Thịt chua – món ăn độc đáo của người Xuồng ở Yên Minh

BHG - Chắc hẳn, hầu hết du khách khi đến với Hà Giang đều đã từng được thưởng thức những món ăn đặc trưng của các dân tộc trên vùng Cao nguyên đá như: Thắng cố; thịt lợn, trâu, bò treo gác bếp; rượu ngô men lá; mèn mén... Nhưng, rất ít người được nếm món thịt chua độc đáo của người Xuồng ở xã Đông Minh (Yên Minh).

Sản phẩm thịt chua.

Theo Chủ tịch UBND xã Đông Minh, Mùng Văn Tiên, dân tộc Xuồng về định cư ở thôn Bó Mới và Khâu Nhịu của xã từ nhiều năm nay; món thịt chua bắt đầu có từ khi người Xuồng về định cư. Dù có nhiều dân tộc cùng chung sống như: Tày, Nùng, Mông, Hoa, Xuồng, Giấy, Dao, Kinh, Pu Péo nhưng chỉ có người Xuồng làm món ăn này. Nếu như thịt chua ở một số vùng được làm từ thịt sống và thính làm từ gạo hay đậu tương rang, xay mịn, thì thịt chua của người Xuồng ở Yên Minh bắt buộc phải được áp chảo chín, thính cũng phải làm từ ngô và được nấu chín. Chính vì vậy, hương vị của món này khiến ai đã từng ăn không thể nào quên.

Món thịt chua được người Xuồng sử dụng trong những dịp lễ, Tết hay tiếp khách quý.

Anh Lù Hồng Phà – người thường xuyên làm món thịt chua bản sắc của dân tộc Xuồng, cho biết: Nguyên liệu chính để làm món thịt chua là thịt lợn, ngon nhất nên chọn phần ba chỉ; ngô làm thính phải là giống địa phương, được nghiền nhỏ bằng hạt gạo và muối trắng. Cách thức chế biến rất đơn giản: Thịt lợn sau khi rửa sạch đem áp chảo đến khi phần thịt bên trong vừa chín tới và bên ngoài vàng; tiếp đó, thái thành miếng nhỏ theo sở thích của mỗi gia đình. Ngô xay đem đồ hoặc nấu chín như nấu cơm rồi để nguội, trộn đều với thịt và muối trắng.

Theo kinh nghiệm của những người cao niên, công đoạn trộn thịt và ngô quan trọng nhất, càng được trộn đều, kỹ thì càng ngon, bởi mỡ từ thịt ngấm vào ngô sẽ tạo nên vị ngậy, hương thơm của ngô ngấm vào miếng thịt tạo nên mùi vị rất độc đáo. Sau khi trộn, đem ủ trong chum sành kín, nên lót một lớp lá chuối hoặc giấy sạch bên trên để yếm khí, lên men. Nếu làm món này trong mùa Hè, thời gian ủ chua chỉ khoảng 2 tuần, mùa Đông có thể kéo dài từ 1 đến 2 tháng. Thịt chua khi lấy từ chum ra có thể ăn ngay hoặc đun nóng tùy theo khẩu vị và sở thích của mỗi người. Món này có thể ăn kèm với các loại rau thơm để tăng thêm hương vị.

Những người già ở thôn Bó Mới kể lại, trước đây do điều kiện kinh tế khó khăn, đến Tết các gia đình mới mổ lợn. Thời điểm đó cũng không có các đồ dùng bảo quản thực phẩm như tủ lạnh nên đã nghĩ ra cách làm món thịt treo gác bếp và thịt chua. Do nghèo khó nên phải những dịp thật đặc biệt hay có khách quý… mới lấy ra ăn. Giờ đây đời sống khá hơn, vì thế chỉ còn số ít gia đình người Xuồng ở Đông Minh làm món này và họ sử dụng thường xuyên trong các bữa ăn.

Chủ tịch UBND xã Đông Minh, Mùng Văn Tiên chia sẻ: Đây là món ăn mang bản sắc đặc trưng của người Xuồng ở địa phương. Từ trước đến nay, món thịt chua chỉ được người dân chế biến phục vụ gia đình, tới đây chúng tôi sẽ định hướng cho bà con chế biến thành hàng hóa bán ra thị trường. Nếu làm được sẽ góp phần gìn giữ và quảng bá bản sắc văn hóa truyền thống của người Xuồng, đồng thời tạo việc làm và thu nhập cho người dân.

Bài, ảnh: DUY TUẤN