Ứng xử với AI

Thầy giáo con trai tôi vừa gửi đề Ngữ văn ôn luyện chuẩn bị cho kiểm tra học kỳ I lên nhóm zalo của lớp và nhắn phụ huynh in ra giấy để các con làm đề.

Tôi vừa dứt lời nhắc con, bạn đó đã lên tiếng bảo bố không cần phải in ra, bố chuyển file cho con để con cho vào chatjpt (một phần mềm AI) nhờ nó làm luôn, đỡ mất công phải lọ mọ học.

Tôi bất ngờ với cách làm mà con tôi, một cậu nhóc mới học lớp 7 đã tỏ ra “thông minh” trước việc học hành của mình.

Ngày xưa khi chúng tôi đi học, thời ấy chưa có công nghệ phát triển như bây giờ, việc học hành đều phải ghi chép đầy đủ. Các môn học tự nhiên hay xã hội như Ngữ văn đều phải tự học trong sách giáo khoa. Bạn nào nhà có điều kiện thì bố mẹ mua thêm cho vài cuốn sách nâng cao để tham khảo. Đặc biệt là nếu bố mẹ có mua thêm cho chúng tôi cuốn giải bài tập trong sách giáo khoa thì chúng tôi cũng chỉ xem nó là công cụ để tham khảo phương pháp hay cách giải các bài tập để bổ sung thêm vào kiến thức của mình, chứ tuyệt đối không phụ thuộc vào sách giải.

Câu chuyện ngày đó đến bây giờ vẫn chưa lỗi thời, bởi trong thời đại nào thì con người luôn phải nỗ lực, tự học tập để hoàn thiện bản thân, rèn luyện bản lĩnh để vượt qua những thử thách xảy ra. Khi chúng ta lệ thuộc quá nhiều vào trí tuệ nhân tạo (AI), hệ lụy là cơ thể sẽ mất đi sức đề kháng trước những biến cố của xã hội.

Không thể phủ nhận AI mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho công việc. AI giúp xử lý dữ liệu nhanh hơn, gợi ý ý tưởng, hỗ trợ viết báo cáo, soạn thảo văn bản, phân tích thông tin, thậm chí giúp con người ra quyết định trong nhiều lĩnh vực. Với những công việc lặp đi lặp lại hoặc cần tổng hợp khối lượng thông tin lớn, AI giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và công sức.

Trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng cao, AI nếu được sử dụng đúng cách sẽ giúp con người tập trung nhiều hơn vào những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy sâu, sáng tạo và trách nhiệm cá nhân.

Tuy nhiên, mặt trái của AI cũng đang bộc lộ rõ ràng. Khi con người quá phụ thuộc vào AI, nguy cơ đầu tiên là sự thui chột tư duy độc lập. Thay vì tự phân tích, tự viết, tự chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình, nhiều người chọn cách “giao phó” hoàn toàn cho AI.

Mới đây, câu chuyện làm báo cáo ở một sở, của một tỉnh vừa qua đã bị Chủ tịch UBND tỉnh đó nhắc nhở, chấn chỉnh công tác tham mưu có nhiều lỗi được xác định mang đặc điểm của việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) nhưng không được kiểm soát, thẩm định đầy đủ.

Hay chính câu chuyện viết tin, bài của các phóng viên hiện nay, thoạt nhìn thì có AI trở nên đơn giản, tuy nhiên nếu chúng ta không cung cấp các số liệu minh chứng, chưa có kinh nghiệm cơ sở, không có kinh nghiệm biên tập thì tác phẩm đó toàn những lời văn đọc thì thấy mượt mà, nhưng lại không chứa hàm lượng thông tin, không có chiều sâu, thậm chí là sáo rỗng. Vì thế mà đã có không ít tòa soạn yêu cầu, nhắc nhở phóng viên không lợi dụng AI để viết bài.

Vì vậy, chúng ta chỉ nên xem AI là một công cụ hỗ trợ tư duy, không phải là người suy nghĩ thay thế chúng ta. Ứng dụng AI hiệu quả đòi hỏi người sử dụng phải giữ vai trò chủ động và cần có nền tảng kiến thức và kỹ năng cơ bản. Khi đã hiểu vấn đề, AI mới phát huy tác dụng trong việc gợi ý, mở rộng góc nhìn, hoặc giúp kiểm tra lại nội dung, tác phẩm. Nếu không có nền tảng, sản phẩm do AI tạo ra dù “đúng cú pháp” nhưng vẫn rỗng về nội dung.

Cùng với đó, mọi sản phẩm có sử dụng AI đều cần được kiểm soát, chỉnh sửa và chịu trách nhiệm bởi con người. Văn phong, quan điểm, số liệu và kết luận phải mang dấu ấn cá nhân hoặc tập thể.

Câu chuyện sử dụng AI trong học tập cũng không còn xa lạ với các em học sinh, trong khi lứa tuổi các em cần phải được rèn luyện kỹ năng, tư duy, sự cần cù và đầu óc thông minh để sáng tạo nên rất cần sự chung tay, vào cuộc của nhà trường, phụ huynh và toàn xã hội. Để các em cũng xem AI như một công cụ hỗ trợ tốt hơn cho việc học tập.

Trong kỷ nguyên số hiện nay, ứng dụng AI hiệu quả ở chỗ chúng ta “Ứng xử với AI” có chọn lọc và có trách nhiệm. Khi con người vẫn giữ được tư duy độc lập, bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần học hỏi, AI sẽ trở thành cánh tay nối dài, chứ không phải chính AI làm chúng ta yếu đi.

Lê Lâm