Tìm hướng đi cho thu gom, đưa rác thải điện tử vào chuỗi xử lý an toàn

10:41, 19/11/2026

Rác thải điện tử chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ trong tổng lượng rác sinh hoạt nhưng tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm lớn.

Bài toán thu gom, xử lý rác thải điện tử còn nhiều khó khăn. Ảnh: Dương Anh

Dòng thải nhỏ, nguy cơ ô nhiễm lớn

Sự phát triển nhanh chóng của các thiết bị công nghệ, điện tử cùng xu hướng thay mới điện thoại, máy tính và đồ gia dụng khiến lượng rác thải điện tử ngày càng gia tăng. Đây là dòng chất thải đặc thù, vừa chứa nhiều vật liệu có giá trị tái chế như đồng, nhôm, vàng, bạc, vừa tiềm ẩn các thành phần độc hại như chì, thủy ngân, cadmium và nhiều hóa chất nguy hiểm khác.

Một nghịch lý đáng chú ý là rác thải điện tử chỉ chiếm khoảng 2% tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt đô thị, nhưng có thể đóng góp tới 70% lượng kim loại nặng và độc tố nguy hại tại các bãi chôn lấp. Trong khi đó, khoảng 80-90% lượng rác thải điện tử phát sinh từ hộ gia đình và văn phòng nhỏ được thu gom, luân chuyển qua mạng lưới phi chính thức như người thu mua đồng nát, ve chai, thợ sửa chữa và các cơ sở phế liệu nhỏ lẻ.

Sau đó, quá trình phân loại, tháo dỡ rác thải điện tử ở nhiều cơ sở còn thủ công, thiếu điều kiện bảo đảm an toàn. Những bộ phận có giá trị kinh tế thường được giữ lại, trong khi phần khó tái chế hoặc chứa chất độc hại có nguy cơ bị thải bỏ không đúng quy định. Ghi nhận trực tiếp tại làng Quan Độ (TP. Bắc Ninh), sau khi được lấy các phần giá trị, đa số vỏ dây điện, vỏ máy tính... sẽ bị vứt bỏ, gây khó cho công tác xử lý tiếp theo.

Vỏ dây điện bị vứt bỏ ven đường sau khi được lấy phần lõi đồng. Ảnh: Dương Anh (chụp tháng 10.2026)
Lượng lớn vỏ thiết bị máy tính cũng bị vứt bỏ sau khi bị tháo các phần vật liệu có giá trị. Ảnh: Dương Anh (chụp tháng 10.2026)

Thực tế này cho thấy, bài toán thu gom rác thải điện tử không chỉ nằm ở khâu xử lý cuối cùng mà bắt đầu từ việc tổ chức mạng lưới tiếp nhận tại nguồn, tạo điều kiện để người dân đưa thiết bị hỏng đến đúng địa chỉ.

Nhiều rào cản trong tổ chức thu gom

Từ thực tiễn triển khai các mô hình thu gom tại Hà Nội, chị Nguyễn Thị Thùy Linh - đồng sáng lập Tổ chức môi trường Tagom - nhận diện nhiều điểm nghẽn khiến hệ thống thu gom chính quy khó cạnh tranh với mạng lưới tự phát.

Một trong những nguyên nhân xuất phát từ thói quen của người dân. Nhiều gia đình vẫn coi thiết bị điện tử cũ, hỏng là tài sản có thể bán lấy tiền, thay vì chủ động đưa đến điểm tiếp nhận chuyên biệt.

Trong khi đó, nhận thức về nguy cơ từ pin, linh kiện và các thành phần độc hại bên trong thiết bị chưa thực sự đầy đủ. Bên cạnh đó, hệ thống thu gom chính quy còn hạn chế về độ phủ và tính thuận tiện. Một số chương trình thu hồi còn diễn ra theo đợt, danh mục thiết bị tiếp nhận chưa đa dạng.

Theo phân tích của chị Nguyễn Thị Thùy Linh, sự chênh lệch về giá thu mua cũng là rào cản đáng kể. Doanh nghiệp hoạt động chính quy phải tính đến chi phí vận hành, tuân thủ quy định môi trường và xử lý những thành phần không có giá trị kinh tế. Trong khi đó, người thu mua tự do có thể trả giá cao hơn do chủ yếu lựa chọn những bộ phận có giá trị, còn phần thải bỏ khó xử lý chưa được tính đủ chi phí môi trường. Điều này khiến người dân có xu hướng lựa chọn kênh thu mua đem lại lợi ích kinh tế trực tiếp.

