Doanh nghiệp khoa học, công nghệ: Đông về số lượng, mỏng về công nghệ lõi

Khách thăm quan trải nghiệm sản phẩm dịch vụ của Công ty Plasma, doanh nghiệp khoa học và công nghệ sản xuất máy phát tia plasma lạnh trong y tế và thẩm mỹ.

Số lượng tăng nhanh nhưng doanh nghiệp công nghệ lõi còn ít

Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, đến cuối tháng 6-2026, cả nước có hơn 81.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong đó, doanh nghiệp công nghệ số chiếm áp đảo với 78.370 doanh nghiệp. Các nhóm còn lại có quy mô khá khiêm tốn, gồm 1.901 doanh nghiệp nghiên cứu phát triển, 508 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, 260 doanh nghiệp khoa học và công nghệ và 32 doanh nghiệp công nghệ cao.

Cơ cấu này cho thấy lực lượng doanh nghiệp hiện tập trung chủ yếu ở nhóm có hàm lượng đổi mới sáng tạo và năng lực làm chủ công nghệ chưa cao, trong khi các doanh nghiệp tạo ra tri thức, công nghệ nguồn như nghiên cứu phát triển và công nghệ cao vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Hệ sinh thái doanh nghiệp đang tăng nhanh về số lượng nhưng còn nhiều dư địa để nâng cao chất lượng.

Xét theo loại hình kinh tế, khu vực tư nhân giữ vai trò chủ đạo với 75.147 doanh nghiệp, chiếm 92,7% tổng số doanh nghiệp; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài có 5.807 doanh nghiệp, chiếm 7,2%; khu vực nhà nước chỉ có 117 doanh nghiệp, tương đương 0,1%.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, cần tiếp tục nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh của khu vực tư nhân, đồng thời phát huy vai trò "đầu kéo" của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong chuyển giao công nghệ.

Độ bền doanh nghiệp còn hạn chế, doanh thu vẫn phụ thuộc khối FDI

Về tình hình hoạt động, hiện có 53.086 doanh nghiệp đang hoạt động; 22.148 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký và 5.238 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh. Như vậy, hơn 27.000 doanh nghiệp không còn duy trì hoạt động bình thường.

Ở nhóm doanh nghiệp công nghệ số, số lượng vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, từ 71.580 doanh nghiệp năm 2024 lên 78.370 doanh nghiệp vào quý II-2026, tăng 9,5%. Trong đó, doanh nghiệp dịch vụ công nghệ số và phần mềm tăng tích cực, còn doanh nghiệp nội dung số có xu hướng thu hẹp. Riêng hai quý đầu năm 2026 có hơn 4.200 doanh nghiệp công nghệ số thành lập mới.

Tuy nhiên, tỷ lệ khá lớn doanh nghiệp gặp khó khăn trong duy trì hoạt động hoặc chưa bảo đảm thông tin đăng ký thực tế cho thấy tính bền vững của khu vực này còn hạn chế, dù số doanh nghiệp thành lập mới vẫn tăng.

Về doanh thu, nhóm doanh nghiệp phần cứng chiếm khoảng 85,6% tổng doanh thu toàn ngành. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp phần mềm chỉ chiếm 3,1%, nội dung số 1,5% và dịch vụ số 12,4% - những lĩnh vực có giá trị gia tăng và hàm lượng tri thức cao vẫn đóng góp tỷ trọng khá nhỏ.

Nhà máy Samsung Electronics (SEV) - Bắc Ninh.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, cơ cấu này phản ánh tăng trưởng của ngành vẫn chủ yếu dựa vào hoạt động gia công, lắp ráp của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) với các doanh nghiệp lớn như Samsung và LG, hơn là năng lực đổi mới sáng tạo nội sinh. Đối với doanh nghiệp công nghệ cao, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, FDI chiếm tới 81,3%.

Dù vậy, đã có một số doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam phát triển được sản phẩm đưa ra thị trường, trong đó một số sản phẩm đã xuất khẩu sang khu vực và thế giới.

Từ những phân tích trên, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ, nhất là đối với doanh nghiệp nghiên cứu phát triển, doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời thu hút đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược gắn với tăng cường liên kết, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước. Cùng với đó, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.