thông qua dịch vụ chuyển phát. Các điểm bán lẻ chỉ giữ một lượng nhỏ, bán hết mới lấy tiếp. Mạng xã hội Zalo, Facebook và các hội nhóm kín bị lợi dụng để kết nối, điều hành giao nhận, nhất là với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Trong khi đó, cách kiểm soát truyền thống, chủ yếu dựa vào tuyến, địa bàn và hàng hóa hữu hình đang đứng trước những thách thức mới. Việc bắt giữ người vận chuyển, thu giữ từng lô hàng vẫn cần thiết, nhưng nếu không lần theo được nguồn hàng, người tổ chức và mạng lưới tiêu thụ thì những vụ xử lý riêng lẻ khó có thể làm “đứt gãy” cả đường dây buôn lậu.
Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới. Chỉ thị số 25/CT-TTg đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức chống buôn lậu thuốc lá, chuyển từ xử lý từng vụ việc sang đánh vào cả đường dây; từ kiểm soát hàng hóa sang kiểm soát các kênh đưa hàng vào thị trường; từ ngăn chặn ở biên giới sang “cắt đứt” các mắt xích trong cả chuỗi cung ứng, đường dây bất hợp pháp. Đồng thời, các đơn vị liên quan phải tăng cường kiểm tra việc lợi dụng dịch vụ bưu chính, thương mại điện tử, mạng xã hội để vận chuyển, kinh doanh thuốc lá trái phép. Cần làm rõ trách nhiệm người đứng đầu khi để địa bàn mình quản lý xảy ra tình trạng buôn lậu thuốc lá. Bên cạnh đó, nỗ lực nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá thông qua tuyên truyền, giúp giảm dần nhu cầu tiêu thụ thị trường nhằm cắt đứt động lực kinh tế của các đối tượng buôn lậu. Đặc biệt, việc cải cách khung pháp lý với chế tài xử phạt nghiêm khắc hơn sẽ tạo sức răn đe mạnh mẽ cho các đối tượng buôn lậu thuốc lá.
Thước đo hiệu quả của công cuộc đấu tranh chống buôn lậu không phải có thêm bao nhiêu vụ việc bị phát hiện, bắt giữ, mà phải làm cho các đường dây buôn lậu khó hoạt động hơn, lợi nhuận bất hợp pháp bị thu hẹp và thuốc lá lậu ngày càng khó tiếp cận người tiêu dùng hơn.
Làm tốt điều này sẽ góp phần bảo vệ nguồn thu ngân sách, quyền lợi doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hợp pháp, việc làm của người lao động và xây dựng thị trường thuốc lá minh bạch, ổn định, cạnh tranh lành mạnh. Đó mới là cách chống buôn lậu từ gốc, thay vì liên tục chạy theo những đường đi mới của hàng lậu.
Ý kiến bạn đọc