Bảo vệ thương hiệu mật ong Bạc hà

Mật ong Bạc hà Cao nguyên đá Đồng Văn mang chỉ dẫn địa lý Mèo Vạc là sản phẩm đặc trưng của tỉnh Tuyên Quang. Cùng với giá trị ngày càng được khẳng định thì điều đáng lo ngại là sản phẩm đứng trước nguy cơ bị làm giả, ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng và thương hiệu nông sản của tỉnh. Vì vậy, bảo vệ uy tín mật ong Bạc hà là nhiệm vụ lâu dài gắn với trách nhiệm quản lý nhà nước, sự minh bạch trong sản xuất và sự sàng lọc khắt khe của thị trường.

“Vàng lỏng” kết tinh từ đá

Cao nguyên đá Đồng Văn có điều kiện phù hợp để phát triển nghề nuôi ong lấy mật hoa Bạc hà với vùng nguyên liệu mọc hoang dã trên các vách đá độ cao từ 1.000 đến 1.600m và không chịu tác động của hóa chất. Từ tháng 10 đến tháng 12 hằng năm, khi thời tiết chuyển lạnh hoa bắt đầu nở rộ. Trong điều kiện địa hình hiểm trở, những thảm hoa bạc hà bền bỉ vươn mình trở thành nguồn nguyên liệu cho đàn ong nội. Mật ong Bạc hà được hình thành với những đặc trưng riêng biệt: màu vàng chanh, độ sánh cao, vị ngọt thanh, giàu khoáng chất và hợp chất sinh học tự nhiên rất tốt cho sức khỏe.

Người dân thu hoạch mật ong bạc hà

Do phụ thuộc hoàn toàn vào mùa hoa Bạc hà ngắn ngủi, nghề nuôi ong trên Cao nguyên đá mang tính thời vụ rõ rệt và khó phát triển đại trà. Gắn bó nhiều năm với nghề nuôi ong, anh Ly Mí Sò, thôn Vần Chải B, xã Yên Minh chia sẻ: “Để có được lượng mật đạt chất lượng, người nuôi phải di chuyển đàn theo vùng hoa, đặt thùng ong ở những khu vực ít chịu tác động.

Đàn ong làm mật hoàn toàn tự nhiên, nếu thời tiết không thuận lợi hoặc hoa nở muộn sản lượng sẽ giảm rõ rệt. Bên cạnh đó, người nuôi phải nắm chắc thời tiết, tập tính đàn và thời điểm quay mật để giữ trọn hương vị”.

Trong khu vực Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn hiện có trên 40 nghìn đàn ong, sản lượng mật hằng năm ước đạt hơn 240 tấn. Tuy nhiên, toàn bộ hoạt động nuôi và khai thác đều phụ thuộc chặt chẽ vào thời tiết, mùa hoa nên sản lượng mỗi năm có sự biến động lớn.

Với giá bán trung bình dao động từ 500 đến 700 nghìn đồng mỗi lít, sản phẩm mang về cho người dân vùng cao hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Qua đó, tạo sinh kế ổn định và gắn sản xuất với trách nhiệm gìn môi trường sinh thái đặc thù của Cao nguyên đá.

Nâng tầm giá trị từ sản xuất bền vững

Được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Chứng nhận Chỉ dẫn địa lý năm 2013, sản phẩm mật ong Bạc hà không ngừng tăng về sản lượng và giá trị thương hiệu. Do vậy, yêu cầu nâng cao chất lượng, bảo đảm uy tín sản phẩm và phát triển vùng nguyên liệu ngày càng cần thiết. Trạm Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản khu vực 8 hiện đang quản lý 11 xã thuộc 2 huyện trước sáp nhập gồm Đồng Văn và Mèo Vạc. Khu vực hiện có trên 22.300 đàn ong, diện tích hoa Bạc hà hơn 455 ha, 100% các xã nằm trong vùng chỉ dẫn địa lý.

Đồng chí Vũ Viết Thu, Trạm trưởng Trạm Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản khu vực 8 chia sẻ, đơn vị thường xuyên rà soát, thống kê đàn, theo dõi diễn biến mùa hoa, phối hợp hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc ong nội và thời điểm quay mật nhằm bảo đảm chất lượng nguyên chất. Đồng thời, Trạm phối hợp với các địa phương khuyến cáo người dân không nhập ong ngoại, quản lý chặt việc di chuyển đàn ong theo vùng hoa, gắn phát triển đàn với bảo vệ vùng nguyên liệu.

