Sở hữu trí tuệ và thể thao: Khi “tài sản vô hình” trở thành động lực tăng trưởng

Chủ đề Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới”

Sở hữu trí tuệ - nền tảng của ngành công nghiệp thể thao hiện đại

Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26-4 hằng năm là dịp để cộng đồng quốc tế tôn vinh các chủ thể sáng tạo, nhà sáng chế và doanh nhân - những người không ngừng mở rộng giới hạn của đổi mới sáng tạo, góp phần định hình tương lai phát triển.

Năm 2026, với chủ đề “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới”, thông điệp mà Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) nhấn mạnh là vai trò ngày càng sâu sắc của sở hữu trí tuệ trong việc thúc đẩy ngành thể thao phát triển năng động, sáng tạo và dễ tiếp cận hơn.

Trong thực tế, thể thao ngày nay đã vượt xa khuôn khổ của hoạt động thi đấu đơn thuần để trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu có quy mô khoảng 350 tỷ USD. Đằng sau sự tăng trưởng này là hệ thống sở hữu trí tuệ - một cơ chế “vô hình” nhưng mang ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ và tối ưu hóa giá trị từ sáng tạo, thương hiệu và nội dung.

Những giá trị cốt lõi của ngành thể thao hiện đại được xây dựng trên các trụ cột của sở hữu trí tuệ. Trước hết là bản quyền truyền hình, nguồn doanh thu quan trọng từ việc khai thác thương mại các sự kiện thể thao. Tiếp đó là hệ thống nhãn hiệu giúp xây dựng bản sắc cho toàn bộ hệ sinh thái thể thao, từ giải đấu, câu lạc bộ, vận động viên đến các thương hiệu và sự kiện, nơi cảm xúc và sự gắn kết của người hâm mộ được duy trì và lan tỏa.

Tối 17-4, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ và Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức chương trình hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026

Bên cạnh đó, quyền tác giả và quyền liên quan đóng vai trò bảo vệ từng trận đấu, từng khoảnh khắc thi đấu đỉnh cao, bảo đảm các giá trị được tôn trọng và khai thác đúng mức. Các hoạt động nhượng quyền thương mại cũng tạo ra nguồn thu lớn, góp phần mở rộng thị trường thể thao trên phạm vi toàn cầu.

Đáng chú ý, thương hiệu cá nhân của vận động viên ngày càng trở thành một loại tài sản có giá trị cao. Không chỉ là hình ảnh đại diện cho thành tích thi đấu, các vận động viên còn là “đại sứ thương hiệu”, góp phần tạo ra doanh thu đáng kể cho các doanh nghiệp và dịch vụ liên quan.

Song song với đó, ngành thể thao là một trong những lĩnh vực đổi mới nhanh nhất. Những sáng chế công nghệ tiên tiến - từ vật liệu siêu nhẹ, thiết kế khí động học đến hệ thống phân tích dữ liệu thông minh - đang góp phần nâng cao thành tích thi đấu và tối ưu hóa vận hành. Công nghệ hỗ trợ trọng tài cũng ngày càng hoàn thiện, giúp bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong thi đấu. Tất cả những đổi mới này đều được bảo hộ và phát triển trong khuôn khổ của hệ thống sở hữu trí tuệ.

Không chỉ tạo ra giá trị, sở hữu trí tuệ còn là công cụ pháp lý quan trọng để chống lại nạn hàng giả và các hành vi khai thác trái phép giá trị thương mại trong thể thao. Từ thiết bị, công nghệ, thương hiệu đến nội dung truyền thông, hệ thống này góp phần hình thành một hệ sinh thái thể thao sáng tạo, lành mạnh và có khả năng lan tỏa toàn cầu.

Mỗi sáng tạo trong thể thao, từ công nghệ, thiết kế, thương hiệu đến nội dung… đều là một “điểm sáng trí tuệ”. Khi được bảo vệ và kết nối thông qua hệ thống sở hữu trí tuệ, các “điểm sáng” này sẽ tạo nên một hệ sinh thái đổi mới mạnh mẽ và bền vững, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh và tạo động lực cho sự phát triển lâu dài.

