Nạn khai thác khoáng sản trái phép - nhìn từ góc độ quản lý

HGĐT- Những ngày cuối tháng 8 vừa qua, khu vực núi Pá Thay, thôn Nà Diềm, xã Linh Hồ (Vị Xuyên) lại bị hâm nóng bởi dòng người lên núi đục đá đãi vàng trái phép. Lợi dụng đêm tối, hàng trăm người dân chủ yếu là người già, phụ nữ kéo nhau lên núi. Họ mang theo bao tải, búa, đục lấy đá sau đó vác xuống núi dùng máy nghiền nhỏ đá rồi đãi lấy vàng.

Một đêm lên núi đục đá, mỗi người dân chỉ cần mang xuống núi vài chục kg đá là có hàng trăm nghìn đồng. Số tiền kiếm được qua một đêm làm “vàng tặc” quá lớn đối với người dân nơi đây, chính vì vậy dòng người kéo nhau lên núi hàng đêm liên tục tăng. Khi tình trạng khai thác vàng trái phép tại khu vực núi Pá Thay tái diễn, Công an huyện Vị Xuyên đã điều động lực lượng gần 20 chiến sỹ chốt chặn ở các đường mòn lên núi. Tuy nhiên, từ thôn Nà Diềm có hàng chục đường mòn lên núi Pá Thay, lực lượng công an quá mỏng nên không ngăn được dòng người lỳ lợm tiến lên núi. Đây là lần thứ 2 trong năm núi Pá Thay bị sới tung bởi “vàng tặc”. Đợt bùng phát trước đó xảy ra vào đầu tháng 7, các đối tượng khai thác trái phép đến từ tỉnh Thái Nguyên cấu kết với người địa phương chia thành từng tốp nhỏ từ 13-15 người. Họ dựng lán trại trong rừng, hàng ngày từng tốp “vàng tặc” dùng máy khoan, máy nghiền đá, máy hút nước, máy mài và một số dụng cụ khác khai thác vàng dọc theo sườn núi bằng cách đào thành từng hầm, hố sâu vào lòng đất, khoan trực tiếp vào các vỉa đá có hàm lượng vàng cao, sau đó nghiền nhỏ đá, dùng hoá chất đãi, lọc ngay tại chỗ.

Khi lực lượng chức năng phát hiện, các đối tượng đã tổ chức khai thác được ở 3 vị trí. Vị trí khai thác đầu tiên nằm ven 2 bên suối, cách chân núi khoảng 700m. Tại khu vực này có 5 lán trại tạm, diện tích mỗi lán khoảng 15m2, xung quanh có nhiều hầm hố được đào sâu vào lòng đất. Vị trí thứ 2 nằm ở lưng chừng núi, các đối tượng đã dựng 2 lán với diện tích bình quân 18m2, xung quanh lán trại bị đào bới với diện tích khoảng 80m2, khoét sâu vào lòng núi 5-10m. Vị trí thứ 3 nằm gần đỉnh núi, có 5 lán được dựng lên, xung quanh có nhiều mũi khoan cắm sâu vào núi đá. Khi lực lượng chức năng của huyện Vị Xuyên tiếp cận hiện trường khai thác, các đối tượng đã rút lui an toàn chỉ để lại phương tiện phục vụ quá trình khai thác vàng… Trong vòng 2 năm trở lại đây, trên địa bàn xã Linh Hồ liên tục xảy ra tình trạng khai thác vàng trái phép. Trước khi tiến lên núi Pá Thay, nhiều ha ruộng trên cánh đồng Linh Hồ cũng bị người dân sới tung để tìm vàng. Với hình thức chuyển ruộng thành ao, nhiều đối tượng đã ngang nhiên đưa máy xúc công suất lớn vào đào bới tung ruộng đồng. Người nông dân Linh Hồ bỏ bê ruộng đồng, cuốn theo “cơn lốc vàng tặc”.

