Xây dựng kỷ cương không gian mạng

Chưa bao giờ mạng xã hội có sức tác động mạnh mẽ như hiện nay. Liên tiếp chứng kiến những vụ việc gần đây sẽ thấy sức công phá của thông tin trên mạng xã hội, khi mỗi người đều có thể tạo ra những làn sóng dư luận có sức lan tỏa tới hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Đã có những làn sóng cực kỳ độc hại khiến cơ quan quản lý phải ra tay, khẩn trương xây dựng kỷ cương trên không gian mạng.

Cơ quan chức năng đọc lệnh bắt một đối tượng lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Những làn sóng độc hại

Sau kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nhiều thông tin về dấu hiệu tiêu cực, gian lận được chia sẻ với tốc độ chóng mặt. Bên cạnh những phản ánh có trách nhiệm, không ít tài khoản đã vội vàng quy kết, suy diễn, cắt ghép hình ảnh, biến những nghi vấn thành “kết luận” khi cơ quan chức năng chưa công bố kết quả điều tra. Đã có những tài khoản lợi dụng quyền tự do ngôn luận để bịa đặt, xuyên tạc, kích động bị cơ quan chức năng xử phạt.

Tương tự, những tranh cãi xung quanh một số cuốn sách gần đây cũng đã nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi học thuật. Thay vì phản biện nội dung bằng lập luận và chứng cứ, nhiều người lựa chọn công kích cá nhân, quy chụp, xúc phạm, lôi kéo đám đông tham gia “đấu tố” trên mạng xã hội; khiến không gian mạng không còn là nơi đối thoại mà trở thành nơi đầy rẫy cảm xúc cực đoan, nuôi dưỡng sự chia rẽ. Đáng lo ngại là nhiều người, thậm chí cả cán bộ, đảng viên không phân biệt được tin giả, hồn nhiên chia sẻ, tiếp tay cho sự chia rẽ.

Gần đây nhất, những vụ livestream của Khánh Sky, Huấn Hoa Hồng và một số nhân vật có lượng người theo dõi lớn trên mạng xã hội mấy ngày qua tiếp tục cho thấy mặt trái của đời sống mạng xã hội. Để thu hút lượt xem, lượt chia sẻ và doanh thu, không ít nội dung được đẩy lên bằng những phát ngôn gây sốc, công kích cá nhân, đưa thông tin chưa kiểm chứng hoặc kích động tranh cãi. Mỗi buổi livestream có thể thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi, kéo theo hàng triệu lượt chia sẻ, bình luận, tạo áp lực rất lớn đối với cá nhân, tổ chức liên quan và gây mất ổn định dư luận xã hội.

Cần tỉnh táo khi dùng mạng xã hội để không bị cuốn theo các thông tin giả, gây kích động, chia rẽ.

Không nên nhầm lẫn, mơ hồ

Điều đáng lo ngại là không ít người đang nhầm lẫn giữa quyền tự do ngôn luận với quyền nói bất cứ điều gì trên mạng xã hội. Trong khi Hiến pháp bảo đảm quyền tự do ngôn luận của công dân, nhưng đồng thời yêu cầu mọi quyền đều phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Không có quyền nào cho phép bịa đặt, vu khống, xúc phạm danh dự người khác, phát tán tin giả hay kích động gây rối trật tự công cộng.

Thể chế hóa chủ trương đó, hệ thống pháp luật về không gian mạng ngày càng được hoàn thiện. Luật An ninh mạng quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi tham gia môi trường số; nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, bịa đặt, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc kích động gây mất an ninh, trật tự. Đã có những quy định cụ thể về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng tiếp tục siết chặt trách nhiệm của người sử dụng, các nền tảng và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới; tăng cường xác thực tài khoản, yêu cầu gỡ bỏ nhanh nội dung vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng trong xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.

Bộ Công an thời gian qua cũng liên tục cảnh báo người dân không tiếp tay lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng mạng xã hội để vu khống, phát tán tin giả, tổ chức livestream xúc phạm người khác, gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.

Đặc biệt, Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển đã xác định mục tiêu xây dựng một xã hội mà mọi hoạt động đều phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật, lấy kỷ cương làm nền tảng, lấy văn hóa làm sức mạnh nội sinh và lấy sự an toàn của người dân làm thước đo hiệu quả quản trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng không còn là “thế giới ảo” tách biệt với đời sống thực, mà đã trở thành một bộ phận của đời sống xã hội. Vì vậy, xây dựng xã hội kỷ cương không thể tách rời việc xây dựng một không gian mạng kỷ cương.

Trong chỉ đạo triển khai Nghị quyết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng không gian mạng để vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Tuy nhiên, pháp luật dù nghiêm minh đến đâu cũng không thể thay thế ý thức của mỗi công dân. Một cú nhấp chuột chia sẻ, một bình luận thiếu kiểm chứng hay một lần tiếp tay cho những nội dung câu view, câu tương tác đều có thể góp phần tạo nên “cơn bão” dư luận, gây tổn hại cho người khác và làm rối loạn môi trường thông tin.

Xây dựng hệ thống pháp luật đủ mạnh để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm và chú trọng phòng ngừa từ sớm, từ xa; cần đi đôi với xây dựng ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân mới tạo nên hàng rào bảo đảm kỷ cương, an toàn trên không gian mạng. Đó là cách để không chỉ “dập lửa” khi sự việc xảy ra mà còn tạo dựng một môi trường số lành mạnh để những hành vi lệch chuẩn không còn “đất sống”.

Ngọc Mai