Cú huých tái cơ cấu ngành nông nghiệp

Cùng với phát triển các ngành hàng chủ lực như chè, cam, gỗ rừng trồng, chăn nuôi đại gia súc, lĩnh vực thủy sản ở Tuyên Quang đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Từ chỗ chủ yếu khai thác tự nhiên và nuôi nhỏ lẻ, manh mún, ngành thủy sản đang từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung, ứng dụng khoa học kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp.

Khai thác tiềm năng mặt nước rộng lớn

Tuyên Quang hiện có 18.600 ha mặt nước, sở hữu hơn 500 km chiều dài sông chính, cùng hàng trăm hồ, đập, ao tự nhiên và nhân tạo; nổi bật là các dòng sông lớn như sông Lô, sông Gâm, sông Phó Đáy, sông Bạc, sông Chừng… Những con sông này không chỉ tô điểm cho cảnh quan thiên nhiên mà còn đảm nhiệm trọng trách cung cấp nước phục vụ sản xuất nông - lâm nghiệp cho các địa phương. Cũng từ nguồn nước trong lành, ít ô nhiễm, hệ sinh thái phong phú đã tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển thủy sản với các loài cá đặc sản như cá lăng, chiên, bỗng, tầm, nheo, trắm đen, mang lại giá trị kinh tế cao.

Người dân thôn Khiềm, xã Bắc Quang khai thác lợi thế từ nguồn nước nuôi thủy sản.

Anh Mai Quốc Toản, Tổ trưởng tổ nuôi thủy sản thôn Hoàng Văn Thụ, xã Bắc Quang chia sẻ: Tận dụng nguồn nước mặt sông Lô, năm 2024, anh cùng 4 thành viên khác của thôn đã thành lập tổ nuôi thủy sản, mạnh dạn đầu tư trên 1 tỷ đồng phát triển mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện với 19 lồng nuôi, chủ yếu là cá chiên, nheo, cá bỗng, kết hợp thả thêm cá trắm, cá chép để tận dụng nguồn nước và tăng thu nhập. Các lồng cá của tổ nuôi thủy sản phát triển tốt, trọng lượng bình quân 1,5 - 2 kg/con; cá chép, trắm trung bình 2,5 - 4,5 kg/con. Sau khi thu hoạch trừ chi phí đem lại nguồn thu trung bình đạt trên 120 triệu đồng/thành viên/năm.

Trên các vùng lòng hồ thủy điện Nà Hang, Tuyên Quang, sông Gâm, sông Lô, hàng nghìn lồng cá quy mô lớn trở thành nguồn thu ổn định cho các hộ dân. Đáng chú ý, nhiều hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ mới, áp dụng quy trình nuôi trồng tiên tiến, từng bước đưa nghề nuôi thủy sản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, hình thành thương hiệu đặc trưng của địa phương. Trong đó tiêu biểu như Hợp tác xã Thủy sản và Dịch vụ Giang Tùng (Thượng Lâm), tận dụng mặt nước vùng lòng hồ thủy điện đầu tư 180 lồng nuôi các loại cá đặc sản có giá trị kinh tế cao. Doanh thu hàng năm đạt trên 5 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương. Không chỉ nuôi trồng thủy sản, hợp tác xã còn kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm, giúp nâng cao giá trị sản phẩm và quảng bá hình ảnh vùng hồ Nà Hang.

Tính đến tháng 6/2026, diện tích nuôi trồng thủy sản toàn tỉnh đạt 5.616 ha, với 3.345 lồng nuôi; sản lượng cá 6 tháng đầu năm 2026 toàn tỉnh đạt 7.157 tấn, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy hướng đi đúng đắn trong khai thác lợi thế mặt nước tĩnh và sông suối để phát triển kinh tế thủy sản hàng hóa.

Đổi mới tư duy, nâng cao giá trị thủy sản

Một trong những dấu ấn nổi bật ngành thủy sản Tuyên Quang trong những năm gần đây là sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy sản xuất. Nếu như trước đây người dân chủ yếu chú trọng sản lượng thì nay đã quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, an toàn thực phẩm và tăng tính liên kết trong việc nuôi và tiêu thụ sản phẩm. Các cơ quan chuyên môn của tỉnh thường xuyên tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho người dân. Nhiều mô hình nuôi cá đặc sản, nuôi cá theo tiêu chuẩn VietGAP được triển khai và mang lại hiệu quả rõ rệt. Đây là cơ sở để nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm thủy sản địa phương trong bối cảnh yêu cầu của thị trường ngày càng cao.

Song song với việc nâng cao chất lượng sản phẩm, các hộ gia đình, địa phương cũng chú trọng mở rộng quy mô đầu tư, xây dựng chuỗi liên kết từ nuôi trồng gắn với tiêu thụ sản phẩm. Điển hình như anh Trịnh Văn Hà ở xã Nà Hang, từ 4 lồng cá ban đầu đã phát triển lên 70 lồng nuôi; năm 2023, anh tiên phong đưa cá tầm vào nuôi trên lòng hồ, mở ra hướng sản xuất mới cho người dân địa phương. Nhờ áp dụng tốt kỹ thuật và lựa chọn đối tượng nuôi phù hợp, mô hình của gia đình cho hiệu quả kinh tế cao, trở thành địa chỉ tham quan, học tập kinh nghiệm của nhiều hộ dân trong vùng.

Nhiều hợp tác xã thủy sản được thành lập đóng vai trò kết nối người nuôi với doanh nghiệp, nhà hàng, siêu thị và các đầu mối tiêu thụ lớn. Thông qua liên kết, người dân không chỉ được hỗ trợ kỹ thuật mà còn giảm bớt áp lực đầu ra cho sản phẩm. Một số sản phẩm thủy sản đặc trưng của tỉnh đã từng bước xây dựng được thương hiệu trên thị trường; cá lăng, cá chiên, cá bỗng nuôi trên hồ thủy điện Nà Hang, Bắc Mê, Thượng Lâm, Tuyên Quang ngày càng được người tiêu dùng biết đến nhờ chất lượng thơm ngon, thịt săn chắc.

Đặc biệt, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã tạo điều kiện để nhiều sản phẩm thủy sản của tỉnh khẳng định thương hiệu. Đây không chỉ là cơ hội quảng bá sản phẩm mà còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất theo tiêu chuẩn, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng. Từ việc chỉ bán sản phẩm tươi sống, nhiều cơ sở đã đầu tư chế biến sâu như cá sấy, cá hun khói, chả cá, ruốc cá... Qua đó kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng lợi nhuận cho người nuôi trồng thủy sản.

Đồng chí Trịnh Văn Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang khẳng định: “Thủy sản đang trở thành một trong những ngành hàng có tiềm năng tăng trưởng cao của nông nghiệp. Việc phát triển nuôi cá lồng trên hồ thủy điện, nuôi các loài cá đặc sản theo hướng an toàn sinh học, VietGAP không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững”.

Bài, ảnh: HOÀNG NGỌC