Chuyển động từ cơ sở

Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện nay được chuyển giao trực tiếp về xã. Đây là phép thử đối với năng lực quản trị và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở. 

Khi thẩm quyền được trao nhưng tư duy chưa chuyển

Báo cáo tổng kết 1 năm thực hiện chính quyền 3 cấp của Chính phủ cho thấy: Một số địa phương còn lúng túng trong thực hiện việc phân cấp, phân quyền; năng lực quản trị ở cơ sở có mặt chưa đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt ở một số nơi vẫn còn biểu hiện trông chờ, ỷ lại, chưa chủ động trong thực hiện nhiệm vụ. Tâm lý này có thể xuất phát từ thói quen làm việc của mô hình cũ, khi cấp huyện giữ vai trò trung gian hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc và giải quyết nhiều công việc. Khi cấp huyện không còn, một số cán bộ cấp xã chưa kịp chuyển đổi phương thức làm việc, vẫn có tâm lý chờ tỉnh hướng dẫn hoặc xin ý kiến đối với những việc thuộc trách nhiệm của mình. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn, nhất là trong những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội như đầu tư công, giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai, xây dựng và lập quy hoạch.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bắc Quang hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính.

Trong lĩnh vực đầu tư công, yêu cầu này càng rõ. Một dự án không chỉ dừng ở việc được bố trí vốn. Để nguồn vốn thực sự trở thành công trình, dự án phải đi qua nhiều khâu: chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ, giải phóng mặt bằng, phối hợp với các cơ quan chuyên môn, tổ chức thi công, giải ngân và quyết toán.

Vụ việc của bà Phan Thị Hà, ở thôn 14, xã Bắc Quang, đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại xã Tân Quang là một ví dụ khá rõ về tình trạng này. Hồ sơ có nguồn gốc đất lâm trường giao khoán từ năm 1996, gia đình sử dụng ổn định, không tranh chấp; tuy nhiên, việc giải quyết kéo dài do địa phương chưa chủ động xây dựng, hoàn thiện phương án sử dụng đối với diện tích đất lâm trường bàn giao về địa phương. Đến nay, vụ việc vẫn phải đưa lên tỉnh để Chủ tịch HĐND tỉnh trực tiếp tiếp công dân, chỉ đạo tháo gỡ. Từ một việc thuộc trách nhiệm giải quyết của cấp xã, sự chậm trễ, lúng túng đã khiến người dân phải chờ đợi và cuối cùng cấp tỉnh phải vào cuộc. Đây chính là biểu hiện của tư duy trông chờ, ỷ lại cần được khắc phục trong vận hành chính quyền 2 cấp: Đã được phân cấp thì phải chủ động làm, đã rõ thẩm quyền thì phải rõ trách nhiệm, không thể việc gì khó cũng chờ cấp trên hướng dẫn, tháo gỡ. Việc này đã được quy định tại Khoản 4, Điều 2, Quyết định số 26/2026/QĐ-UBND ngày 16/5/2026 của UBND tỉnh về phân cấp thẩm quyền quyết định một số nội dung trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; quy định Phân cấp thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã.

Không chờ hướng dẫn mới làm

Yêu cầu của mô hình mới là rút ngắn khoảng cách từ chính quyền đến người dân, nhưng nếu cán bộ cơ sở vẫn giữ tư duy cũ thì khoảng cách ấy không những không được rút ngắn mà còn có nguy cơ kéo dài. Một dự án đầu tư công chậm một khâu có thể kéo theo chậm cả tiến độ giải ngân. Một mặt bằng không được bàn giao đúng thời gian có thể khiến công trình phải chờ. Một quy hoạch chậm được triển khai có thể ảnh hưởng đến cả định hướng phát triển của địa phương.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là “cán bộ có làm hay không”, mà quan trọng hơn là có chủ động làm hay không. Trông chờ, ỷ lại không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng việc không làm. Có khi vẫn có báo cáo, vẫn có cuộc họp, vẫn có văn bản, nhưng công việc không chuyển động vì thiếu người đứng ra chịu trách nhiệm đến cùng.

