Mặt bằng lãi suất trước chu kỳ kinh tế mới

Tư vấn lãi suất cho khách hàng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong. Ảnh: Quang Thái

Hình thành mặt bằng mới

Thời điểm trước Tết Nguyên đán 2026, một số ngân hàng điều chỉnh lãi suất huy động chạm ngưỡng 8%/năm, hình thành một mặt bằng lãi suất mới, sau một thời gian dài duy trì ở mức thấp. Trong đó, với kỳ hạn 1 tháng, lãi suất dao động trong khoảng 1,6-4,75%/năm, tùy vào từng ngân hàng cũng như số tiền gửi; kỳ hạn 3 tháng, lãi suất là 1,9-4,75%/năm; kỳ hạn 6 tháng phổ biến ở mức 2,9-7%/năm, thậm chí có ngân hàng áp dụng lãi suất lên đến 7,5%/năm mà không yêu cầu điều kiện về số tiền gửi. Riêng với kỳ hạn 12 tháng, nếu cộng cả thưởng, lãi suất đã chạm đến ngưỡng 8%/năm nhưng không phải là phổ biến, chỉ được áp dụng tại một số ít ngân hàng.

Tuy nhiên, xu hướng tăng lãi suất không phải là dài hạn, mà chủ yếu mang tính điều chỉnh theo chu kỳ, khi cầu tín dụng tăng mạnh vào cuối năm. Các chuyên gia cũng nhận định, mặt bằng lãi suất đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mang tính chọn lọc sau thời gian dài duy trì ở mức thấp, phản ánh chu kỳ kinh tế mới với yêu cầu cao hơn về an toàn thanh khoản và cân đối nguồn vốn.

Trong khi đó, diễn biến lãi suất trên thị trường liên ngân hàng lại gây chú ý nhiều hơn khi đầu tháng 2-2026, lãi suất tăng mạnh ở hầu hết kỳ hạn từ 1 tháng trở xuống. Cụ thể, lãi suất qua đêm “leo thang” lên 17%/năm; kỳ hạn 1 tuần lên 15%/năm; 2 tuần 6,4%/năm; 1 tháng 9,5%/năm. Trước khi “hạ nhiệt” về quanh ngưỡng 9,5%/năm, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động bổ sung thanh khoản thông qua hoạt động mua kỳ hạn giấy tờ có giá, với tổng giá trị ròng khoảng 161.000 tỷ đồng, đồng thời triển khai các giao dịch hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn nhằm hỗ trợ hệ thống.

Nguyên nhân của việc tăng lãi suất được giới chuyên gia nhận định là do tình trạng thiếu hụt nguồn vốn ngắn hạn, bởi chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động. Thực tế, năm 2025, hệ thống ngân hàng duy trì mặt bằng lãi suất thấp nhằm hỗ trợ nền kinh tế, song lại khiến tăng trưởng huy động gặp nhiều khó khăn. Tính đến cuối năm 2025, tăng trưởng huy động đạt 15,1% so với đầu năm, thấp hơn đáng kể so với tăng trưởng tín dụng ở mức 19,6% so với đầu năm. Sự chênh lệch này khiến tỷ lệ cho vay trên huy động của toàn ngành Ngân hàng - tính trên nhóm 15 ngân hàng lớn nhất do đơn vị phân tích theo dõi - tăng lên khoảng 115%, so với mức 110% hồi đầu năm khiến các ngân hàng phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động nhằm bảo đảm thanh khoản.

Sẽ dần hạ nhiệt và ổn định

Câu hỏi đặt ra là diễn biến lãi suất sẽ thế nào trong năm 2026? Theo các chuyên gia, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng sẽ dần ổn định trở lại, tình trạng mất cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng có thể kéo dài hết quý I-2026. Mặt bằng lãi suất mặc dù khó quay lại vùng thấp như trước, nhưng được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt dần và ổn định hơn từ quý II-2026. Đại diện Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) dự báo, lãi suất huy động có thể tăng thêm 1-1,5%, đưa mức bình quân từ khoảng 5% hiện nay lên 6-6,5%/ năm. Song song với đó, lãi suất cho vay được dự báo sẽ được điều chỉnh mạnh hơn, tăng khoảng 1,5-2%, lên khoảng 8,5-9%/năm. Kịch bản này được đặt trong bối cảnh điều chỉnh mang tính hệ thống, áp dụng trên diện rộng, thay vì chỉ diễn ra cục bộ tại một số tổ chức tín dụng. Việc lãi suất cho vay tăng nhanh hơn lãi suất huy động không chỉ giúp cải thiện biên lãi của các ngân hàng, mà còn góp phần tạo thế cân đối giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và yêu cầu bảo đảm an toàn tài chính. Quan trọng hơn, khi chênh lệch lãi suất trong nước và quốc tế được điều chỉnh theo hướng hợp lý, áp lực lên tỷ giá cũng có cơ sở để giảm bớt, qua đó hỗ trợ ổn định môi trường vĩ mô trong trung hạn.

Nếu mặt bằng lãi suất cho vay bình quân khoảng 8,5-10% trong thời gian tới, nền kinh tế Việt Nam vẫn có khả năng tăng trưởng hiệu quả. Điều kiện đi kèm là quá trình vận hành của nền kinh tế cần bảo đảm tính thông suốt, các nguồn lực tài chính được phân bổ đúng trọng tâm, đồng thời niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư được duy trì ổn định. Trong bối cảnh này, việc kiểm soát tốt rủi ro tỷ giá sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố kỳ vọng và ổn định tâm lý thị trường.

Nhiều ý kiến khác lại cho rằng, mặt bằng lãi suất hiện nay chưa phải là mức bất thường. Vấn đề then chốt không nằm ở việc lãi suất tăng lên bao nhiêu, mà ở khả năng thích ứng của thị trường với điều kiện mới. Trong ngắn hạn, các chủ thể kinh tế có thể cần thêm thời gian để điều chỉnh kế hoạch tài chính, dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh khi lãi suất không còn duy trì ở vùng thấp như giai đoạn trước. Thị trường sẽ từng bước thích nghi với mặt bằng lãi suất mới, qua đó góp phần củng cố ổn định vĩ mô và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong thời gian tới.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Nguyễn Quốc Hùng dự báo, mặt bằng lãi suất thời gian tới có khả năng điều chỉnh, qua đó tác động đến hoạt động kinh doanh và chi phí đầu tư của doanh nghiệp. Đồng thời, trong bối cảnh các ngân hàng đang từng bước hướng tới các chuẩn mực an toàn cao hơn, bài toán cân đối nguồn lực để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa đáp ứng yêu cầu an toàn theo thông lệ quốc tế ngày càng trở nên thách thức.