Hoàn thuế VAT sắp chuyển sang “chế độ tự động”

Ngày 17-8, Cục Thuế cho biết, ngành thuế đang tập trung triển khai các giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết hồ sơ hoàn thuế VAT, tăng cường ứng dụng dữ liệu, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích, đánh giá rủi ro.

Ngành thuế dự kiến triển khai hoàn thuế VAT tự động từ tháng 12-2026. Ảnh: Phương Nga

Theo kế hoạch, chương trình hoàn thuế nhanh sẽ được triển khai từ tháng 9-2026 và tiến tới hoàn thuế VAT tự động từ tháng 12-2026. Ngành thuế đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hồ sơ hoàn trước, kiểm tra sau lên 90% trong 4 tháng cuối năm 2026 và 95% trong quý I-2027. Tỷ lệ hồ sơ hoàn thuế đúng hạn cũng được đặt mục tiêu nâng từ mức 78% hiện nay lên 90% trong năm 2026.

Việc chuyển sang hoàn thuế tự động được thực hiện trên cơ sở đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình, khai thác dữ liệu để đánh giá mức độ tuân thủ và phân loại rủi ro. Theo đó, doanh nghiệp có lịch sử chấp hành tốt, hồ sơ đầy đủ, không có dấu hiệu bất thường sẽ được ưu tiên xử lý nhanh; các trường hợp có rủi ro cao sẽ được cơ quan thuế tập trung kiểm tra, xác minh.

Cục Thuế cho biết, mục tiêu của việc ứng dụng công nghệ không phải giảm kiểm soát mà chuyển từ kiểm soát thủ công, dàn trải sang kiểm soát dựa trên dữ liệu và rủi ro. Qua đó, cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào những hồ sơ có dấu hiệu bất thường, đồng thời hạn chế việc doanh nghiệp tuân thủ tốt phải chờ đợi do quy trình kiểm tra chung.

Để chuẩn bị cho việc hoàn thuế tự động, ngành thuế sẽ tiếp tục rà soát, chuẩn hóa và tự động hóa các khâu trong quy trình giải quyết hồ sơ; kiểm soát việc luân chuyển hồ sơ, xử lý hồ sơ tồn đọng và phân công rõ trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân. Tiến độ giải quyết hồ sơ cũng được yêu cầu theo dõi, kiểm tra thường xuyên.

Đáng chú ý, cơ quan thuế sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng AI để phân tích, đánh giá rủi ro, qua đó phân luồng người nộp thuế theo các nhóm tuân thủ xanh - vàng - đỏ. Việc phân loại này được kỳ vọng giúp cơ quan thuế nhận diện sớm các trường hợp có nguy cơ gian lận hoàn thuế, nhất là các hành vi liên quan đến hóa đơn không hợp pháp.

Cùng với đó, ngành thuế tiếp tục hoàn thiện ứng dụng chạy chuỗi hóa đơn, bổ sung các tiêu chí kiểm soát ngay từ khâu xuất hóa đơn, kê khai; đồng thời tăng cường kiểm tra sau hoàn để kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp gian lận.

Việc triển khai hoàn thuế VAT tự động từ tháng 12-2026 được kỳ vọng tạo bước tiến mới trong cải cách quản lý thuế, khi dữ liệu và công nghệ được sử dụng để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, phân loại chính xác mức độ rủi ro và dành nguồn lực kiểm tra cho những trường hợp cần thiết.

Qua đó, ngành thuế hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp sớm thu hồi vốn, vừa kiểm soát chặt nguy cơ gian lận, bảo đảm an toàn ngân sách nhà nước.