Điện mặt trời mái nhà: Gỡ khó để phát triển

Theo dự báo của Trung tâm Khí tượng quốc gia, mùa hè năm nay có xu hướng nắng nóng sớm hơn, kéo dài hơn và gia tăng về cường độ so với trung bình nhiều năm. Nắng nóng không chỉ gia tăng áp lực nền nhiệt, ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động đến việc sử dụng điện của các doanh nghiệp, hộ gia đình. Giảm áp lực lên hóa đơn tiền điện, nhiều người bắt đầu bỏ thời gian tìm hiểu về điện mặt trời mái nhà, vừa để được sử dụng điện sạch, vừa không phải lo ngay ngáy mỗi kỳ thanh toán.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà tại Công ty Giấy An Hòa.

Giảm áp lực tiền điện

Theo số liệu từ Công ty Điện lực Tuyên Quang, tính đến giữa tháng 3-2026, toàn tỉnh có 439 hệ thống điện mặt trời với tổng công suất trên 17 nghìn kWp. Trong đó, số doanh nghiệp, hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà trước Nghị định 58/NĐ-CP ngày 3-3-2025 của Chính phủ là 313 khách hàng, còn lại lắp đặt sau Nghị định 58.

Công ty TNHH MTV Bao bì DHT, Cụm công nghiệp Phúc Ứng là một trong 4 doanh nghiệp đầu tiên lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà để sản xuất. Ông Bùi Đình Khanh, Quản lý cơ điện Công ty TNHH MTV Bao bì DHT cho biết: Hiện công ty đang lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà cho xưởng sản xuất với công suất 325 kWp. Mô hình tự tiêu thụ không chỉ giúp giảm chi phí tiền điện, giảm áp lực cho lưới điện khu vực vào ban ngày mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, góp phần vào mục tiêu sản xuất xanh mà Chính phủ đang nỗ lực thực hiện.

Cũng như Công ty TNHH MTV Bao bì DHT, Công ty Giấy An Hòa cũng đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất tấm quang điện gần 5 nghìn kWp. Ông Hoàng Minh Sơn, Giám đốc Hành chính - Nhân sự cho biết: Việc lắp đặt, vận hành hệ thống điện mặt trời đủ cung cấp điện cho hoạt động tại các văn phòng của doanh nghiệp và một phần điện sản xuất. Theo tính toán, từ khi lắp đặt điện mặt trời mái nhà, đơn vị giảm hơn 1 tỷ đồng tiền điện mỗi tháng. Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc giảm tải áp lực kinh tế cho doanh nghiệp.

Điện lực Yên Sơn là đơn vị quản lý số lượng khách hàng lớn thứ 3 toàn tỉnh, với hơn 45 nghìn khách hàng. Đây cũng là 1 trong 3 địa bàn có số khách hàng đăng ký, lắp đặt điện mặt trời mái nhà lớn nhất tỉnh, cùng với Minh Xuân và Sơn Dương. Ông Cao Thế Nghĩa, Trưởng Điện lực Yên Sơn cho biết: Điện mặt trời mái nhà mới phát triển nhưng với những lợi ích về mặt kinh tế, nhiều người dân đã chủ động tìm hiểu và đăng ký với đơn vị để lắp đặt, vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà để sử dụng trong sản xuất và sinh hoạt. Khu vực hiện có 11 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà, trong đó có 2 doanh nghiệp, còn lại là khách hàng cá nhân.

Theo Công ty Điện lực Tuyên Quang, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có nhiều ưu điểm, trong đó ưu điểm lớn nhất là tiết kiệm chi phí tiền điện một cách trực tiếp và bền vững. Việc giảm bớt sự phụ thuộc vào lưới điện quốc gia không chỉ giúp giảm hóa đơn tiền điện hàng tháng mà còn giúp người dùng tránh được những tác động tiêu cực từ việc điều chỉnh tăng giá điện trong tương lai. Xét về khía cạnh kỹ thuật và vận hành hệ thống, mô hình này góp phần giảm áp lực đáng kể lên lưới điện quốc gia. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong những giờ cao điểm nắng nóng, khi nhu cầu sử dụng điện tăng vọt, giúp hạn chế tình trạng quá tải cục bộ và nâng cao độ tin cậy của hệ thống điện khu vực. Ngoài ra, lắp đặt các tấm pin trên mái nhà còn có tác dụng phụ nhưng rất hữu ích là chống nóng hiệu quả, giúp giảm nhiệt độ bên dưới mái nhà từ 3oC đến 5oC, từ đó giảm công suất tiêu thụ của hệ thống điều hòa không khí.

