Giấc mơ xây dựng thương hiệu bò H’Mông

Gần 40 năm đi qua những phiên chợ, những chuyến xe chở trâu bò và cả những thời điểm thị trường tưởng như đóng lại, ông Hoàng Văn Oanh, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Tiến Thành vẫn đau đáu với một giống bò sinh ra trên những miền núi cao khắc nghiệt. Ông muốn bò H’Mông không dừng lại là đặc sản trong những bản làng, mà phải có thương hiệu, có một hành trình được kiểm soát “từ trang trại tới bàn ăn” và một ngày nào đó có thể bước ra thị trường thế giới.

Ấp ủ ước mơ

Trong câu chuyện với chúng tôi, ông Hoàng Văn Oanh nhắc nhiều lần đến bò H’Mông. Không phải vì đây là giống bò có tầm vóc nhỏ so với nhiều giống bò ngoại được nuôi theo hướng chuyên thịt. Nhưng ở loài vật quen với đá núi, rét buốt và những mùa khô khắc nghiệt ấy lại có một sức sống bền bỉ.

Bò H’Mông hiện diện từ những vùng cao như Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc, Sà Phìn đến Na Hang, Lâm Bình, Chiêm Hóa… Chúng chịu được điều kiện chăn nuôi kham khổ, thích nghi với khí hậu vùng cao và cho chất lượng thịt mà ông Oanh đánh giá là có hương vị riêng. Chính điều đó khiến ông tin rằng, giá trị của giống bò này không nên được đo bằng cân nặng đơn thuần. “Mình có một giống bò quý như thế thì tại sao lại không xây dựng được thương hiệu để đưa đi xa hơn?”, ông Oanh tâm sự.

Trang trại chăn nuôi bò H’Mông của Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Tiến Thành.

Sinh năm 1971 trong một gia đình thuần nông, khoảng những năm 1988 - 1989, ông Oanh đã bắt đầu lăn lộn làm ăn bằng nghề buôn cá. Rồi từ cá, ông chuyển sang trâu, bò. Những chuyến đi đưa ông tới nhiều vùng chăn nuôi, gặp những người nông dân cả đời gắn với chuồng trại, đồng cỏ. Càng đi, ông càng hiểu một nghịch lý: người nông dân có thể nuôi được con bò tốt nhưng nhiều khi lại không biết sẽ bán cho ai và càng khó quyết định được giá sản phẩm mình làm ra.

Những năm tháng làm thương lái cũng cho ông một thứ vốn khác tiền đó là sự am hiểu thị trường. Ông biết nơi nào có giống tốt, nơi nào có nhu cầu; hiểu một con bò từ chuồng của người dân đến tay người mua phải đi qua những khâu nào. Nhưng rồi ông nhận ra nếu mãi chỉ mua rồi bán, bài toán đầu ra của người chăn nuôi vẫn không thay đổi.

Năm 2017, HTX Nông nghiệp công nghệ cao Tiến Thành được thành lập. Người đàn ông từng rong ruổi mua bán trâu bò bắt đầu bước sang một con đường khó hơn: Tổ chức sản xuất và liên kết với nông dân. Thay vì chờ người dân nuôi xong mới tìm đến mua, HTX tham gia từ khâu con giống, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua sản phẩm. Trong chuỗi ấy, ông dành sự quan tâm đặc biệt cho những giống vật nuôi bản địa. Tư duy ấy dần biến những con trâu, con bò trong chuồng trại thành những mắt xích của một chuỗi sản xuất rộng hơn.

HTX xây dựng hệ thống trang trại, chuồng nuôi, kho chứa; chủ động trồng cỏ và liên kết trồng ngô sinh khối, đồng thời thu mua phụ phẩm nông nghiệp của người dân để chế biến thức ăn chăn nuôi. Vỏ dứa, lõi ngô và nhiều phụ phẩm sau sản xuất thay vì bỏ đi được tận dụng. Chất thải chăn nuôi được xử lý thành nguồn phân hữu cơ. Ông Oanh gọi đó là cách “không bỏ phí thứ gì còn có thể tạo ra giá trị”.

