Sử dụng hồ treo hiệu quả

Những hồ treo trên Cao nguyên đá Đồng Văn không chỉ là công trình tích trữ nước mà còn là “nguồn sống” của đồng bào vùng cao. Vì vậy, cùng với đầu tư xây dựng, việc quản lý, bảo vệ và sử dụng hiệu quả các hồ treo có ý nghĩa quan trọng, giúp giữ gìn nguồn nước quý giá và ổn định cuộc sống của người dân.

Công trình hồ treo thôn Tìa Chí Đơ, xã Mèo Vạc được đầu tư xây dựng đã góp phần giảm thiểu tình trạng thiếu nước sinh hoạt cho người dân.

Cao nguyên đá Đồng Văn có địa hình đặc trưng, hơn 3/4 diện tích là núi đá vôi, khả năng tích trữ nước tự nhiên thấp. Vào mùa khô, từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, khi những cơn mưa thưa dần, nhiều khe suối cạn nước, nhiều bản làng lại đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Trong bối cảnh đó, những hồ treo được xây dựng trên các triền núi trở thành công trình đặc biệt quan trọng. Từ năm 2002 đến nay, Chính phủ đã bố trí nguồn vốn đầu tư xây dựng 124 hồ treo trên vùng Cao nguyên đá Đồng Văn. Những công trình này góp phần tích trữ nước mưa, tạo nguồn nước phục vụ sinh hoạt, từng bước thay đổi cuộc sống của hàng chục nghìn hộ dân vùng cao.

Xã Khâu Vai là một trong những địa bàn có địa hình núi đá điển hình. Nguồn nước sinh hoạt của người dân trên địa bàn chủ yếu phụ thuộc vào hệ thống hồ treo. Toàn xã hiện có 14 hồ treo, tổng dung tích các bể chứa hơn 60.000 m3 nước. Nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của các công trình này, sau khi được đầu tư, địa phương giao cho ban quản lý các thôn trực tiếp quản lý, vận hành và bảo vệ.

Đồng chí Hoàng Ngọc Thành, Chủ tịch UBND xã Khâu Vai cho biết, địa phương xác định hồ treo là tài sản chung, nguồn nước thiết yếu của cộng đồng nên việc quản lý phải gắn với trách nhiệm của chính quyền và người dân. Các thôn được giao thường xuyên kiểm tra công trình, theo dõi lượng nước, kịp thời phát hiện hư hỏng để báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý. Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân không xả rác, không chăn thả gia súc gây ảnh hưởng đến nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm, ưu tiên phục vụ nhu cầu thiết yếu trong mùa khô.

Ở thôn Cán Chu Phìn, xã Khâu Vai, ý thức giữ hồ, giữ nước đã trở thành việc làm thường xuyên của người dân. Anh Thò Mí Xá cho biết, bà con không chỉ sử dụng nước tiết kiệm mà còn cùng nhau tham gia vệ sinh, bảo dưỡng, duy tu những hạng mục nhỏ của công trình. Khi hệ thống đường ống gặp sự cố, người dân cùng phối hợp khắc phục để bảo đảm nguồn nước sinh hoạt.

Thực tế cho thấy, để các hồ treo phát huy hiệu quả, những năm qua, các địa phương trên vùng Cao nguyên đá không chỉ giao công trình cho cộng đồng quản lý mà từng bước nâng cao trách nhiệm của người dân trong bảo vệ nguồn nước. Nhiều nơi duy trì việc vệ sinh khu vực hồ, kiểm tra hệ thống đường ống dẫn nước, nhắc nhở người dân sử dụng nước tiết kiệm; kịp thời báo cáo những hạng mục xuống cấp. Nhờ chủ động quản lý, bảo vệ và sử dụng hợp lý, nguồn nước từ các hồ treo trên địa bàn đã từng bước đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Tuy nhiên, cùng với thời gian, nhiều hồ treo được xây dựng từ hơn 10 năm trước đã xuất hiện tình trạng xuống cấp, bồi lắng, rò rỉ, đường ống dẫn nước hư hỏng, khả năng tích trữ và cấp nước giảm so với thiết kế. Tại một số hồ trên địa bàn Cao nguyên đá Đồng Văn, qua kiểm tra thực tế, cơ quan chức năng từng ghi nhận tình trạng công trình xuống cấp, rò rỉ, tích nước chưa đạt yêu cầu và cần được sửa chữa, nâng cấp. Điều đó cho thấy, đầu tư xây dựng mới chỉ là bước đầu; công tác duy tu, bảo dưỡng, bảo vệ nguồn nước và vận hành đúng cách mới quyết định tuổi thọ, hiệu quả lâu dài của công trình.

Theo đồng chí Lê Anh Dũng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh, thời gian tới, ngành tiếp tục rà soát, đánh giá hiện trạng các nguồn nước và hệ thống công trình thủy lợi, cấp nước để tham mưu giải pháp khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững. Trong đó, chú trọng nâng cấp, sửa chữa các hồ treo, bể chứa xuống cấp; nghiên cứu đầu tư các công trình trữ nước, thu gom nước mưa, nâng cao khả năng điều tiết, cấp nước trong mùa khô. Cùng với đó, đẩy mạnh tuyên truyền sử dụng nước tiết kiệm, huy động nguồn lực xã hội tham gia đầu tư công trình cấp nước tại vùng khó khăn.

Bài, ảnh: Sơn Hà