Điện mặt trời mái nhà được lắp đặt tại Công ty TNHH MTV Bao bì DHT.

Rào cản khiến thị trường “chậm nhịp”

Năm 2025, công suất tiêu thụ điện toàn tỉnh là 466,6 MW. Trong đó, 3 tháng đầu năm nay là hơn 480 triệu kWh, chiếm phần lớn tổng công suất cực đại. Phụ tải điện chịu áp lực lớn, nhất là trong bối cảnh thời tiết ngày càng nắng nóng cực đoan xuất hiện sớm và kéo dài như hiện nay.

Theo tính toán, Tuyên Quang hiện có tổng số giờ nắng đạt từ 1.500 - 1.800 giờ/năm. Đây được đánh giá là điều kiện phù hợp để phát triển điện mặt trời mái nhà. Thế nhưng, so với lợi thế này, điện mặt trời mái nhà ở Tuyên Quang vẫn đang chỉ dừng ở mức khiêm tốn. Tổng công suất điện mặt trời mái nhà của tỉnh chỉ đạt khoảng 9MW, chiếm 2 - 3% tổng công suất điện tiêu thụ.

Ông Hoàng Anh Kiên, Phó Trưởng phòng Năng lượng, Sở Công thương cho rằng: Một trong những lý do khiến điện mặt trời mái nhà vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ là vấn đề kinh tế. Theo tính toán, chi phí lắp đặt một hệ thống điện mặt trời mái nhà cung cấp đủ công suất cho một hộ gia đình tiêu thụ là khoảng 100 - 150 triệu đồng tùy dung tích, chất lượng, nhà cung cấp. Chi phí này không phải hộ gia đình nào cũng có đủ điều kiện để lắp đặt.

Ông Cao Thế Nghĩa, Trưởng Điện lực Yên Sơn cũng thừa nhận, kinh tế là một trong những hạn chế lớn nhất để người dân tiếp cận lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Thêm vào đó, theo ông Nghĩa, nhận thức của Nhân dân cũng như tính phổ biến của điện mặt trời mái nhà chưa được tuyên truyền đủ rộng, đủ sâu cũng khiến hệ thống ưu việt này chưa thực sự lan tỏa và được nhiều người ưu tiên sử dụng.

Giữa năm 2025, Bộ Công Thương đã dự thảo Quyết định quy định chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện. Tuy nhiên, đến thời điểm này, chính sách này chưa được Chính phủ phê duyệt.

Bên cạnh vấn đề chi phí, theo Công ty Điện lực Tuyên Quang, khó khăn nữa là các chính sách khuyến khích đầu tư, phát triển để thúc đẩy lắp đặt chưa đồng bộ, thậm chí chưa có. Thêm vào đó, các thủ tục liên quan đến xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường còn phân tán, thiếu đồng bộ cũng như việc định hướng, phát triển điện mặt trời mái nhà chưa có tính tổng thể, dài hạn, dẫn đến việc triển khai còn rời rạc, chưa tương xứng với tiềm năng.

Mới đây, thông tin lắp đặt điện mặt trời mái nhà không khai báo sẽ bị xử phạt cũng gây xôn xao dư luận, khiến việc hiểu đúng, hiểu rõ của người dân, doanh nghiệp bị sai lệch. Chia sẻ về điều này, Phó Trưởng phòng Năng lượng, Sở Công thương Hoàng Anh Kiên khẳng định: Việc khai báo, đăng ký lắp đặt điện mặt trời mái nhà với cơ quan chức năng, đặc biệt là công suất nguồn điện, là để đảm bảo ngành chức năng, ngành điện tính toán cung ứng điện cho hợp lý, nhất là trong thời điểm nắng nóng cao điểm, hoàn toàn không phải để gây khó dễ cho doanh nghiệp, người dân. Các thông tin về thủ tục, quy trình khai báo, đăng ký đã được Sở Công thương công khai trên Cổng thông tin điện tử của đơn vị để người dân, doanh nghiệp nắm bắt.

