Dạy học sinh dùng AI đúng cách

Trong vài năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các nền tảng số đã nhanh chóng thấm sâu vào mọi hoạt động giáo dục, từ việc tìm kiếm thông tin, chuẩn bị bài giảng của giáo viên đến quá trình tự học, giải bài tập của học sinh. Để trí tuệ nhân tạo phát huy đúng giá trị, trở thành trợ thủ đắc lực nâng cao chất lượng học tập và nghiên cứu, đòi hỏi sự chủ động, đồng hành chặt chẽ từ phía nhà trường, giáo viên, phụ huynh và chính các em học sinh.

“Khi công nghệ mở cửa phòng học”

Hiện nay, việc học sinh các trường học trên địa bàn tỉnh chủ động ứng dụng các công cụ AI như ChatGPT, Gemini, Claude hay các phần mềm tìm kiếm thông minh để hỗ trợ học tập là khá phổ biến. Đối với nhiều học sinh, việc học sinh khai thác công nghệ số trong làm bài tập nhóm, nghiên cứu khoa học hay nâng cao kỹ năng ngoại ngữ đã trở thành hoạt động quen thuộc.

Em Đặng Khánh Huyền, học sinh lớp 10A3, Trường THPT Nguyễn Văn Huyên chia sẻ: “Dùng các ứng dụng AI giúp em tiết kiệm rất nhiều thời gian khi tìm tài liệu tiếng Anh và các môn học, tra cứu ngữ pháp nâng cao hay gợi ý các ý tưởng sáng tạo cho bài viết. Tuy nhiên, em nhận ra nếu chỉ sao chép nguyên văn câu trả lời của AI thì bản thân sẽ mất đi khả năng tư duy độc lập. Do đó, em chỉ coi AI như một người tư vấn gợi ý, còn việc phân tích, tổng hợp và đưa ra quyết định cuối cùng vẫn là ở chính mình”.

Thầy và trò Trường THCS Lê Quý Đôn, phường Minh Xuân sử dụng các phần mềm trong dạy và học.

Không thể phủ nhận, công nghệ mang lại nguồn tri thức khổng lồ và tốc độ xử lý thông tin vượt trội. Dù vậy, thực tế giảng dạy và giao bài tập về nhà tại các nhà trường cũng cho thấy không ít nguy cơ nếu học sinh thiếu kỹ năng lọc tin và lạm dụng công nghệ. Từ đó các nhà trường đã định hướng và có những lưu ý nhằm tránh để học sinh có thói quen ỷ lại, phó mặc hoàn toàn bài tập về nhà cho các công cụ thông minh, dẫn đến tình trạng giảm khả năng tư duy phản biện, thậm chí vi phạm tính trung thực trong học thuật.

Cô giáo Lương Thị Nga, giáo viên môn Ngữ văn một trường THCS trên địa bàn phường Minh Xuân trăn trở: "Giáo viên hiện nay rất dễ nhận biết bài viết nào là do học sinh tự suy nghĩ, bài nào là do AI tạo ra. Những bài làm nhờ AI thường có văn phong mạch lạc nhưng thiếu cảm xúc thật và độ sâu sắc cá nhân. Chúng tôi không cấm học sinh dùng công nghệ, nhưng điều quan trọng nhất là phải hiểu được bản chất vấn đề, dạy các em biết cách đặt câu hỏi đúng, kiểm chứng thông tin và giữ vững bản sắc tư duy của chính mình. Nhà trường cũng thường phối hợp với gia đình, thường xuyên nhắc nhở phụ huynh quản lý con em mình khi sử dụng các thiết bị thông minh và khai thác mạng xã hội, các ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách hiệu quả nhất”.

Chủ động định hướng

Trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, ngành Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực số cho cả lực lượng giáo viên và học sinh. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo không chỉ dừng lại ở tự phát mà đang từng bước được đưa vào khuôn khổ quản lý, hướng tới môi trường giáo dục an toàn và văn minh. Sở Giáo dục và Đào tạo cũng thường xuyên tổ chức các đợt tập huấn hướng dẫn cán bộ quản lý, giáo viên nắm bắt kiến thức cơ bản và kỹ năng ứng dụng AI trong công tác quản lý, tổ chức dạy học, từng bước hình thành năng lực số, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục. Đồng thời các nhà trường cũng có các giải pháp nhằm tăng cường quản lý, hướng dẫn học sinh sử dụng AI đúng cách, nâng cao chất lượng học tập.

Thầy giáo Lý Văn Công, Hiệu trưởng Trường THPT Sơn Nam nhấn mạnh: "Chúng tôi tích cực tổ chức các chuyên đề hướng dẫn học sinh kỹ năng sử dụng AI an toàn, tuân thủ đạo đức học thuật; đồng thời khuyến khích giáo viên đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá. Thay vì giao các dạng bài tập lý thuyết đơn thuần dễ bị AI làm hộ, giáo viên chuyển hướng sang các bài tập tình huống, thuyết trình, thảo luận nhóm và vận dụng thực tiễn đòi hỏi tư duy cá nhân. Cùng với đó, nhà trường cũng thường xuyên tổ chức các hoạt động ngoại khóa, hướng dẫn học sinh sử dụng mạng internet an toàn nhằm nâng cao “sức đề kháng số” cho học sinh".

Bên cạnh sự chủ động của nhà trường, vai trò đồng hành của gia đình được xem là mắt xích vô cùng quan trọng. Sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh giúp quản lý sát sao thời gian, mục đích sử dụng các thiết bị thông minh của học sinh khi ở nhà. Khi cha mẹ cùng trò chuyện, định hướng cho con em mình về mặt trái của công nghệ, học sinh sẽ nâng cao ý thức tự giác, nhận thức rõ ranh giới giữa việc học hỏi từ AI và sự ỷ lại mù quáng.

Việc dạy học sinh dùng AI đúng cách sẽ tạo chuyển biến tích cực từ tư duy "ứng phó" sang "chủ động kiến tạo". Trí tuệ nhân tạo chỉ thực sự trở thành đòn bẩy cho chất lượng giáo dục khi mỗi học sinh được trang bị đầy đủ bộ lọc tri thức, lòng trung thực và tinh thần làm chủ công nghệ trong hành trình chinh phục tri thức tươi sáng phía trước.

Bài, ảnh: Huy Hoàng