Đừng để hình thành những "tụ điểm" trên mạng xã hội

Những khoảng trống giao tiếp trong gia đình

Chỉ trong một ngày, một hội nhóm Facebook có tên “con ghét bố mẹ” từ hơn 40.000 thành viên tăng lên hơn 100.000 thành viên. Nhiều bài viết của các thành viên đang ở lứa tuổi học sinh, sinh viên đa số xoay quanh chuyện bị cha mẹ la mắng, kiểm soát, so sánh, không được thấu hiểu… Ở phần bình luận, nhiều thành viên cũng tiếp tục tương tác bằng những câu chuyện tương tự.

Những hội nhóm này đang gây chú ý từ dư luận mạng xã hội. Ảnh: Chụp từ màn hình

Đây không phải hiện tượng mới xuất hiện. Chỉ cần tìm kiếm với các từ khóa liên quan đến “ghét bố mẹ”, có rất nhiều hội nhóm tương tự xuất hiện với số lượng thành viên khá lớn. Sự xuất hiện rộng rãi của các hội nhóm tiêu cực này khiến phụ huynh “sốc”. Nhiều phụ huynh tìm cách báo cáo trên các nền tảng để đóng nhóm.

Theo chuyên gia tâm lý Trần Thị Mạnh Linh, sự xuất hiện của những hội nhóm như “Con ghét bố mẹ” cần được nhìn nhận từ nhiều phía. Với cha mẹ, những nội dung này dễ tạo cảm giác uất ức, bất lực khi họ cho rằng mình đã dành nhiều năm tháng, công sức chăm lo cho con nhưng nhận lại những lời nói khiến mình tổn thương.

"Qua nhiều năm trị liệu, tham vấn, tôi nhận thấy không ít phụ huynh còn hạn chế về kỹ năng lắng nghe, tôn trọng và đồng hành với con. Nhiều người nhầm lẫn giữa “nói chuyện với con” và “giao tiếp với con”: nói nhiều nhưng chưa chắc đã tạo được cuộc trò chuyện để trẻ cảm thấy mình được lắng nghe", chuyên gia tâm lý Mạnh Linh cho biết.

Đối với trẻ em, khi không tìm được sự chia sẻ trong gia đình, trẻ có thể tìm một lối thoát khác, trong đó có mạng xã hội. Trẻ thường bộc lộ cảm xúc trực tiếp, trong khi cha mẹ có thể quá tập trung vào việc chăm lo đời sống vật chất mà ít nhận ra những thay đổi trong thế giới nội tâm của con. “Những hành động chăm sóc, nuôi dạy con sáng suốt, tỉnh táo đều bắt nguồn từ nhận thức về vai trò làm cha mẹ. Do đó, cha mẹ cần chú ý đến việc nâng cấp chính mình, thay vì chỉ mong con nghe theo những kinh nghiệm mà mình đã có”, chuyên gia Mạnh Linh nói.

Nỗi lo con mất kết nối với cha mẹ. Ảnh minh hoạ.

TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, Bộ Công an lưu ý: Không nên chỉ nhìn việc một đứa trẻ tham gia nhóm “ghét bố mẹ” rồi kết luận đó là trẻ hư hay có vấn đề về nhân cách. Tuổi vị thành niên là giai đoạn nhu cầu khẳng định cái tôi tăng lên, trong khi khả năng điều tiết cảm xúc và xử lý xung đột chưa ổn định. Mặt khác, cũng có những trẻ thực sự đang chịu tổn thương trong gia đình và cần một nơi để chia sẻ, được lắng nghe, trợ giúp.

TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu dẫn khái niệm “echo chamber”, “buồng vang” để lý giải hiện tượng những quan điểm giống nhau liên tục được lặp lại trong một môi trường tương đối khép kín. Một đứa trẻ nói “bố mẹ không hiểu mình” và liên tục nhận được những phản hồi cùng chiều có thể dần chuyển từ cảm giác không được thấu hiểu sang cách nhìn rằng cha mẹ chính là nguyên nhân khiến mình đau khổ. Vì vậy, trẻ sẽ rơi vào trạng thái tự ti, lo âu, trầm cảm hoặc tìm kiếm sự công nhận từ người khác bằng những hành động nguy hiểm.

Đừng để sự cô đơn trở thành điểm yếu

Nghiên cứu về xâm hại trẻ em, các chuyên gia đã chỉ ra rằng: Quá trình từng bước tạo lòng tin, thiết lập quan hệ đặc biệt rồi khai thác nạn nhân thường được gọi là "grooming". Người thao túng trước hết tìm cách trở thành người “hiểu mình nhất”, sau đó làm suy yếu những mối quan hệ có khả năng bảo vệ trẻ.