Công ty Giấy An Hòa lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Cần chính sách đồng bộ để bứt tốc

Trong bối cảnh thị trường năng lượng quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia, việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong đó, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ bổ sung nguồn điện tại chỗ, tăng cường tính linh hoạt của hệ thống điện, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng vừa ký ban hành Chỉ thị số 10 ngày 30-3-2026 về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Trong đó, phấn đấu đến hết 2030, ít nhất 10% cơ quan công sở, 10% hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Quy hoạch điện VIII cũng đã đề ra định hướng và kế hoạch chuyển dịch năng lượng nhằm đạt mục tiêu Net-Zero vào năm 2050.

Lãnh đạo Sở Công thương cho rằng: Mục tiêu này, với Tuyên Quang hoàn toàn có thể đạt được. Bởi hiện nay, với số giờ nắng đạt khá cao, cộng với xu hướng sử dụng năng lượng sạch, tiết kiệm, hiệu quả, nhiều doanh nghiệp, cơ quan, hộ gia đình đã nghiên cứu, đăng ký với Sở Công thương để lắp đặt theo mục tiêu… Đến thời điểm này, nhiều cơ quan công sở trên địa bàn tỉnh đã đăng ký với Sở Công thương lắp đặt điện mặt trời mái nhà, như Công ty Điện lực Tuyên Quang, Ngân hàng Vietinbank chi nhánh Tuyên Quang, Công ty Thủy điện Tuyên Quang...

Ông Trần Văn Bằng, Giám đốc Công ty Điện lực Tuyên Quang cho biết: Để nâng cao tỷ lệ phát triển điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ trên địa bàn tỉnh và phát huy vai trò tiên phong, nêu gương của cán bộ, công nhân viên ngành điện lực, Công ty Điện lực Tuyên Quang đã phát động phong trào phát triển điện mặt trời mái nhà trong toàn đơn vị. Theo đó, đơn vị phấn đấu, trong năm 2026, đạt từ 60% trở lên số hộ gia đình cán bộ công nhân viên tại mỗi đơn vị lắp đặt và sử dụng điện mặt trời theo tinh thần tự nguyện, gương mẫu, an toàn, hiệu quả. Đồng thời, đảm bảo 100% hệ thống được đấu nối an toàn, đúng quy định và thực hiện đầy đủ thủ tục thông báo với cơ quan quản lý và ngành điện, từng bước nâng cao tỷ lệ trong những năm tiếp theo.

Về lâu dài, theo ông Bằng, tỉnh cần xây dựng được Đề án phát triển điện mặt trời mái nhà phù hợp với quy hoạch điện VIII và định hướng phát triển năng lượng tái tạo của Chính phủ. Quan trọng hơn, là phải đề xuất, nghiên cứu chính sách khuyến khích phù hợp nhằm thu hút nguồn lực xã hội hóa đầu tư phát triển điện mặt trời mái nhà. Đồng thời, rà soát đơn giản hóa thủ tục và công khai các thủ tục liên quan đến đầu tư, lắp đặt, đấu nối, đảm bảo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong quá trình triển khai.

Bài, ảnh: Nguyễn Đạt

Tăng cường số hóa và dự báo phụ tải

Ông Hoàng Đức Tiến Phó Giám đốc Sở Công thương Tuyên Quang

Để đảm bảo cung ứng điện an toàn, ổn định cần tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và vận hành hệ thống điện. Việc kết nối dữ liệu từ các nguồn phát điện, trong đó có điện mặt trời mái nhà, cần tăng cường thu thập dữ liệu vận hành từ các hệ thống đã lắp đặt, kết hợp với các mô hình dự báo bức xạ mặt trời, diễn biến thời tiết theo từng khu vực, từng thời điểm trong ngày.

