Công nghệ tiếp sức sản phẩm dược liệu

Sau những nỗ lực hồi sinh tri thức bản địa qua các bài thuốc gia truyền, các sản phẩm dược liệu trên địa bàn tỉnh đã có chỗ đứng trên thị trường. Đặc biệt, nhờ sự tiếp sức của công nghệ, nhiều sản phẩm dược liệu đã vượt “lũy tre làng”, lan tỏa giá trị y học truyền thống đến khách hàng bốn phương.

Từ mô hình làng dược liệu Nặm Đăm

Là Hợp tác xã thành lập sớm nhất huyện Quản Bạ (cũ) năm 2009, Hợp tác xã Cộng đồng Nặm Đăm được ví như địa chỉ đỏ khi đã hình thành được mô hình làng dược liệu đầu tiên trên địa bàn tỉnh.

Giám đốc Hợp tác xã cộng đồng Nặm Đăm giới thiệu công dụng của dược liệu cho khách du lịch nước ngoài.

Giám đốc Hợp tác xã Lý Tà Dèn cho biết: Người Dao ở Nặm Đăm nổi tiếng với những bài thuốc quý. Năm 2014, Hợp tác xã cộng đồng Nặm Đăm được thành lập, với định hướng trồng cây dược liệu và sản xuất các sản phẩm từ dược liệu theo nhu cầu thị trường. Thế nhưng những điều quý giá ấy chủ yếu chỉ để phục vụ nhu cầu trong gia đình hoặc bà con, láng giềng. Có mang ra chợ bán thì cũng nhỏ lẻ như khoai, sắn nên dù biết nghề thuốc, dù nắm nhiều bài thuốc chữa bệnh mà đời sống vẫn bấp bênh.

May mắn, Hợp tác xã cộng đồng Nặm Đăm được chính quyền địa phương kết nối với Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Ơn (Trưởng bộ môn Thực vật, Trường Đại học Dược Hà Nội, Chủ tịch - Giám đốc Công ty DK Pharma, Bộ Y tế). Tiến sĩ Trần Văn Ơn đã hỗ trợ Hợp tác xã vận động bà con tham gia mô hình, đến nghiên cứu các dược tính trong các cây thuốc nam truyền thống… Anh Dèn ví von, cuộc gặp gỡ này giống như “hổ mọc thêm cánh”. Những dược liệu quý như huyền sâm, củ dòm, kim ngân, đương quy đỏ… cùng trên 100 loài khác đang bám rễ trên đất đá Nặm Đăm.

Vùng dược liệu 30 ha giúp Hợp tác xã và các nông hộ của Nặm Đăm chủ động được cây giống ngay tại bản. Những sản phẩm chế biến từ dược liệu Nặm Đăm cũng đa dạng, từ cao atiso, cao củ dòm, cao mạnh gân hoạt cốt, cao ích não, trà gừng đến thuốc trị sâu răng, viêm xoang… Nếu như trước đây, sản phẩm làm ra đến đâu, Giám đốc Hợp tác xã Lý Tà Dèn lại đi khắp các hội chợ, triển lãm nông nghiệp, y dược… để giới thiệu, bán sản phẩm, thì từ năm 2023 trở lại đây, các sản phẩm dược liệu của Hợp tác xã cộng đồng Nặm Đăm đã lên sóng với các sàn giao dịch Shoppee, TikTok, Facebook… Theo Giám đốc Hợp tác xã Lý Tà Dèn, thị trường này chiếm khoảng 30% tổng sản phẩm bán ra của Hợp tác xã trong 2 năm trở lại đây.

Cơ hội mở rộng thị phần

Dược liệu được xác định là thế mạnh của Tuyên Quang, nhờ tri thức bản địa của các dân tộc trên địa bàn tương đối phong phú, đa dạng và đặc sắc.

Công ty TNHH Tuệ Tâm phát triển sản phẩm dược liệu đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe người dân.

Với nhiều bài thuốc truyền thống, trước đây chỉ gói gọn trong việc tiêu thụ “nội bộ”, thì nay công nghệ số đang góp phần không nhỏ giúp các sản phẩm này mở rộng thị phần, lan tỏa được những bài thuốc quý ra ngoài “lũy tre làng”.

Hợp tác xã sản xuất dược liệu và chế biến Nguyễn Thị Thái, thôn Minh Tiến, xã Bắc Quang có 7 hộ thành viên với các loại dược liệu được chế biến từ cà gai leo, cây cán cân, cây râu hùm… Theo Lương y Nguyễn Thị Thái, Giám đốc Hợp tác xã: Hiện nay toàn bộ quá trình sản xuất được số hóa trên nền tảng quản lý vùng trồng VNPT Green.  Theo đó, mọi công đoạn đều được ghi nhận dưới dạng hồ sơ điện tử. Từ vùng nguyên liệu và mã số lô; quy trình canh tác và sơ chế được tuân thủ nghiêm ngặt; chế biến và kiểm nghiệm; đóng gói phân phối theo sinh mã QR duy nhất cho mỗi hộp, cho phép truy vết toàn chuỗi. Mục tiêu của Hợp tác xã là để khách hàng tự kiểm chứng. Mỗi cú quét QR là một hành trình minh bạch từ vùng trồng đến sản phẩm. Đối với vùng trồng dược liệu, việc quy hoạch mã số vùng trồng, định vị GPS, nhật ký chăm sóc được nhập trực tiếp trên ứng dụng. Đến khi thu hái dược liệu được ghi thời gian, người thực hiện, điều kiện thời tiết… tạo thành dữ liệu chứng minh nguồn gốc. Tất cả được lưu biên bản kiểm soát chất lượng và kết quả kiểm nghiệm theo lô. Việc này giúp đại lý và người dùng có thể truy vết ngược ngày đóng gói, hạn dùng, tuyến phân phối khi cần.

Công ty TNHH Thảo dược Tuệ Tâm là một trong những đơn vị đi đầu ứng dụng số hóa trong quản lý, sản xuất và phân phối các sản phẩm thảo dược. Bà Bàn Thị Liên, Giám đốc Công ty TNHH Thảo dược Tuệ Tâm cho biết: Không chỉ ứng dụng công nghệ thông tin trong thu hoạch, chế biến, phân phối, đơn vị còn tập trung làm “thảo dược số”, mở rộng phân phối qua các nền tảng mạng xã hội. Một trong những việc trọng tâm cùng với bảo đảm chất lượng sản phẩm mà doanh nghiệp tập trung trong giai đoạn này là đẩy mạnh đào tạo nhân viên để livestream bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội. Theo bà Liên, việc mở rộng kênh phân phối ngoài kênh phân phối truyền thống giúp sản phẩm được nhiều người biết đến hơn, doanh thu nhờ thế cũng nhiều hơn.

Theo đánh giá của Sở Công thương, việc nở rộ các sàn thương mại điện tử đã giúp nông sản Tuyên Quang nói chung, các sản phẩm dược liệu nói riêng có thêm kênh phân phối hiệu quả hơn nhiều lần so với kênh tiêu thụ truyền thống. Hiện nay, cùng với việc hỗ trợ công nghệ sản xuất, Sở Công thương cũng đang phối hợp với các đơn vị liên quan hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã số hóa các sản phẩm dược liệu để đưa lên các sàn giao dịch thương mại điện tử của tỉnh và các nền tảng bán hàng online uy tín.

Bài, ảnh: Nguyễn Đạt