Chị Nguyễn Thị Thùy Linh - đồng sáng lập Tổ chức môi trường Tagom - chia sẻ về những thách thức trong khâu thu gom, xử lý rác thải điện tử. Ảnh: Dương Anh
Bảng hướng dẫn thu gom rác thải điện tử tại nhà phân loại rác của Tagom. Ảnh: Dương Anh

Ngoài ra, hạ tầng tiếp nhận và vận chuyển chuyên dụng còn thiếu. Việc tập kết, vận chuyển thiết bị điện tử không đúng cách có thể làm vỡ linh kiện, rò rỉ hóa chất hoặc phát sinh nguy cơ cháy nổ từ pin lithium. Hành lang hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn an toàn cho các điểm thu mua nhỏ lẻ cũng cần được hoàn thiện để kiểm soát tốt hơn dòng thải này.

Kết nối các mắt xích để đưa rác điện tử vào chuỗi xử lý an toàn

Để cải thiện hiệu quả thu gom, đại diện Tổ chức môi trường Tagom cho rằng, cần tổ chức lại mạng lưới tiếp nhận theo hướng thuận tiện hơn với người dân, đồng thời tăng cường liên kết giữa nhà sản xuất, đơn vị thu gom và doanh nghiệp tái chế.

Cần phát triển các điểm nhận rác thải điện tử cố định tại những địa điểm người dân thường xuyên lui tới như siêu thị điện máy, chuỗi cửa hàng viễn thông. Các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu cần thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), trong đó có việc đóng góp nguồn lực để xây dựng và duy trì hạ tầng thu gom công cộng. Cơ chế hỗ trợ giá thu mua cũng có thể giúp giảm chênh lệch giữa hệ thống chính quy và thị trường tự phát.

Đáng chú ý, việc tổ chức thu gom không nên bỏ qua lực lượng "ve chai, đồng nát" - những người đang trực tiếp tiếp cận nguồn thải tại hộ gia đình. Thay vì tìm cách thay thế hoàn toàn mạng lưới này, cần có giải pháp kết nối, đào tạo và đưa họ tham gia vào chuỗi thu gom chính quy. Các chương trình tập huấn nhận diện chất thải nguy hại, hướng dẫn thao tác an toàn, trang bị bảo hộ lao động và xây dựng mạng lưới đại lý vệ tinh có thể giúp cải thiện điều kiện làm việc, đồng thời kiểm soát tốt hơn dòng rác điện tử sau thu gom.

Khi người dân có điểm gửi thuận tiện, lực lượng thu gom cơ sở được hỗ trợ và doanh nghiệp có đủ động lực tham gia, rác thải điện tử mới có thể được đưa vào quy trình tái chế an toàn. Đây cũng là điều kiện để khai thác giá trị tài nguyên từ thiết bị cũ, đồng thời hạn chế những hệ lụy môi trường phát sinh từ hoạt động tháo dỡ, xử lý tự phát.

Theo Báo Lao Động Xem link nguồn

Ý kiến bạn đọc


Cùng chuyên mục
Điện hóa phương tiện thu gom rác, giảm phát thải và sức lao động cho công nhân
URENCO đang từng bước đưa xe điện vào hoạt động, hướng tới giảm phát thải, xây dựng hệ thống thu gom chất thải xanh hơn và giảm áp lực cho người lao động.
19/11/2026
Những nhà giáo tận tâm
Bao năm qua, các thế hệ thầy, cô giáo trên địa bàn tỉnh đã nối tiếp nhau mang tri thức vun đắp cho lớp lớp học sinh, tạo dựng nhân tài để xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Nhiều tấm gương thầy cô giáo bám lớp, bám trường, dạy học ở vùng xa hay vượt lên hoàn cảnh để dạy tốt, đem tri thức chắp cánh ước mơ học trò.
19/11/2026
Hội nghị phản biện xã hội Dự thảo quy định mức thu và sử dụng phí bảo tồn và phát triển công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn
Chiều 18-11, tại phường Hà Giang 1, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tổ chức Hội nghị phản biện xã hội Dự thảo quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí bảo tồn và phát triển công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn.
18/11/2026
Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang chúc mừng 96 năm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam
Nhân kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam-Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2026), sáng 18-11, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Phó Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang làm Trưởng đoàn đã đến chúc mừng cán bộ, công chức cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh.
18/11/2026