Thời gian tới, Sở Công thương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với ngành điện và các đơn vị liên quan để rà soát, đánh giá nguồn cung; xây dựng các kịch bản vận hành phù hợp với từng thời điểm; vận động các khách hàng sử dụng điện lớn tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải; xây dựng và ban hành chính sách về hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, tình hình sử dụng điện đối với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Khuyến khích lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng

Ông Trần Xuân Hảo Phó Giám đốc Công ty Điện lực Tuyên Quang

Trong bối cảnh nắng nóng kéo dài, tiêu thụ điện sinh hoạt và sản xuất tăng vọt, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự tiêu dùng tại chỗ (tự dùng) được xem là giải pháp bền vững, hiệu quả. Không chỉ tiết kiệm chi phí cho người dân, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Công ty Điện lực Tuyên Quang đã và đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Trong đó, công khai minh bạch quy trình, niêm yết công khai trình tự, thủ tục và các đầu mối tiếp nhận hồ sơ tại các Phòng Giao dịch khách hàng của Điện lực và trên Website, App chăm sóc khách hàng của Công ty, chủ động hướng dẫn khách hàng các điều kiện kỹ thuật để thực hiện đấu nối vào hệ thống lưới điện khu vực một cách thuận tiện nhất cho các hệ thống tự sản, tự tiêu. Đồng thời hỗ trợ tính toán, tư vấn cho người dân và doanh nghiệp lựa chọn công suất lắp đặt phù hợp với nhu cầu tiêu thụ thực tế, tránh lãng phí vốn đầu tư do lắp đặt dư thừa công suất, vận động khách hàng sử dụng các tấm pin và Inverter có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao kéo dài tuổi thọ hệ thống và giảm chi phí bảo trì.

Tiết kiệm chi phí sản xuất, kinh doanh

Ông Đỗ Đức Thọ Giám đốc Kinh doanh, Công ty TNHH Toyota Nhung Hồng Tuyên Quang

Trước đây, vào những tháng cao điểm nắng nóng, chi phí tiền điện của công ty có thời điểm lên tới khoảng 80 triệu đồng/tháng do nhu cầu phục vụ hoạt động kinh doanh tăng cao. Sau 2 năm đưa hệ thống điện mặt trời mái nhà vào vận hành, doanh nghiệp chúng tôi đã chủ động hơn trong việc cân đối và sử dụng nguồn năng lượng hằng ngày.

Hệ thống được lắp đặt trên diện tích khoảng 500 m2, với công suất lắp đặt 97kW. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, sản lượng điện tạo ra có thể đạt tối đa khoảng 60kWh, góp phần bổ sung nguồn điện tại chỗ, qua đó giúp giảm khoảng 30% lượng điện tiêu thụ từ lưới điện quốc gia. Nhờ vậy, chi phí tiền điện trung bình mỗi tháng giảm khoảng 30 triệu đồng, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Có hướng dẫn thống nhất, cụ thể

Ông Nguyễn Xuân Tỉnh Tổ 2 Quang Trung, phường Hà Giang 1

Gia đình tôi hiện đang sử dụng hệ thống điện mặt trời áp mái với mục tiêu vừa tiết kiệm chi phí sinh hoạt, vừa góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, chúng tôi nhận thấy vẫn còn nhiều vướng mắc liên quan đến việc đấu nối và bán phần điện dư thừa lên lưới điện quốc gia. Vì vậy, chúng tôi rất mong muốn có những hướng dẫn rõ ràng, cụ thể và thống nhất từ phía cơ quan chức năng. Trước hết, về kỹ thuật đấu nối, gia đình cần được cung cấp quy trình chi tiết, dễ hiểu, từ khâu đăng ký, lắp đặt thiết bị đo đếm hai chiều đến việc kiểm tra, nghiệm thu hệ thống. Điều này giúp người dân tránh được sai sót, đồng thời đảm bảo an toàn và phù hợp với quy chuẩn ngành điện. Bên cạnh đó, cơ chế mua bán điện dư cũng cần minh bạch và ổn định. Gia đình chúng tôi mong có chính sách giá điện hợp lý, được công bố rõ ràng và áp dụng lâu dài để người dân yên tâm đầu tư. Ngoài ra, thủ tục ký kết hợp đồng mua bán điện nên được đơn giản hóa, giảm bớt giấy tờ và thời gian chờ đợi. Nếu có thêm các kênh tư vấn chính thức hoặc hỗ trợ trực tuyến, người dân sẽ dễ dàng tiếp cận thông tin hơn. Chúng tôi tin rằng, khi những khó khăn này được tháo gỡ, nhiều hộ gia đình sẽ mạnh dạn đầu tư điện mặt trời, góp phần phát triển nguồn năng lượng sạch và bền vững cho xã hội.