Nhận diện thủ đoạn lợi dụng vụ tai nạn giao thông để kích động gây mất an ninh trật tự

1. Những ngày qua, trên không gian mạng xuất hiện những nội dung khai thác vụ việc, đặt ra các cáo buộc liên quan đến trách nhiệm và cách thức xử lý, đồng thời gắn với một loạt biểu tượng được dàn dựng, lan truyền theo cách thức có chủ ý như “nơ trắng”, “gốc cây công lý”, hình ảnh giơ ba ngón tay...

Những diễn biến này cho thấy dấu hiệu của một hoạt động tuyên truyền, dẫn dắt và kích động có sự phối hợp, diễn ra ráo riết trong nhiều ngày. Thông qua các trang tin phản động, như: Tổ chức khủng bố Việt Tân, Nhật ký yêu nước, Chân trời mới Media, Luật khoa Tạp chí, Huệ Như, Nguyễn Văn Đài…, các đối tượng liên tục khai thác, phát tán nội dung một chiều, đưa ra những lời kêu gọi phản kháng, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng các biểu tượng như một phương thức tập hợp và tạo hiệu ứng đám đông.

Nguy hiểm hơn, các hoạt động này không chỉ diễn ra trên những kênh phản động mà còn có dấu hiệu trà trộn, len lỏi vào các hội, nhóm trên không gian mạng để lan truyền thông điệp, lôi kéo người tham gia, tập trung đông người, biểu tình… khiến người dân mất cảnh giác. Đặc biệt, chúng tập trung nhắm vào đối tượng người trẻ - thế hệ Gen Z.

Nhận định trên càng cho thấy tính xác thực khi Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an cho biết, liên quan đến vụ việc trên, Bộ Công an đã phát hiện những âm mưu, ý đồ hoạt động, lợi dụng kích động, gây rối hết sức nguy hiểm của các thế lực phản động, phần tử xấu, nhất là đối tượng khủng bố Việt Tân.

Hiện trường vụ tai nạn giao thông xảy ra tại phố Nguyễn Huy Tự tháng 5-2025. Ảnh: PV

2.Không khó để nhận diện thủ đoạn, mô tuýp mà những kẻ phản động lợi dụng những vụ việc tương tự để kích động gây mất an ninh trật tự. Chúng thường lựa chọn những vụ việc, vấn đề liên quan đến sự mất mát hoặc âm ỉ một bất bình rồi thông tin chưa đầy đủ để “bài binh bố trận”. Đây là cấp độ đầu tiên trong năm cấp độ mà các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị thường lợi dụng biến một vụ việc thành “ngòi nổ” bất ổn xã hội.

Sau cấp độ thứ nhất, đến cấp độ thứ hai là thao túng thông tin. Ở đó, kẻ xấu tìm cách kiểm soát các vụ việc được nhìn nhận, thông tin chưa kiểm chứng, xuyên tạc hoặc ngụy tạo được lặp lại đủ nhiều nhằm tạo ra cảm giác rằng “điều gì đó đang bị che giấu”, “công lý đang bị trì hoãn”, “người dân không được biết sự thật”. Khi nghi ngờ được lặp lại đủ lâu, câu chuyện bắt đầu được “lèo lái” theo ý đồ xấu mà chúng hướng tới.

Cấp độ thứ ba là biểu tượng hóa cảm xúc. Một cái tên, một màu sắc, một dải ruy băng, một bó hoa, một địa điểm hay một cử chỉ đặc biệt có thể biến cảm xúc cá nhân thành dấu hiệu nhận diện của cộng đồng. Từ đây, người tham gia bị dẫn dắt không chỉ đồng cảm với nạn nhân, mà còn cảm thấy mình thuộc về một tập thể đang cùng chia sẻ một “sứ mệnh”. Đây là thủ đoạn nếu không tỉnh táo, người tham gia rất dễ bị lầm tưởng với ý thức trách nhiệm xã hội.

Cấp độ thứ tư là huy động cộng đồng. Đây là bước chuyển từ trực tuyến sang đời thực. Kẻ xấu thay vì kêu gọi “hãy chia sẻ” dần chuyển thành kêu gọi “hãy tham gia”; “hãy quan tâm” và sau cùng là chuyển thành “hãy cùng hành động”. Một địa điểm, một thời gian, những cách thức tập trung được lan truyền nhằm kêu gọi, xúi giục. Khi đó, câu chuyện trên mạng bắt đầu tạo ra một cộng đồng trong đời thực.

Cấp độ thứ năm là chính trị hóa và đối kháng. Đây là ngưỡng nguy hiểm nhất. Một vụ việc ban đầu hoàn toàn có thể không mang tính chính trị, nhưng dần được đặt vào những cặp đối lập như “người dân - chính quyền”, “công lý - bất công”… Nếu tiếp tục bị đẩy lên cao, yêu cầu giải quyết một vụ việc cụ thể có thể chuyển thành tâm lý phủ nhận, đối đầu với cơ quan nhà nước hoặc kích động hành động vi phạm pháp luật.