Trong bức tranh chuyển động của chính quyền địa phương 2 cấp, xã Trung Hà là một điểm sáng về thực hiện đầu tư công. Theo báo cáo của UBND xã, đến nay địa phương đã giải ngân gần 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, hoàn thành vượt tiến độ đề ra, trong khi không ít xã vẫn còn lúng túng ở các khâu chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ và giải phóng mặt bằng.

Cán bộ xã Nghĩa Thuận giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Chủ tịch UBND xã Trung Hà cho biết, ngay từ khi xây dựng danh mục dự án, xã không làm theo cách “đăng ký rồi tính sau” mà phối hợp với các thôn khảo sát kỹ hiện trạng, đánh giá tính khả thi và thống nhất phương án thực hiện trước khi đề xuất đầu tư. Đối với nhiều công trình giao thông không thuộc diện bồi thường, giải phóng mặt bằng, các thôn được giao trực tiếp họp dân, tạo sự đồng thuận và cam kết bàn giao mặt bằng đúng tiến độ.

“Chúng tôi xác định cấp xã được giao thẩm quyền thì phải nắm chắc quy trình, chủ động thực hiện từng bước. Hồ sơ được nghiên cứu kỹ ngay từ đầu, vướng ở đâu xử lý ngay ở đó, đồng thời thường xuyên đôn đốc nhà thầu để không đứt quãng tiến độ”, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ.

Chính sự chủ động từ khâu chuẩn bị, cùng việc giải quyết kịp thời những khó khăn phát sinh đã giúp các dự án của Trung Hà triển khai thông suốt, nguồn vốn được giải ngân đúng kế hoạch, tạo động lực thúc đẩy phát triển hạ tầng ngay từ cơ sở.

Ở xã Yên Phú, khi khối lượng công việc tăng lên sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cán bộ, công chức không chọn cách ngồi chờ hướng dẫn mà chủ động tìm cách làm. Việc gì chưa biết thì tự nghiên cứu, chưa rõ thì hỏi, rồi bắt tay vào làm và rút kinh nghiệm. Nhiều cán bộ phải cùng lúc đảm nhận những nhiệm vụ mới, nhưng thay vì coi đó là khó khăn, họ xem đây là cơ hội để học thêm, nâng cao năng lực của mình.

Cách làm này thể hiện khá rõ ở Trung tâm Phục vụ hành chính công. Cán bộ không chỉ tiếp nhận hồ sơ tại trụ sở mà với những trường hợp phức tạp, giấy tờ thất lạc hoặc dữ liệu cũ chưa đồng bộ, còn trực tiếp xuống địa bàn gặp người dân, xác minh thông tin để tìm cách giải quyết. Xã cũng mạnh dạn đưa công nghệ vào công việc, từ số hóa hồ sơ, công khai thủ tục bằng mã QR, theo dõi hiệu suất làm việc đến hướng dẫn cán bộ, trưởng thôn sử dụng AI hỗ trợ xử lý công việc.

Từ những việc làm cụ thể đó, chất lượng phục vụ người dân từng bước được nâng lên. 100% hồ sơ được số hóa, tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt cao; đặc biệt, Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của Yên Phú đứng thứ 2/124 xã, phường trong toàn tỉnh. Kết quả ấy cho thấy khi cán bộ chủ động, chịu khó học hỏi và tìm cách làm mới, những khó khăn của mô hình mới hoàn toàn có thể được biến thành động lực để nâng cao hiệu quả công việc.

Khi mỗi xã thực sự chủ động, mỗi cán bộ thực sự dám chịu trách nhiệm và mỗi nhiệm vụ được giao đều có người đứng ra làm đến cùng, khi đó chính quyền 2 cấp mới thực sự vận hành bằng một tư duy mới - tư duy gần dân, sát việc, quyết đoán và chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Bài, ảnh: Thanh Phúc