Cán bộ cơ sở trước “vòng vây”… công việc!

Rời môi trường làm báo, nơi được coi luôn bám sát hơi thở cuộc sống, tôi được tỉnh điều động về xã vùng 3 để tham gia vào guồng quay của chính quyền cơ sở sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Qua gần 2 tháng làm việc ở môi trường cơ sở, tôi cảm nhận được nhiều hơn những mảng màu thực tế.

Gần 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chúng ta có thể cảm nhận được sự chuyển mình mạnh mẽ của từng địa phương và đất nước; việc vận hành bộ máy chính quyền đảm bảo thông suốt, hiệu quả, nhiều khâu, thủ tục hành chính ở cơ sở được giảm, gọn. Từ đó khẳng định, việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp thực sự là cuộc cách mạng “Ý Đảng lòng dân” để đưa đất nước ta bước vào kỷ nguyên vươn mình.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả to lớn, chúng ta cũng nhận thấy khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã trở thành đầu mối trực tiếp nhất, nơi mà mọi chủ trương, chính sách từ Trung ương đến tỉnh đều dồn tụ về. Và thực tiễn có một “nghịch lý” đang tồn tại ở cấp xã, đó là việc cán bộ xã đang bị “bủa vây” bởi công việc, văn bản đến mức khó có thể “rút chân” khỏi văn phòng để trực tiếp về thôn, bản nắm thực tế đời sống người dân.

Thực tế hiện nay nếu như ở các sở, ngành của tỉnh, mỗi phòng ban chỉ phụ trách một mảng chuyên sâu thì ở cấp xã, một cán bộ, công chức thường phải kiêm nhiệm nhiều mảng. Vì thế mới đây trên nghị trường Quốc hội đã khẳng định, một trưởng phòng cấp xã phải làm nhiệm vụ của 6 – 7 sở, ngành, trong đó có những nhiệm vụ cán bộ cấp xã chưa từng được tiếp cận, giải quyết bao giờ. Cụ thể, có những sở một ngày gửi đến cả chục văn bản về cơ sở yêu cầu, chỉ đạo với nhiều nội dung khác nhau. Cùng với đó là không ít các cuộc họp trực tuyến Trung ương, tỉnh, của các sở, ngành triển khai rất nhiều, đòi hỏi lãnh đạo, cán bộ, công chức xã phải thường xuyên dự họp. Cũng bởi vậy, một buổi sáng của công chức xã thường bắt đầu không phải là việc đi xuống thôn bản nắm thực tế mà là… mở hệ thống điều hành văn bản điện tử với rất nhiều công văn, kế hoạch đến yêu cầu cần phải xử lý.

Áp lực báo cáo tiến độ, công văn, kế hoạch, chương trình, các sự vụ… đang chiếm phần lớn quỹ thời gian của cán bộ xã. Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu về tính chuyên nghiệp và tốc độ xử lý công việc ngày càng cao, khối lượng công việc ngày càng lớn bởi các công việc của cấp huyện trước đây dồn về cấp xã. Thế nhưng biên chế, nhân lực ở cấp xã có hạn, nhiều xã phải hợp đồng thêm nhiều nhân viên hỗ trợ. Thực trạng cán bộ, công chức xã làm việc vượt giờ trưa, sáng đèn đến tận đêm, hoặc không có ngày nghỉ cuối tuần đã trở thành… bình thường. Bàn làm việc của cán bộ xã với những tập hồ sơ, văn bản dày khiến nhiều người rất ít có thời gian đi thôn bản nắm tình hình đời sống bà con.