Không phải mọi vụ việc đều đi hết năm cấp độ. Nhưng khả năng chuyển hóa ấy là điều cần được nhận diện sớm, nhất là khi xuất hiện đồng thời nhiều dấu hiệu tương tự như vụ tai nạn giao thông xảy ra tại phố Nguyễn Huy Tự.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những vụ việc tương tự khi bị cố tình lợi dụng, xuyên tạc và kích động có thể vượt ra ngoài phạm vi thông thường, tác động tiêu cực đến an ninh, trật tự và tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn xã hội. Đây là nguy cơ không thể xem nhẹ, nhất là trong bối cảnh thông tin trên không gian mạng có khả năng lan truyền nhanh chóng và tạo hiệu ứng đám đông.

3. Điều quan trọng là cần kịp thời nhắc nhở, cảnh báo người dân, nhất là người trẻ trước nguy cơ bị dẫn dắt trên không gian mạng. Quan tâm đến các vấn đề xã hội, sẻ chia với những hoàn cảnh bất hạnh hay lên tiếng trước điều mình cho là bất công đều là những biểu hiện đáng trân trọng của trách nhiệm công dân. Điều đáng lo không nằm ở sự quan tâm ấy, mà ở việc cảm xúc chính đáng bị lợi dụng, thông tin chưa kiểm chứng bị biến thành “sự thật”.

Trong môi trường mạng xã hội, chỉ một cú nhấp chuột chia sẻ, một hashtag hay một hình ảnh tưởng như vô hại cũng có thể góp phần khuếch đại một câu chuyện sai lệch.

Vì vậy, trước mỗi lời kêu gọi đang lan truyền, người trẻ cần biết “chậm lại” để kiểm chứng: Thông tin này từ đâu? Ai là người khởi phát? Có bằng chứng độc lập nào xác nhận? Có những góc nhìn khác hay không? Và quan trọng nhất, hành động mà mình được kêu gọi tham gia thực sự hướng tới giải quyết một vấn đề cụ thể hay đang từng bước đẩy mình vào tâm lý đối đầu?

Bản lĩnh của người trẻ trong thời đại số không phải là phản ứng nhanh nhất, mà là đủ tỉnh táo để biết mình đang đứng về một giá trị chính đáng hay vô tình trở thành công cụ cho kẻ xấu.

Mỗi người chúng ta đều cần nâng cao “sức đề kháng thông tin” trong môi trường mạng xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp. Các hoạt động xuyên tạc, kích động ngày càng tinh vi, khiến việc nhận diện và kiểm chứng thông tin trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một thế hệ công dân số biết kiểm chứng nguồn tin, nhận diện thao túng cảm xúc và phân biệt thông tin đúng - sai sẽ là “tuyến phòng thủ” vững chắc trước những thông tin độc hại.

Đối với các cơ quan chức năng, thực tiễn đặt ra yêu cầu phải chủ động, kịp thời đối thoại với người dân, nhất là người trẻ; cung cấp thông tin chính xác, giải thích rõ những vấn đề còn băn khoăn và giải quyết thỏa đáng các kiến nghị hợp pháp, chính đáng. Minh bạch thông tin, đối thoại và giải quyết từ sớm, từ cơ sở chính là cách hiệu quả để ngăn chặn việc các thế lực xấu lợi dụng vụ việc, tạo “đất diễn”.

Cùng với đó, cần xử lý nghiêm theo quy định pháp luật đối với những hành vi cố tình tạo dựng, xuyên tạc, phát tán thông tin sai sự thật, kích động, lôi kéo hoặc tổ chức các hoạt động vi phạm pháp luật, gây mất an ninh, trật tự. Xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng pháp luật vừa bảo đảm tính răn đe, vừa góp phần giữ vững kỷ cương và củng cố niềm tin của người dân.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng là góp phần bảo vệ sự bình yên của xã hội, cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân. Đó không chỉ là cuộc đấu tranh với những luận điệu sai trái khi đã xuất hiện, mà quan trọng hơn là nhận diện sớm nguy cơ, chủ động phòng ngừa từ gốc, không để những vụ việc dân sự bị lợi dụng, xuyên tạc và kích động trở thành “mồi lửa” gây bất ổn xã hội.

Đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó người trẻ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Một thế hệ trẻ tỉnh táo trước thông tin, vững vàng trước tác động và có trách nhiệm với mỗi tiếng nói, mỗi hành động của mình sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng một không gian xã hội lành mạnh, ổn định và an toàn.