"Bệ phóng" cho doanh nghiệp tự tin đổi mới sáng tạo

Để doanh nghiệp dám dấn thân vào công nghệ, điều họ cần nhất là một điểm tựa pháp lý vững chắc. Nghị quyết 57-NQ/TW ra đời chính là "bệ phóng" chiến lược, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để tiếp lửa cho cộng đồng kinh doanh bứt phá.

Nhiều sản phẩm công nghệ cao được doanh nghiệp giới thiệu đến khách hàng. Ảnh: Phạm Hùng

Xóa bỏ rào cản tâm lý "sợ rủi ro, vướng luật"

Có thể nói, điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại khu vực doanh nghiệp không phải là thiếu ý tưởng, mà là nỗi sợ rủi ro pháp lý. Sự ra đời của Nghị quyết 57-NQ/TW đã tạo ra một cuộc cách mạng về tư duy quản lý, chuyển từ kiểm soát hành chính sang kiến tạo phát triển.

Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được khẳng định là quốc sách hàng đầu, đi kèm với cam kết bảo vệ và khuyến khích tìm tòi, thử nghiệm cái mới. Việc Nghị quyết định hướng xây dựng các khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) chính là "tấm khiên" pháp lý bảo vệ doanh nghiệp.

Thực tiễn này được minh chứng rõ nét qua hai lĩnh vực sau: Trong lĩnh vực tài nguyên chiến lược như đất hiếm, dù Việt Nam sở hữu trữ lượng lớn, bài toán chế biến sâu để phục vụ công nghệ cao và xuất khẩu vẫn là thách thức lớn do thiếu vốn, rủi ro môi trường và công nghệ chưa hoàn thiện. Trong khi đó, đất hiếm đang trở thành “con bài” cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, có thể làm thay đổi vị thế của nền kinh tế, của quốc gia.

Chia sẻ sau khi được UBND thành phố Hà Nội lựa chọn cho phép áp dụng cơ chế sandbox với đất hiếm, ông Lê Văn Tuấn, Chủ tịch HĐQT Công ty Tư vấn xây dựng và công nghệ mỏ cũng đã phần nào giúp hình dung về việc doanh nghiệp này cùng nhóm các nhà khoa học theo đuổi.

Theo ông Lê Văn Tuấn, trong 40 năm qua, đã có không ít công trình nghiên cứu về đất hiếm được nhiều thế hệ nhà khoa học Việt Nam thực hiện, song vì những giới hạn về điều kiện, mục tiêu nghiên cứu ở từng thời kỳ, mà kết quả là chưa thể áp dụng rộng rãi vào thực tiễn sản xuất.

Ngay với nhóm nghiên cứu của mình, ông Lê Văn Tuấn cho biết, các nhà khoa học đã mất gần 10 năm nghiên cứu nghiêm túc, chuyên sâu với nỗ lực tạo lập nền công nghiệp đất hiếm Việt Nam. Dự án Nghiên cứu, thực nghiệm triển khai sản xuất tổng ôxít đất hiếm hàm lượng trên 95% quy mô bán công nghiệp (pilot) từ quặng đất hiếm tại Việt Nam của công ty được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng độc quyền sáng chế năm 2022; công ty đã chế tạo thành công hệ thống bán công nghiệp trong năm 2024 - 2025. Và việc được thành phố Hà Nội lựa chọn thí điểm sandbox tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đã giúp công ty và nhóm các nhà khoa học tiếp tục có điều kiện để biến ước mơ thành hiện thực...

Do vậy, không giấu sự vui mừng khi dự án được thành phố Hà Nội lựa chọn thí điểm sandbox, ông Tuấn nói: “Ở đây có các giáo sư đã đi cùng chúng tôi rất nhiều năm, cùng nuôi dưỡng những giấc mơ, để hôm nay tôi được đứng đây đón nhận quyết định cho phép thử nghiệm dự án và chia sẻ cùng tất cả các nhà khoa học là giấc mơ ấy đã thành hiện thực”.

Đối với khối khởi nghiệp (startup), ông Ngô Tuấn Anh, Tổng Giám đốc kiêm nhà sáng lập Công ty An ninh mạng thông minh SCS-SafeGate, chia sẻ việc tham gia thị trường của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo không dễ dàng, vì các rào cản về tài chính, năng lực triển khai. Thực tế, doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần nhất là thị trường để các sản phẩm, dịch vụ của mình được triển khai. Điều này giúp họ không chỉ tạo nguồn thu để tồn tại, phát triển mà qua quá trình triển khai thực tế sẽ giúp hoàn thiện sản phẩm trong môi trường thực tế.