Khu vực nuôi ong được bố trí dọc theo sườn núi đá, nơi có điều kiện phù hợp để ong khai thác nguồn hoa Bạc hà đặc hữu.

Giai đoạn vừa qua, tỉnh ban hành nhiều chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX), người nuôi ong tiếp cận với các nguồn vốn ưu đãi để sản xuất, từng bước mở rộng quy mô. Các xã phối hợp với ngành chuyên môn tăng cường hướng dẫn kỹ thuật nuôi ong theo hướng hữu cơ, ứng dụng 4.0 và các tiêu chuẩn VietGAP, HACCP; thực hiện cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất nhằm chuẩn hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh mật ong trên địa bàn. Đối với công tác ổn định vùng nguyên liệu, giai đoạn 2020 - 2025, tỉnh đã đầu tư mở rộng trên 1.700 ha vùng trồng cây Bạc hà.

Toàn tỉnh hiện có 23 xã trong vùng sản xuất, thu hút 12 HTX tham gia. Nổi bật là các HTX: Hà An, Tuấn Dũng, Tả Lủng, Ngọc Tuyên... đã tiên phong liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ, chuẩn hóa quy trình đóng gói, dán tem truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Đồng chí Nguyễn Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh cho biết: “Sở đang tích cực triển khai hệ thống sử dụng dùng chung về tem, nhãn mác cho mật ong Bạc hà Cao nguyên đá Đồng Văn. Theo đó, chỉ những cá nhân, đơn vị đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, quy định mới được phép sử dụng tem, nhãn mác này. Đây là giải pháp nhằm ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi của các đơn vị sản xuất chính thống. Hiện nay ngành đang tích cực phối hợp và sẽ hoàn thành nhiệm vụ này trong tháng 2 - 2026”.

Để thương hiệu phát triển bền vững

Thời gian gần đây xuất hiện nhiều thông tin phản ánh liên quan đến chất lượng sản phẩm mật ong Bạc Hà trên thị trường. Bên cạnh những giá trị đã được khẳng định, có thể nhận thấy thương hiệu mật ong Bạc hà Cao nguyên đá Đồng Văn đang đứng trước nguy cơ bị xâm hại bởi tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng pha trộn xuất hiện nhiều trên thị trường. Thực tế này gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và làm suy giảm niềm tin đối với thương hiệu nông sản đặc trưng của tỉnh, ảnh hưởng trực tiếp đến những hộ nuôi ong đang bám nghề, bảo vệ hệ sinh thái vùng đá.

Anh Hà Văn Ngọc, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Yên Minh, xã Yên Minh cho biết: “Thời gian qua sản phẩm của HTX đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước, được người tiêu dùng tin tưởng. Tuy nhiên, cùng với mở rộng thị trường đã xuất hiện tình trạng một số cá nhân lợi dụng uy tín của sản phẩm mật ong Bạc hà để quảng cáo, buôn bán trên mạng xã hội với nhãn mác làm giả mạo. Việc này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, thương hiệu mà còn gây thiệt hại cho người tiêu dùng, giảm niềm tin đối với sản phẩm mật ong Bạc hà chính gốc”.

Đồng chí Trần Việt Thế, Phó Giám đốc Sở Công thương cho biết: “Sở đã và đang tập trung chỉ đạo lực lượng Quản lý thị trường phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng, các địa phương tăng cường kiểm tra, kiểm soát sản phẩm mật ong Bạc hà lưu thông trên thị trường, kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm.

Ngành cũng đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường, Khoa học và Công nghệ tăng cường hướng dẫn và tổ chức kiểm tra, kiểm soát quy trình chăn nuôi, sản xuất, thu hoạch, bảo quản mật ong và việc sử dụng nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc tại các cơ sở sản xuất trên địa bàn. Đồng thời, tổ chức lấy mẫu, kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm nhằm đảm bảo việc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật đã được công bố, góp phần bảo vệ thương hiệu bền vững”.

Bài, ảnh: Phạm Hoan