Hiệu quả mô hình “dân giữ rừng”

Những năm qua, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai hiệu quả mô hình tổ tự quản bảo vệ rừng tại nhiều địa phương, đặc biệt ở các xã vùng sâu, vùng xa. Không chỉ góp phần giữ gìn tài nguyên rừng, mô hình còn mở ra hướng sinh kế bền vững, khi người dân vừa trực tiếp bảo vệ rừng, vừa được hưởng lợi từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Cán bộ kiểm lâm tuần tra tại khu rừng đặc dụng Phong Quang. Ảnh: Phạm Hưởng.

Tại thôn Hoàng Lỳ Pả, xã Minh Tân, nơi phần lớn là đồng bào dân tộc Mông sinh sống trong vùng lõi rừng đặc dụng Phong Quang, những cánh rừng nguyên sinh hôm nay vẫn xanh mướt. Ít ai biết rằng, trước đây khu vực này từng là điểm nóng về khai thác, buôn bán, vận chuyển lâm sản trái phép.

Ông Vàng Seo Sính, Tổ trưởng Tổ tự quản bảo vệ rừng thôn Hoàng Lỳ Pả cho biết, bước ngoặt đến từ khi mô hình tổ tự quản được thành lập, cùng với việc người dân được chi trả dịch vụ môi trường rừng. “Khi có chính sách hỗ trợ, bà con hiểu rằng giữ rừng không chỉ là trách nhiệm mà còn mang lại lợi ích thiết thực. Nhờ vậy, tình trạng chặt phá rừng đã chấm dứt, người dân tích cực tham gia tuần tra, bảo vệ rừng”, ông Sính chia sẻ.

Hiện nay, tổ tự quản thôn Hoàng Lỳ Pả duy trì tuần tra thường xuyên trên diện tích hơn 2.000 ha rừng. Cùng với lực lượng kiểm lâm địa bàn, các thành viên trong tổ không chỉ phát hiện, ngăn chặn vi phạm mà còn trực tiếp tuyên truyền, vận động người dân nâng cao nhận thức về giá trị của rừng.

Theo ông Nguyễn Văn Nam, đại diện Ban quản lý rừng đặc dụng Phong Quang, việc gắn công tác bảo vệ rừng với quyền lợi kinh tế của người dân là giải pháp mang tính căn cơ. “Khi người dân được hưởng lợi từ rừng, họ sẽ chủ động tham gia bảo vệ. Công tác tuyên truyền vì thế cũng thuận lợi hơn, tạo sự đồng thuận cao trong cộng đồng”, ông Nam cho biết.

Thực tế cho thấy, mô hình tổ tự quản bảo vệ rừng ở Tuyên Quang đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Ở những nơi triển khai tốt, tình trạng vi phạm pháp luật giảm đáng kể; nhiều vụ việc được phát hiện, xử lý ngay từ cơ sở. Không chỉ vậy, các tổ còn là lực lượng nòng cốt trong phòng cháy, chữa cháy rừng, góp phần bảo vệ an toàn những cánh rừng trong mùa khô.

Sự vất vả trên đường tuần tra của cán bộ kiểm lâm đã góp phần giữ bình yên cho rừng. Ảnh: Phạm Hưởng.

Một trong những yếu tố tạo nên thành công của mô hình chính là chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Đây không chỉ là nguồn hỗ trợ tài chính mà còn là “đòn bẩy” giúp thay đổi nhận thức của người dân. Khi rừng mang lại thu nhập, người dân không còn phụ thuộc vào việc khai thác tài nguyên trái phép, mà chuyển sang bảo vệ, gìn giữ tài nguyên lâu dài.

Theo số liệu, năm 2025, toàn tỉnh có gần 54.000 hộ gia đình được chi trả dịch vụ môi trường rừng, với mức bình quân 576.000 đồng/hộ/năm. Dù giá trị không lớn, nhưng nguồn thu này ổn định, góp phần cải thiện đời sống, đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số sống gần rừng.

Ông Nguyễn Mạnh Đương, Tổ trưởng Tổ kiểm lâm địa bàn xã Minh Tân nhận định, chính sự kết hợp hài hòa giữa tuyên truyền, vận động và chính sách hỗ trợ đã tạo nên hiệu quả bền vững. “Người dân giờ đây không chỉ phối hợp với lực lượng kiểm lâm mà còn chủ động phát hiện, ngăn chặn vi phạm, coi rừng như tài sản của chính mình”, ông Đương nhấn mạnh.

Toàn tỉnh Tuyên Quang hiện có hơn 300 tổ tự quản bảo vệ rừng, trở thành lực lượng xung kích tại cơ sở. Với diện tích đất lâm nghiệp trên 1 triệu ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt hơn 62%, đứng thứ 3 toàn quốc, những kết quả này có sự đóng góp không nhỏ từ mô hình “dân giữ rừng”.

Tuy nhiên, để mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả, cần có thêm cơ chế hỗ trợ về kinh phí hoạt động, trang thiết bị, cũng như nâng cao năng lực cho các tổ tự quản. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ hơn vai trò, quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia bảo vệ rừng.

Từ thực tiễn ở Tuyên Quang có thể khẳng định: Khi lợi ích kinh tế gắn liền với trách nhiệm bảo vệ, người dân sẽ trở thành lực lượng giữ rừng hiệu quả và bền vững nhất. Những cánh rừng xanh hôm nay không chỉ được gìn giữ bằng quy định pháp luật, mà còn bằng chính sinh kế và niềm tin của cộng đồng địa phương.

Thiên Thanh