“Nghị quyết 57-NQ/TW định hướng triển khai sandbox đã “cởi trói” để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được tạo nguồn thu và có cơ hội phát triển. Với điểm đột phá và những bước đi bài bản, mạnh mẽ, Nghị quyết 57 không chỉ tháo gỡ được điểm nghẽn mà quan trọng hơn là đã tạo được niềm tin, động lực cho hàng trăm nghìn doanh nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam có thêm tự tin để phát triển và vươn mình!”, ông Ngô Tuấn Anh nói.

Định vị doanh nghiệp là trung tâm - trao quyền quyết định chuỗi giá trị

Trước đây, các hoạt động nghiên cứu khoa học thường mang nặng tính hàn lâm, nằm khép kín trong các viện, trường công lập và ít gắn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Nghị quyết 57-NQ/TW đã chính thức đảo chiều mô hình này bằng cách đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp không còn là "người tiếp nhận thụ động" công nghệ ngoại hay nhận chuyển giao mang tính hình thức, mà được trao quyền chủ động từ khâu "đặt hàng" đề tài nghiên cứu, tham gia trực tiếp vào quá trình sáng chế cho đến thương mại hóa sản phẩm.

Khi chiến lược quốc gia lấy nhu cầu thực tiễn của thị trường và sức cạnh tranh của doanh nghiệp làm thước đo, mọi nguồn lực đầu tư cho R&D của doanh nghiệp đều có địa chỉ rõ ràng, tính ứng dụng cao và hạn chế tối đa tình trạng lãng phí.

Nghị quyết 57-NQ/TW đồng thời mở ra những "đòn bẩy" mạnh mẽ về nguồn lực - yếu tố xương sống để doanh nghiệp hiện thực hóa các dự án đổi mới sáng tạo quy mô lớn.

Trước tiên là sự hỗ trợ nguồn vốn và quỹ đầu tư mạo hiểm, Nghị quyết tạo hành lang thúc đẩy thị trường tài chính công nghệ, các quỹ phát triển khoa học công nghệ từ nguồn lực xã hội và ngân sách, giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực về dòng vốn lưu động khi bước chân vào các lĩnh vực thâm dụng vốn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng xanh hay tự động hóa.

Cùng với đó, Nghị quyết định hướng, đẩy mạnh phát triển hạ tầng số dung lượng siêu lớn, băng thông rộng và hình thành các sàn giao dịch dữ liệu tạo ra môi trường vận hành lý tưởng để doanh nghiệp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, áp dụng nhà máy thông minh (Smart factory) và vươn tầm xuất khẩu đạt chuẩn ESG khắt khe.

Nhìn vào thực tế các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam, khi tận dụng được các cơ chế hỗ trợ tiếp cận tín dụng xanh và hạ tầng dữ liệu số, năng suất lao động đã bứt phá từ 20-30%. Điều này minh chứng rằng khi chính sách "dọn đường", doanh nghiệp sẵn sàng biến thách thức công nghệ thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để đón nhận cơ hội từ Nghị quyết, bản thân doanh nghiệp không thể trông chờ hoàn toàn vào sự hỗ trợ bên ngoài mà phải chủ động chuyển đổi từ gốc. Trước hết, doanh nghiệp cần tái định hình tư duy quản trị, lãnh đạo doanh nghiệp cần coi chi phí đầu tư cho công nghệ và R&D là khoản đầu tư sinh lợi cho tương lai chứ không phải chi phí tiêu hao. Xây dựng văn hóa nội bộ cởi mở, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và khuyến khích mọi nhân sự đóng góp sáng kiến cải tiến.

Khai thác hiệu quả mô hình "ba nhà", tận dụng tối đa mối liên kết gắn chặt giữa Nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp theo tinh thần Nghị quyết để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, biến các sáng kiến nghiên cứu thành sản phẩm thương mại thực chiến.

Cũng theo các chuyên gia, Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ đơn thuần là một văn bản định hướng vĩ mô, mà thực chất là lời cam kết mạnh mẽ từ Đảng và Nhà nước trong việc đồng hành, mở đường cho cộng đồng doanh nghiệp.

Khi rào cản pháp lý được tháo gỡ, cơ chế thử nghiệm được dung hợp và nguồn lực được khơi thông, nỗi sợ rủi ro sẽ lùi bước nhường chỗ cho khát vọng làm giàu bằng trí tuệ và công nghệ. Đây chính là "thời điểm vàng" để các doanh nghiệp Việt Nam tự tin đổi mới sáng tạo, vững vàng khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế khu vực và toàn cầu.