Thêm một khó khăn nữa sau sáp nhập xã, đa phần địa bàn các xã đều rất rộng, có nơi khoảng cách giữa trụ Đảng ủy xã và UBND xã cách nhau từ 15 – 20km. Khoảng cách từ trụ sở Đảng ủy, UBND xã về các thôn có nơi có thể đến hơn 20km. Từ đó khiến cho việc cán bộ xã đi thôn, đặc biệt là các thôn vùng cao lại càng khó hơn, bởi một chuyến đi thôn có thể mất đến cả ngày trời, trong khi ở nhà vẫn còn bộn bề văn bản, giấy tờ. Cùng với đó, sau sáp nhập, nhiều cán bộ cơ sở hiện còn gặp khó khăn khi phải di chuyển đi làm hằng ngày với quãng đường dài, có những gia đình nay tạm phải chia… “nhiều nồi cơm”. Cán bộ xã còn có những khó khăn về cơ sở vật chất làm việc khi có chỗ 5 – 6 cán bộ làm việc chung trong một phòng; có cán bộ còn gặp khó khăn trong việc thuê chỗ ở, dù đang được tỉnh hỗ trợ tiền đi lại, thuê nhà, nhưng việc thuê nhà ở các xã rất khó, không dễ như ở đô thị…

Mặc dù công việc hằng ngày rất nhiều, nhưng chế độ phụ cấp, thu nhập của cán bộ cơ sở lại không tỉ lệ thuận. Thực tế hiện nay mức lương của cán bộ, công chức cấp xã vẫn còn rất khiêm tốn so với cường độ làm việc và trách nhiệm của cán bộ. Trong khi phải thường xuyên đối mặt với những vấn đề nóng, từ giải quyết đơn thư tranh chấp đất đai, giải phóng mặt bằng đến các sự vụ không tên. Trong khi đó, con số phụ cấp chức vụ 0,25 với trưởng phòng, 0,15 với phó phòng chỉ bằng một nửa so với trưởng, phó phòng các sở, ngành. Áp lực lớn, trách nhiệm nhiều, thu nhập chưa tương xứng khiến không ít người rơi vào trạng thái mệt mỏi.

Hiện nay, những chủ trương về cải cách tiền lương, tăng phụ cấp cho cán bộ cơ sở vẫn luôn là đề tài được thảo luận sôi nổi trên báo chí và mạng xã hội. Với những cán bộ, công chức, viên chức cấp xã, các thông tin tăng lương, cải thiện chế độ thu nhập, phụ cấp đặc thù vẫn chỉ là niềm hy vọng chưa biết khi nào sẽ được cụ thể hóa. Và khi nỗi lo cơm áo còn đè nặng lên đôi vai cán bộ, công chức, việc yêu cầu nâng cao chất lượng công việc, tinh thần đổi mới, sáng tạo và nhiệt huyết bứt phá sẽ trở thành một đòi hỏi khó khăn.

Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời từng dạy: "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc", và "Việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm". Muốn biết việc gì có lợi, muốn hiểu dân cần gì, cán bộ bắt buộc phải xuống thôn bản “cùng ăn, cùng ở, cùng làm” với bà con. Việc trọng dân, gần dân theo tư tưởng của Bác Hồ là điều càng đặc biệt cần thiết ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi như vùng cao của Tuyên Quang, như những lời dạy của Người khi lên thăm tỉnh Hà Giang tháng 3-1961. Thế nhưng, thực tế công việc hành chính hiện nay đang khiến cán bộ cơ sở gặp khó khăn. Khi một công chức phòng kinh tế của xã bị cuốn vào các thủ tục hồ sơ đất đai, công trình, cây con, dịch bệnh; khi một cán bộ phòng văn hóa mải mê với các báo cáo chỉ tiêu văn hóa – xã hội, hay một lãnh đạo xã bị “giữ chân” trong các cuộc họp, các văn bản chỉ đạo thì thời gian dành cho việc đối thoại, lắng nghe tâm tư của người dân chắc chắn sẽ bị hạn chế.

Sự gần dân không thể đơn giản thực hiện qua hệ thống điều hành văn bản điện tử, email hay các nhóm zalo, facebook. Sự gần dân phải là những bước chân trên đồng ruộng, ở nơi có dịch bệnh trên người, trên đàn vật nuôi, cây trồng; là những buổi trò chuyện, đánh giá các mô hình phát triển kinh tế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc ở thôn bản. Có như vậy người dân mới cảm nhận được sự sát sao, đồng hành của cán bộ với sự phát triển của địa phương. Thực tế cho thấy, những vướng mắc từ cơ sở nếu không được phát hiện sớm do cán bộ… “bận” việc công sở, ít có điều kiện xuống thôn bản có thể tích tụ thành những vấn đề phức tạp, khó giải quyết về sau.