Do biến đổi cấu tạo địa chất, tỉnh ta có nhiều loại tài nguyên khoáng sản như sắt, mangan, thiếc, vàng… Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng khoáng sản phục vụ phát triển KT-XH trên địa bàn tỉnh, đã có nhiều mỏ khoáng sản được cấp phép, đi vào hoạt động. Tuy nhiên, mấy năm gần đây, nạn khai thác khoáng sản trái phép, nhất là một số loại khoáng sản quý như vàng, vonfram diễn biến rất phức tạp, có lúc, có nơi tình hình trở lên khó kiểm soát. Nhiều người còn nhớ “cơn lốc” khai thác vonfram trái phép quét qua xã Hố Quáng Phìn (Đồng Văn) cách đây 2 năm. Năm 2007, giá vonfram được các đầu nậu thu mua tại Hố Quáng Phìn với giá cao ngất ngưởng, gần 200 nghìn đồng/kg khiến hàng nghìn người đổ về đây đào núi lấy đất đãi vonfram. Nhiều giáo viên, học sinh, cán bộ xã cũng tham gia lực lượng khai thác vonfram trái phép. Hậu quả là khắp vùng núi bị đào bới tan hoang, những nương ngô đang thời kỳ trổ bông bị lật tung gốc để tìm quặng, trên sườn đồi nham nhở những hố đất do dân đào quặng lậu để lại. Ông Bùi Văn Thích, Giám đốc Công ty TNHH Giang Sơn, doanh nghiệp được giao thăm dò, khai thác tại khu vực mỏ vonfram Hố Quáng Phìn cho biết: Hàm lượng vonfram tại Hố Quáng Phìn rất lớn, nằm lộ thiên nên chỉ trong một thời gian ngắn đã có hàng chục tấn quặng biến khỏi Hố Quáng Phìn, làm giàu cho một số đầu nậu còn Nhà nước bị thất thu nguồn thuế tài nguyên. Còn rất nhiều những vụ khai thác khoáng sản trái phép nhất là vàng sa khoáng xảy ra trên các con sông, suối và một số xã trên địa bàn tỉnh như sông Lô, sông Bạc, xã Tiên Kiều (Bắc Quang)…

Nhìn lại các vụ khai thác khoáng sản trái phép cho thấy, các cơ quan chức năng chỉ phát hiện, vào cuộc khi sự việc trở lên phức tạp, vượt khỏi tầm kiểm soát của chính quyền xã. Khi trên địa bàn xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, chính quyền cơ sở rất lúng túng trong việc đưa ra phương án giải quyết, có nơi còn buông lỏng quản lý, coi đó là việc bình thường nên không kịp thời báo cáo với huyện. Đối với vụ khai thác vonfram trái phép tại Hố Quáng Phìn, chính quyền xã hoàn toàn bất lực, tình hình nóng đến mức lực lượng Công an tỉnh phải nhảy vào cuộc, truy quét các đầu nậu, những đối tượng đứng sau thu gom, xúi giục nhân dân lên núi đào quặng trái phép. Huyện Đồng Văn phải tổ chức nhiều đoàn công tác, phía Công ty TNHH Giang Sơn huy động cả lực lượng vệ sỹ hùng hậu lên khu mỏ mới từng bước ngăn chặn được dòng người kéo về Hố Quáng Phìn. Tình trạng khai thác vàng trái phép liên tục xảy ra trên địa bàn xã Linh Hồ thời gian gần đây có nguyên nhân do chính quyền xã không sát sao trong việc giải quyết, không kịp thời họp dân, tuyên truyền để người dân hiểu và thực hiện đúng chính sách của Nhà nước. Đối với các sự việc trên, nếu chính quyền cơ sở sâu sát, giải quyết kịp thời, rứt điểm khi sự việc mới manh nha thì tình hình không đến nỗi phức tạp.

Khoáng sản là tài nguyên quốc gia, việc khai thác nhằm phục vụ lợi ích phát triển KT-XH chung của đất nước, không một tổ chức, cá nhân nào có quyền xâm phạm khi chưa được cơ quan chức năng có thẩm quyền cấp phép. Để bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản trước nạn khai thác trái phép các cơ quan chuyên môn, chính quyền cơ sở cần làm tốt công tác tuyên truyền, vận động người dân nâng cao tinh thần trách nhiệm bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản vì lợi ích chung của cộng đồng.