Trong chuồng vẫn là những con bò phải ăn mỗi ngày. Người nuôi vẫn chờ đầu ra. Trong khi giá thức ăn, chi phí chăn nuôi đè lên từng ngày. “Đó là giai đoạn khó khăn nhất. Đầu vào cao mà đầu ra lại xuống. Nếu cứ trông chờ vào một thị trường thì rất nguy hiểm. Chúng tôi buộc phải quay lại tìm cách phát triển thị trường trong nước”, ông Oanh nhớ lại.

Từ một lần thị trường gần như khép cửa, một hướng đi khác dần mở ra. Thay vì chỉ nghĩ làm sao bán được con bò, ông Oanh bắt đầu nghĩ đến chuyện làm thế nào để bò H’Mông có tên tuổi, có thương hiệu và đi được xa hơn.

Sạch từ trang trại đến bàn ăn

Có một câu hỏi ông Oanh thường tự đặt ra: Thế giới có những giống bò trở thành thương hiệu quốc gia, vậy tại sao bò H’Mông của Việt Nam, với chất lượng thịt cực kỳ thơm ngon và những đặc tính riêng, lại chưa thể có một vị trí tương xứng? Sau gần 40 năm gắn bó với trâu, bò, ông hiểu chỉ có một giống bò ngon là chưa đủ.

Muốn đi xa, theo ông, trước hết bò H’Mông phải thoát khỏi phương thức sản xuất nhỏ lẻ. Con giống phải được lựa chọn, quá trình chăn nuôi phải có quy chuẩn, thức ăn phải kiểm soát, sản phẩm phải truy xuất được nguồn gốc. Sau chăn nuôi còn là giết mổ, chế biến, bảo quản, đóng gói và phân phối. Tất cả phải nối với nhau.

Đó là lý do ông đang theo đuổi lộ trình mà ông gọi ngắn gọn là “từ trang trại tới bàn ăn”. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, HTX sẽ từng bước hoàn thiện chuỗi cung cấp thực phẩm ra thị trường.

HTX tiếp tục cung cấp giống, tổ chức liên kết với người chăn nuôi và thu mua trâu bò từ các địa phương. Nguồn thức ăn được chủ động từ diện tích trồng cỏ, ngô sinh khối và phụ phẩm nông nghiệp. Ở đầu ra là hệ thống giết mổ, chế biến, bảo quản và thị trường tiêu thụ. Từ thịt tươi, ông Oanh dự kiến phát triển thêm các sản phẩm từ bò H’Mông như thịt khô, giò, xúc xích, thịt hun khói. Một số sản phẩm của HTX đã được chứng nhận OCOP. Nhưng với ông, đó mới chỉ là những viên gạch đầu tiên.

Gần bốn thập kỷ kể từ những chuyến buôn cá đầu tiên, người nông dân năm nào đã gây dựng được một cơ ngơi từ nông nghiệp. Năm 2021, ông được vinh danh Nông dân Việt Nam xuất sắc. Năm 2025, ông được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba vì thành tích xuất sắc trong phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững. Năm 2026, ông tiếp tục là một trong những gương mặt của Tuyên Quang được công nhận danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới”.

“Tôi có một giấc mơ là đưa bò H’Mông ra thế giới. Muốn vậy phải làm từng bước, làm thật chắc. Khi sản phẩm đi được xa, điều tôi mong nhất là giá trị quay trở lại với người chăn nuôi, để bà con sống tốt hơn từ chính con bò của mình”, ông Oanh chia sẻ.

Giấc mơ ấy đang bắt đầu từ những việc rất cụ thể như: Một con giống được lựa chọn tốt hơn, một vùng nguyên liệu thức ăn được mở rộng, thêm một hộ dân tham gia liên kết, một sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc, một thị trường mới được mở ra. Và ở những miền núi cao, nơi bò H’Mông đã bao đời bền bỉ đi qua những triền đá, ông Hoàng Văn Oanh vẫn đang tìm đường để đưa giống bò ấy đi một hành trình xa hơn - từ chuồng nuôi của người dân vùng cao đến bàn ăn, từ một sản vật bản địa trở thành một thương hiệu mang tên bò H’Mông Việt Nam.

Bài, ảnh: Hải Hương