Trong các tình huống trên, cha mẹ có thể bị mô tả là những người không đáng tin, những người phản đối mối quan hệ mới bị xem như người cản trở. Khi trẻ tin rằng chỉ những người trên mạng ấy hiểu mình, khả năng chi phối tâm lý có thể đã hình thành. Từ đó có thể xuất hiện yêu cầu gặp mặt, cung cấp vị trí, gửi hình ảnh riêng tư, chuyển tiền hoặc thực hiện một việc mà trước đó trẻ không nghĩ mình sẽ làm. “Thao túng không bắt đầu từ sự đe dọa. Nó thường bắt đầu bằng việc đáp ứng đúng thứ nạn nhân đang thiếu”, TS. Đào Trung Hiếu nói.

Theo TS Đào Trung Hiếu, quá trình này hiếm khi bắt đầu bằng một yêu cầu đáng sợ. Người lạ có thể hỏi han, lắng nghe, tỏ ra đứng về phía đứa trẻ, nói những câu như “anh hiểu cảm giác đó”, “chị cũng từng trải qua như em”. Khi mối quan hệ trở nên thân thiết, câu chuyện có thể chuyển sang trò chuyện riêng, chia sẻ bí mật và yêu cầu giữ kín mối quan hệ với cha mẹ. Điều nguy hiểm hơn là khi những cá nhân có cùng quan điểm tiêu cực tập hợp lại, chúng giống như một "tụ điểm', một "boong ke", có thể gây ảnh hưởng xấu đến trật tự, an toàn xã hội.

TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu trong buổi tuyên truyền về văn hoá đọc cho học sinh. Ảnh: NVCC

Một đứa trẻ vừa cãi nhau với cha mẹ, tìm kiếm thông tin về “toxic parents”, xem video, đọc bình luận rồi tham gia nhóm cùng chủ đề có thể tiếp tục gặp những nội dung tương tự. Không cần mặc định thuật toán có chủ ý làm trẻ cực đoan, cơ chế cá nhân hóa vốn hướng tới việc đưa người dùng đến những nội dung họ có khả năng quan tâm. Tuy nhiên, điều này có thể khiến một cảm xúc nhất thời được môi trường số kéo dài hơn đời sống thực của nó.

Đừng đẩy con ra xa

Khi phát hiện con tham gia một hội nhóm tiêu cực, nhiều bậc cha mẹ phản ứng bằng cách giật điện thoại, bắt con rời nhóm, kiểm tra tin nhắn hoặc cấm sử dụng mạng xã hội.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, hành động trên chỉ càng đẩy con ra xa, tạo một khoảng cách ngày càng lớn giữa bố mẹ và con trẻ. Những đứa trẻ sẽ cho rằng “bố mẹ không hiểu con” "bố mẹ ghét con" và được trẻ xem như bằng chứng rằng "cộng đồng", "hội nhóm" đã nói đúng.

Còn chuyên gia tâm lý Trần Thị Mạnh Linh thì cho rằng, nếu các bố mẹ xử lý tình huống không tốt, những ấm ức ban đầu của con trẻ vẫn còn, các nhóm có thể chuyển sang những không gian kín hơn. Điều này càng khó cho việc kiểm soát, định hướng cho trẻ. "Vì vậy, điều quan trọng là cha mẹ học cách làm cha mẹ và con cái học cách làm con cái”, chuyên gia Mạnh Linh nhấn mạnh.

Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng Văn phòng luật sư Kết Nối, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội. Ảnh: PV

Chuyên gia tâm lý Trần Thị Mạnh Linh tham vấn trị liệu cho trẻ. Ảnh: ML

Cũng theo chuyên gia Mạnh Linh: Mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của một gia đình thất bại. Đó có thể là quá trình trẻ tìm kiếm sự công nhận, tôn trọng và vị trí của mình trong gia đình. Điều quan trọng là người lớn có đủ khả năng lắng nghe, đồng hành để quá trình ấy không đi lệch hướng.

Còn ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng Văn phòng luật sư Kết Nối, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, Điều 70 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định con được cha mẹ thương yêu, tôn trọng, được học tập, giáo dục và phát triển lành mạnh; đồng thời có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ và giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình.

Tuy nhiên, pháp luật không thể thay thế cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con. Cha mẹ không thể biết mọi người con gặp trên mạng, càng không thể kiểm soát mọi hoạt động của con trên điện thoại. Điều cần xây dựng lâu dài là một phản xạ an toàn cho trẻ rằng: Khi gặp chuyện, trẻ vẫn muốn tìm đến cha mẹ hoặc một người lớn đáng tin để chia sẻ, cậy nhờ.

Theo luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, sự phát triển nhanh của những hội nhóm có nội dung tiêu cực cũng đặt ra yêu cầu về trách nhiệm quản lý nội dung trên mạng xã hội. Theo Nghị định 147/2024/NĐ-CP, chủ trang, kênh, nhóm trên mạng xã hội có trách nhiệm quản lý nội dung đăng tải, bình luận; các nền tảng phải kiểm tra, giám sát, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật theo quy định.

“Bảo vệ trẻ em trên mạng không thể chỉ trông chờ vào việc xóa một nhóm hay một bài viết mà quan trọng hơn là phải giúp trẻ có kỹ năng nhận diện nguy cơ, biết bảo vệ thông tin cá nhân và tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp vấn đề”, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng nhận định.