Bảo vệ nguồn nước từ cộng đồng

Được phát động từ năm 1998, Tuần lễ Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường (từ ngày 29 - 4 đến 6 - 5) đã thay đổi toàn diện diện mạo nhiều vùng nông thôn. Với chủ đề năm 2026 “Cấp nước an toàn - Ứng dụng công nghệ số - Phát triển bền vững”, chiến dịch tập trung hiện đại hóa quản trị và huy động cộng đồng bảo vệ nguồn nước nhằm đảm bảo an ninh nước sạch, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn.

Người dân thôn Ngài Trồ, xã Lũng Cú dùng nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày.

Nước sạch về bản

5 năm nay, cuộc sống của nhiều hộ đồng bào dân tộc Mông, thôn 1A Thống Nhất, xã Yên Phú đã thay đổi hẳn, bà con không còn phải dẫn nước lần từ khe suối mà đã có công trình nước sạch ngay tại nhà. Ông Dương Văn Lồng, một người dân trong thôn phấn khởi cho biết, năm 2021, Nhà nước hỗ trợ kinh phí khoan giếng, lắp đặt đường ống dẫn nước về tận nhà. Theo ông Lồng, giếng khoan của Nhà nước hỗ trợ có công suất lớn, nên đủ cho cả gia đình nhà ông và 5 hộ lân cận dùng chung. Chủ động được nước dùng, bà con biết ơn lắm.

Cùng tâm trạng phấn khởi như ông Lồng, bà Lý Thị Mỷ vui mừng bảo: “Mấy nhà chung một giếng, nước nhiều và sạch lắm, hàng tháng bà con chỉ góp tiền để trả tiền điện bơm nước thôi, không còn lo thiếu nước nữa!”.

Tương tự, tại xã Sủng Máng, những hồ treo trên núi đá đã thực sự thay đổi số phận của người dân thôn Há Pống Cáy. Anh Vàng Chá Hơu nhớ lại những mùa khô khắc nghiệt trước đây khi phải đi địu nước xa cả chục cây số. Gần 10 năm nay, từ khi có hồ treo, bà con không chỉ đủ nước ăn mà còn thoải mái trong sinh hoạt, tắm giặt. Nước sạch về bản không chỉ giải tỏa cơn khát mà còn giúp đời sống đồng bào bớt nhọc nhằn, ổn định và văn minh hơn.

Đánh giá về những đổi thay này, đồng chí Trần Xuân Dương, Giám đốc Trung tâm Nước sạch nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định: Kể từ khi Thủ tướng Chính phủ phát động chương trình vào năm 1998, một cuộc chuyển mình mạnh mẽ đã diễn ra từ nhận thức đến hành động của người dân. Những con số tăng trưởng vượt bậc về tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước hợp vệ sinh chính là minh chứng sống động nhất cho hiệu quả của chương trình, góp phần trực tiếp vào mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Tính đến hết tháng 4 - 2026, tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh đạt trên 96%. Thành công lớn nhất chính là sự thay đổi tư duy, người dân không còn coi nước sạch là lộc trời cho để sử dụng tùy tiện, mà đã hiểu đó là quyền lợi, trách nhiệm gắn liền với sức khỏe cộng đồng. Tỉnh đã đầu tư hạ tầng đồng bộ với hàng ngàn công trình cấp nước tập trung hiện đại nhằm thay thế nguồn nước giếng khơi không đảm bảo, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho việc ứng dụng công nghệ số vào quản trị nước sạch bền vững trong giai đoạn mới.

Công trình nước sạch nông thôn xã Nhữ Hán cung cấp nguồn nước sạch ổn định cho người dân.

Bước đột phá cho an ninh nước sạch

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định trọng tâm không dừng lại ở việc đưa nước về bản mà phải là cấp nước an toàn và quản lý thông minh.

Đồng chí Giám đốc Trung tâm Nước sạch nông thôn Trần Xuân Dương cho biết: Một số công trình cấp nước tập trung trên địa bàn tỉnh hiện đã vận hành hệ thống giám sát online, cho phép theo dõi chất lượng nước theo thời gian thực (real-time). Nhờ tích hợp các trạm quan trắc tự động qua ứng dụng điện thoại, các đơn vị có thể chủ động điều tiết van từ xa, đảm bảo nguồn nước ổn định mà không cần đo đạc thủ công. Đặc biệt, đối với nguồn nước ngầm, cũng đã được triển khai công nghệ lọc tiên tiến (RO, Nano) kết hợp hệ thống điều khiển SCADA, giúp tối ưu hóa khai thác và giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống dưới 15%, bảo vệ tối ưu nguồn tài nguyên nước.

Giám đốc Trung tâm Nước sạch nông thôn khẳng định: Nước là nguồn sống, nhưng nước sạch chính là thước đo của sự văn minh và chất lượng sống. Bảo vệ nguồn “vàng trắng” quý giá này và để chủ đề năm 2026 thực sự lan tỏa, hoàn thành mục tiêu nông thôn mới, rất cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực khai thác và bảo vệ tài nguyên nước. Thực tế cho thấy nhiều tỉnh, thành phố, mô hình hợp tác công tư đã giúp mạng lưới nước sạch phủ rộng đến các xã vùng sâu, vùng xa với chất lượng tương đương đô thị. Cùng với đó là các địa phương cần tăng cường truyền thông số và xây dựng các tổ tự quản tại thôn bản để bảo vệ công trình vệ sinh công cộng và phổ biến kiến thức tiết kiệm nước. Bởi người hưởng lợi từ các công trình nước sạch nông thôn chính là cư dân sở tại.

Tuần lễ Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường năm 2026 không chỉ là một đợt ra quân cao điểm, mà là dấu mốc khẳng định quyết tâm của Việt Nam, trong đó có Tuyên Quang trong việc nâng tầm chất lượng sống cho người nông dân. Với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ công nghệ số, nguồn “vàng trắng” sẽ được bảo vệ và khai thác hiệu quả, tạo tiền đề vững chắc cho một nền nông thôn hiện đại, xanh và bền vững.

Bài, ảnh: Đoàn Thư