Nông thôn mới, chặng đường mới

Ngày 29/12/2025, Chính phủ ban hành Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg quy định Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 với nhiều thay đổi so với bộ tiêu chí cũ. Cùng với việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hành trình xây dựng nông thôn mới (NTM) của tỉnh đã bước sang một chặng đường mới, với những yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn và cũng nhiều thách thức hơn.

Diện mạo nông thôn nhiều đổi mới ở xã Kim Bình.

Nền tảng cho giai đoạn mới

Sau 15 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, diện mạo nông thôn Tuyên Quang đã có những đổi thay rõ nét. Những tuyến đường giao thông được mở rộng, hệ thống điện, trường học, nhà văn hóa, trạm y tế được đầu tư đồng bộ; sản xuất nông nghiệp từng bước chuyển từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị; đời sống vật chất, tinh thần của người dân không ngừng được nâng lên.

Khác với những năm đầu phải tập trung hoàn thiện từng tiêu chí cơ bản, giai đoạn mới hướng nhiều hơn đến chất lượng, tính bền vững và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển nông thôn hiện đại. Ngay những tháng đầu năm 2026, tỉnh đã chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho một chương mới trong tiến trình xây dựng NTM. Hiện tỉnh đã lựa chọn phân nhóm các xã, xác định rõ lộ trình xây dựng NTM của từng địa phương và là cơ sở để bố trí vốn đầu tư phù hợp với điều kiện thực tế, nhất là đối với các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn đặc biệt khó khăn. Theo đó, toàn tỉnh có 3 xã thuộc nhóm 1, 13 xã nhóm 2 và 101 xã nhóm 3.

Cùng với đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) tiếp tục là điểm sáng trong phát triển kinh tế nông thôn. Trong 6 tháng đầu năm, tỉnh có thêm một sản phẩm đạt OCOP 5 sao. Toàn tỉnh hiện có 357 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, với 231 chủ thể tham gia, trong đó có 3 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia; hơn 91 xã, phường đã có sản phẩm OCOP. Những con số này không chỉ phản ánh sự phát triển của kinh tế nông thôn mà còn cho thấy tư duy sản xuất của người dân đang dần chuyển từ “làm nhiều” sang “làm có giá trị”, từ sản xuất đơn thuần sang xây dựng thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Chánh Văn phòng xây dựng NTM Đỗ Tấn Sơn chia sẻ: Điểm thuận lợi lớn nhất của Tuyên Quang khi bước vào giai đoạn 2026 - 2030 là nền tảng hạ tầng, kinh nghiệm tổ chức thực hiện và sự đồng thuận của người dân đã được hình thành qua nhiều năm. Đây là điều kiện để tỉnh chuyển trọng tâm từ xây dựng đạt chuẩn sang nâng cao chất lượng các tiêu chí và phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững.

Đặc biệt, điều quan trọng là nhận thức của người dân trên địa bàn tỉnh về xây dựng NTM đã có sự thay đổi căn bản. Ở khắp các bản làng, người dân chủ động hiến đất mở đường, chỉnh trang khu dân cư, xây dựng cảnh quan môi trường, phát triển các mô hình sản xuất liên kết, góp phần tạo nên diện mạo nông thôn khởi sắc.

Các sản phẩm OCOP của tỉnh được trưng bày tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngày thành lập ngành Nông nghiệp và Môi trường do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức.

Thách thức mới

Nếu như giai đoạn trước, mục tiêu lớn nhất của các địa phương là hoàn thành đủ 19 tiêu chí để “về đích” NTM thì bước sang giai đoạn 2026 - 2030, câu chuyện không còn đơn thuần là đạt chuẩn. Theo Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2026 - 2030 chỉ có 10 tiêu chí với trên 40 chỉ tiêu nhỏ nhưng cơ bản các tiêu chí được điều chỉnh theo hướng nâng cao chất lượng, gắn với phát triển bền vững, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn hiện đại và nâng cao mức độ hài lòng của người dân. Điều đó cho thấy những kết quả đã đạt được chỉ là tiền đề, không phải là “tấm vé” bảo đảm cho việc tiếp tục được công nhận đạt chuẩn.

Thực tế, theo kết quả rà soát sơ bộ, sau sáp nhập, toàn tỉnh hiện có 35 xã đã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 1 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Tuy nhiên, qua đối chiếu với Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, cả 35 xã này đều chưa đủ điều kiện để xem xét, công nhận đạt chuẩn theo quy định mới.

Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Đường Trần Chí Dũng cho biết: Xã sáp nhập từ 2 xã đã đạt chuẩn nhưng hoàn toàn là xã thuần nông, địa bàn lại rộng hơn trước nhiều. Trong đó xã Yên Định cũ khi được công nhận đạt chuẩn còn nợ tiêu chí. Hiện xã có 50% thôn là đồng bào dân tộc thiểu số, thôn đặc biệt khó khăn, cơ sở vật chất, hạ tầng thiếu thốn.

Không chỉ khó ở quy mô địa bàn sau sáp nhập, thách thức còn đến từ yêu cầu ngày càng cao của các tiêu chí mới. Thu nhập của người dân phải tăng theo hướng bền vững; sản xuất nông nghiệp phải gắn với liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng khoa học công nghệ; môi trường nông thôn phải xanh, sạch, đẹp; cảnh quan phải được duy trì thường xuyên; tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến, chuyển đổi số, sử dụng nước sạch, xử lý rác thải, an toàn thực phẩm... đều nâng cao một bước so với trước. Điều này đòi hỏi sự thay đổi không chỉ trong cách đầu tư mà còn trong tư duy tổ chức thực hiện của cả hệ thống chính trị ở cơ sở.

Ngoài ra, nhu cầu nguồn lực cho chương trình là một khó khăn. Theo rà soát, giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh trên 28.792 tỷ đồng; mô hình chính quyền địa phương hai cấp là mô hình mới được triển khai, nhiều dự án đầu tư hạ tầng, chính sách sản xuất phải điều chỉnh thủ tục hồ sơ sau khi sáp nhập đơn vị hành chính khiến tiến độ giải ngân chậm; đội ngũ cán bộ cấp xã sau sắp xếp phần lớn phải tiếp nhận khối lượng công việc lớn hơn trước, nhiều cán bộ mới được giao nhiệm vụ quản lý chương trình mục tiêu quốc gia còn thiếu kinh nghiệm thực tiễn, trong khi yêu cầu về tiến độ, chất lượng và hiệu quả ngày càng cao.

Bộ tiêu chí mới đã đặt ra những yêu cầu cao hơn, tạo áp lực lớn cho các địa phương nhưng cũng sẽ là động lực để thay đổi tư duy xây dựng NTM phù hợp với thực tiễn giai đoạn mới, đưa chương trình bước sang một giai đoạn phát triển thực chất, hiện đại và bền vững hơn.

Bài, ảnh: Lương Hà