Từ bảo hộ đến khai thác giá trị: Bước chuyển chiến lược trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lĩnh vực sở hữu trí tuệ cũng đang được định vị lại như một trụ cột của nền kinh tế tri thức.

Ông Lưu Hoàng Long, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, trọng tâm phát triển không còn dừng ở việc xác lập quyền, mà chuyển mạnh sang khai thác giá trị, gắn với thị trường và hoạt động của doanh nghiệp. Đây là bước chuyển mang tính bản chất, quyết định việc tài sản trí tuệ có thực sự trở thành nguồn lực phát triển hay không.

Đông đảo cán bộ, sinh viên và cộng đồng quan tâm đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ đã tham dự Lễ hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026

Thực tế cho thấy, công nghiệp thể thao đang nổi lên như một không gian phát triển giàu tiềm năng của nền kinh tế dựa trên tài sản trí tuệ. Giá trị cốt lõi của lĩnh vực này nằm ở các quyền như: Quyền phát sóng, quyền hình ảnh, nhãn hiệu và các sản phẩm nội dung số… những yếu tố quyết định khả năng thương mại hóa và quy mô thị trường.

Tại Việt Nam, những chuyển biến bước đầu đã được ghi nhận. Bản quyền truyền hình các giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia được định giá khoảng 2,5 triệu USD mỗi mùa giải, tương đương hơn 60 tỷ đồng, tăng gấp hơn 30 lần so với trước đây. Điều này cho thấy thể thao không còn là lĩnh vực tiêu dùng ngân sách, mà đang từng bước trở thành một ngành kinh tế thực sự.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của thể thao điện tử (eSport), với khoảng 500 triệu người theo dõi trên toàn cầu, đang mở rộng đáng kể không gian phát triển của ngành thể thao. Tuy nhiên, lĩnh vực này cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với việc quản lý và khai thác tài sản trí tuệ trong môi trường số.

Một dấu mốc quan trọng là việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1-4-2026. Việc sửa đổi 68 điều, bổ sung 3 điều và bãi bỏ 8 điều nhằm hoàn thiện thể chế, rút ngắn thời gian xử lý đơn, mở rộng phạm vi bảo hộ và tăng cường cơ chế hỗ trợ thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Đặc biệt, quyền sở hữu trí tuệ được tăng cường bảo vệ trên cả môi trường thực và môi trường số, tạo nền tảng để các tổ chức, cá nhân yên tâm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển. Đây là yếu tố then chốt để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh như thể thao.

Cùng với hoàn thiện thể chế, việc chuyển đổi số trong quản lý sở hữu trí tuệ cũng đang được đẩy mạnh. Cục Sở hữu trí tuệ đã và đang triển khai chuyển đổi số toàn diện, số hóa toàn bộ quy trình xử lý đơn, xây dựng hệ thống nộp đơn trực tuyến và cơ sở dữ liệu sở hữu công nghiệp. Việc này không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động quản lý, mà còn tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp tiếp cận, khai thác hiệu quả “kho tri thức” này.

Cải cách thủ tục hành chính cũng được thúc đẩy theo hướng giảm thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ, qua đó giúp hệ thống sở hữu trí tuệ thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình phát triển.

Trong bối cảnh mới, sở hữu trí tuệ không còn chỉ là công cụ bảo vệ quyền lợi, mà đã trở thành nền tảng tạo ra giá trị. Đây là bước chuyển mang tính chiến lược, quyết định khả năng phát triển của các ngành kinh tế dựa trên sáng tạo, trong đó công nghiệp thể thao là một ví dụ điển hình.

Khi hệ thống sở hữu trí tuệ được hoàn thiện, minh bạch và vận hành hiệu quả, nó không chỉ bảo đảm sự công bằng trên thị trường mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Thông điệp của Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 vì thế không dừng ở việc tôn vinh sáng tạo, mà còn khẳng định một xu thế: Trong thế giới thể thao hiện đại, ai làm chủ và khai thác tốt tài sản trí tuệ, người đó sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh và định hình tương lai của ngành.