Quy hoạch chung đô thị và nông thôn: Cần giữ đặc trưng riêng

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ, việc lập quy hoạch chung mang tính đồng bộ là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, bài toán đặt ra cho các địa phương là làm thế nào để mở rộng không gian phát triển mà không làm mất đi đặc trưng riêng biệt của từng khu vực đô thị và nông thôn.

Hợp nhất nhưng không hòa tan

Việc sáp nhập thị trấn Vĩnh Lộc và các xã: Xuân Quang, Phúc Thịnh, Ngọc Hội, Trung Hòa để thành lập xã Chiêm Hóa đã tạo ra một thực thể hành chính quy mô lớn với tính chất đặc thù: Đô thị trong nông thôn. Đứng trước không gian phát triển rộng mở, bài toán đặt ra cho cấp ủy, chính quyền địa phương là làm thế nào để quy hoạch đồng bộ mà không làm ảnh hưởng đến bản sắc riêng biệt của từng vùng đất.

Đồng chí Lý Đỗ Thành Quang, Chủ tịch UBND xã Chiêm Hóa khẳng định, địa phương lên phương án lựa chọn chiến lược quy hoạch phân lớp để xử lý sự khác biệt về hình thái kiến trúc và nếp sinh hoạt giữa đặc trưng riêng của từng khu vực. Đây được coi là giải pháp then chốt để giữ gìn bản sắc cốt lõi trong một chỉnh thể thống nhất.

Thực hiện quy hoạch chung, xã Kim Bình vẫn giữ nguyên đặc trưng văn hóa nhà sàn. Ảnh: Quang Hòa

Đồng chí Chủ tịch UBND xã nhấn mạnh: Với phương châm hợp nhất nhưng không hòa tan phương án của xã là thực hiện nguyên tắc quy hoạch thích ứng theo từng phân vùng chức năng. Cụ thể, tại khu vực lõi trung tâm (địa giới thị trấn Vĩnh Lộc cũ), sẽ tập trung rà soát, tái thiết theo hướng đô thị hóa hiện đại, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và tiện ích dịch vụ để giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế. Ngược lại, đối với các vùng đệm và khu vực giáp ranh, quan điểm của xã là bảo tồn nguyên trạng cấu trúc không gian làng xã truyền thống. Việc duy trì các phân vùng này không chỉ giúp giảm thiểu xung đột giữa áp lực đô thị hóa và nhu cầu sản xuất nông nghiệp, mà còn đóng vai trò như một bộ lọc để giữ gìn các giá trị văn hóa, cảnh quan đặc trưng riêng, đặc biệt là địa bàn nông thôn.

Tương tự Chiêm Hóa, xã Vĩnh Tuy cũng đang đứng trước những vận hội mới sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Với đặc thù cửa ngõ giao thương, việc mở rộng không gian đô thị tại đây gắn liền với bảo tồn hệ sinh thái nông nghiệp đặc sản. Cấp ủy, chính quyền xã xác định quy hoạch phải đi trước một bước, hình thành các trục đô thị dọc tuyến giao thông huyết mạch, đồng thời khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt diện tích đất canh tác chất lượng cao. Việc chuyển đổi từ tư duy "quản lý hành chính" sang "quản lý không gian" đã giúp Vĩnh Tuy duy trì nhịp sống hiện đại mà vẫn giữ được hồn cốt của vùng nông thôn.

Đặt người dân làm chủ thể

Câu chuyện của Chiêm Hóa hay Vĩnh Tuy cho thấy, giữ gìn đặc trưng riêng không phải là kìm hãm sự phát triển, mà là tạo ra sự phát triển có chiều sâu. Thực tế cho thấy, sức bứt phá của kinh tế nông nghiệp hay du lịch nông thôn thường bắt nguồn từ chính những giá trị cũ được đặt trong một hạ tầng mới.

Để công tác này không dừng lại ở những nét vẽ trên bản đồ, quy hoạch cần sự thấu hiểu sâu sắc về địa chất, văn hóa và nguyện vọng của cộng đồng. Theo đồng chí Lê Thanh Sơn, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Xây dựng, đơn vị đang tích cực tổng hợp danh mục đồ án quy hoạch chung thuộc thẩm quyền phê duyệt của UBND tỉnh, bao gồm: 2 quy hoạch chung đô thị (liên phường); 38 quy hoạch chung đô thị mới và 79 quy hoạch chung xã. Đây chính là khung pháp lý quan trọng để định hình diện mạo tỉnh nhà trong giai đoạn mới.

Giám đốc Sở Xây dựng Lê Thanh Sơn khẳng định: Khi không gian phát triển đã được mở rộng, quy hoạch không chỉ là những nét vẽ kỹ thuật mà phải thực sự trở thành bệ phóng cho sự bứt phá. Để đạt được mục tiêu đó, công tác quy hoạch ở các địa phương cần theo lối tư duy tích hợp đảm bảo hài hòa giữa đô thị và nông thôn. Bởi trong chỉnh thể thống nhất đó, đô thị đóng vai trò là thị trường tiêu thụ và trung tâm dịch vụ, còn nông thôn chính là không gian sinh thái và vùng nguyên liệu bền vững.

Cả hai thực thể này phải tồn tại dựa trên sự hỗ trợ và cộng sinh chặt chẽ. Cùng với đó, phải kiên định trong quản trị. Một khi các vùng đệm hay khu vực bảo tồn đã được định hình trên bản đồ, chính quyền địa phương cần có chế tài đủ mạnh để bảo vệ. Tuyệt đối không để làn sóng phân lô, bán nền tự phát làm biến dạng quy hoạch, phá vỡ cảnh quan và đánh mất dư địa phát triển lâu dài. Thực tế ở nhiều địa phương, đặc biệt là ở các vùng nông thôn đã xảy ra tình trạng phá vỡ quy hoạch, mất đi bản sắc.

Quan trọng nhất, các địa phương phải đặt người dân làm chủ thể. Người dân cần được hiểu rằng, việc giữ gìn một nếp nhà sàn, một hàng rào cây xanh hay bản sắc văn hóa không phải là biểu hiện của sự lạc hậu. Ngược lại, đó chính là bảo vệ khối tài sản vô giá, tạo ra giá trị gia tăng khác biệt và sức hút riêng cho địa phương.

Đô thị hóa là quy luật tất yếu, nhưng hòa nhập mà không hòa tan chính là bản lĩnh của những nhà hoạch định. Trong dòng chảy sôi động của kinh tế thị trường, việc trân trọng và bảo tồn nét riêng biệt của mỗi vùng đất chính là cách chúng ta kiến tạo nên một nền kinh tế bền vững, giàu bản sắc và đầy trách nhiệm với thế hệ mai sau.

Đoàn Thư