Để cán bộ cơ sở thực sự có khoảng thời gian được “giải phóng” khỏi giấy tờ văn bản, cần có những giải pháp căn cơ và quyết liệt hơn. Muốn làm được như vậy, rất cần chúng ta phải đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất. Việc chuyển đổi số không phải là việc thay giấy A4 bằng file pdf, mà phải là việc giảm bớt quy trình hành chính, giấy tờ để cán bộ có thời gian đi thôn bản. Công nghệ không phải là thứ để đánh bóng, để tạo thành tích trong báo cáo, mà phải giúp giảm bớt gánh nặng làm công văn, báo cáo, quy trình. Cần đồng bộ hóa các phần mềm quản lý, khai thác dữ liệu thông tin để tránh tình trạng một nội dung phải báo cáo nhiều lần cho nhiều sở, ngành, nhiều chi cục...

Thiết nghĩ, cần phải có một sự xem xét, đánh giá sâu sắc, thực chất hơn nhằm có thể sớm nghiên cứu, triển khai các cơ chế, chính sách nhằm tăng lượng công chức, viên chức ở nơi nhiều việc; cải cách chế độ đãi ngộ phù hợp với đội ngũ cán bộ cơ sở, những nơi đang chịu áp lực công việc sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Việc tăng lương và phụ cấp cho cán bộ cơ sở không nên chỉ dừng lại ở mức “nêu lên”, ghi nhận, mà cần phải được thực hiện sớm và kịp thời. Từ đó, để ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực và là động lực để giữ chân, thu hút cán bộ có năng lực, có tài, có đức yên tâm về xã, bám dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Theo ý kiến của nhiều vị đại biểu Quốc hội khóa XV, XVI nhấn mạnh, các cấp, ngành, cần phải quan tâm thực chất đến việc giảm thiểu hội họp và các báo cáo không cần thiết; cần nói ít, làm nhiều, nói đi đôi với làm. Để làm được điều đó, chúng ta cần tập trung rà soát việc cải thiện thủ tục hành chính, cắt giảm khâu trung gian, cắt giảm những loại văn bản, báo cáo mang tính hình thức. Mục tiêu của chính quyền địa phương 2 cấp là sự hiệu quả trong hoạt động của bộ máy hành chính. Vì thế độ dày của báo cáo, văn bản không phải là thứ để đánh giá cán bộ, mà hiệu quả công việc của chính quyền cơ sở và sự hài lòng của người dân, sự đổi mới, phát triển của địa phương mới là giá trị quan trọng nhất.

Thực tế cho thấy, cán bộ cần được tạo điều kiện để dành ít nhất 20-30% thời gian làm việc trong tuần cho việc đi cơ sở. Đây phải được coi là một tiêu chí bắt buộc trong quy trình làm việc không chỉ riêng đối với công chức cấp xã. Có như vậy chúng ta mới có thể khẳng định được các công việc hằng ngày mà chúng ta triển khai đều gần dân, sát dân. Nếu không làm được điều đó, chúng ta rất dễ biến những cán bộ, công chức tâm huyết thành những cán bộ trong… phòng lạnh.

Sau 1 năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cán bộ, đảng viên và nhân dân ngày càng củng cố niềm tin với Đảng, Chính phủ khi được thấy nhiều đổi thay mạnh mẽ, nhiều thành tựu của đất nước, càng tin tưởng vào một kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nhưng đây cũng là thời điểm quan trọng để các cấp ủy, chính quyền cần nhìn nhận công việc của cán bộ xã một cách thực tế hơn. Để mỗi cán bộ xã bên cạnh nhiệm vụ hành chính văn phòng, còn phải là những người đồng hành cùng bà con nhân dân.

Huy Toán