Người đàn ông Nhật Bản đánh thức Lô Lô Chải

Dưới chân núi Rồng, nơi Cột cờ Lũng Cú (xã Lũng Cú) kiêu hãnh khẳng định chủ quyền dân tộc, có một ngôi làng nhỏ mang tên Lô Lô Chải. Ở đó, người Lô Lô không gọi ông Yasushi Ogura là du khách nước ngoài, họ gọi ông là người thân, là “ân nhân” của làng, người đã dùng cả trái tim và tình yêu văn hóa để đánh thức vẻ đẹp tiềm ẩn của dân tộc, biến ngôi làng vùng biên viễn thành điểm đến du lịch tốt nhất thế giới.

Ông Yasushi Ogura (thứ 5 từ trái qua) cùng người dân Lô Lô Chải và du khách.

Mối lương duyên kỳ lạ

Ông Yasushi Ogura sinh năm 1957 ở Tokyo, Nhật Bản. Là một người yêu cái đẹp, thích khám phá phong cảnh và tìm hiểu văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Ông dành thời gian để đi du lịch nhiều nơi trên đất nước Việt Nam, ở đâu cũng để lại trong ông ấn tượng nhưng ông lại bén duyên với miền Cao nguyên đá Đồng Văn và xem đây như quê hương thứ 2 của mình.

Tôi thật có duyên khi gặp ông vào một ngày đầu năm 2026 trên chính mảnh đất được ông “gieo mầm” hạnh phúc. Khó ai tin được người đàn ông dáng người nhỏ nhắn, nụ cười hiền hậu, giọng nói tiếng Việt còn lơ lớ này lại dành nhiều thời gian, tâm sức cho người dân Lô Lô đến thế.

Nhấp một ngụm trà nóng trong buổi sáng lạnh sương, ông kể: Năm 1995, chuyến du lịch định mệnh khám phá vẻ đẹp Việt Nam đã đưa ông đến Cao nguyên đá. Khi đó đường đi lại còn rất khó khăn, du lịch chưa phát triển, nhưng tôi mê mẩn bởi cảnh đẹp chốn này, lại nghĩ nếu người dân ở đây biết làm du lịch từ chính văn hóa bản địa, sẽ thành công. Yêu từ cái lần đầu đến ấy, sau đó mỗi năm ông đều dành thời gian quay trở lại nơi đây dù hành trình khá vất vả khi phải bay từ Tokyo đến Nội Bài, bắt xe khách đêm lên Hà Giang (cũ), rồi lại chuyển xe đò ngược lên Đồng Văn, cuối cùng là cuốc bộ hoặc thuê xe ôm vào bản.

Đến năm 2015, khi đã nghỉ hưu, ông quyết định lưu lại ở Lô Lô Chải nhiều hơn. Ông bắt đầu trò chuyện với người dân về việc làm du lịch, nhưng khi đó hầu hết mọi người đều hoài nghi, không dám làm, phần vì chưa hình dung được cách làm du lịch, phần vì điều kiện khó khăn, không có vốn đầu tư.

Ông Sình Dỉ Gai, Trưởng thôn Lô Lô Chải nhớ lại: “Lúc đó gần 1 giờ chiều, một người đàn ông gầy gò vào quán tạp hóa nhà tôi nhờ vợ tôi nấu cho bát mì tôm. Thấy khách lạ phương xa, tôi bảo vợ đừng lấy tiền. Chẳng ngờ sau cái bát mì ấy, ông ấy quay lại nhiều lần, rồi bảo muốn giúp tôi làm du lịch”. Cái cách ông giúp cũng thật lạ kỳ. Ông không góp cổ phần, không đòi chia lợi nhuận. Ông bảo: “Tôi giúp anh để người dân bảo tồn được nhà truyền thống và có cái sinh kế”. Ông bỏ ra gần 100 triệu đồng, một số tiền khổng lồ với đồng bào lúc bấy giờ, để giúp gia đình ông Gai sửa nhà vệ sinh, cải tạo không gian đón khách nhưng phải giữ đúng kiến trúc người Lô Lô. Đó chính là những viên gạch đầu tiên cho mô hình Homestay tại mảnh đất này.

Ông Yasushi Ogura tại quán cà phê Cực Bắc.

Từ quán Cà phê cực Bắc đến ngôi làng du lịch tốt nhất thế giới

Nếu ông Sình Dỉ Gai là người đầu tiên mở cửa nhà đón khách, thì chị Lù Thị Vấn lại là người giữ “linh hồn” của quán Cà phê Cực Bắc, một địa chỉ mà bất cứ ai đến Lũng Cú cũng phải ghé thăm. Nhưng ít ai biết, để có quán cà phê ấy là một hành trình thuyết phục đầy gian nan của ông Yasushi.

Người Lô Lô vốn sống biệt lập, sợ khách lạ làm đảo lộn phong tục thờ cúng. Chị Lù Thị Vấn nhớ lại: “Hồi đó ông Yasushi lên chơi mấy lần, bảo nhà tôi đẹp, muốn giúp cải tạo làm quán cà phê. Vợ chồng tôi sợ lắm, sợ ảnh hưởng đến tâm linh, sợ người lạ vào nhà”. Để hóa giải nỗi sợ ấy, ông Yasushi không chỉ dùng tiền, mà dùng sự kiên trì. Ông cùng ông Gai mang gà, mang thịt lên nhà chị Vấn uống rượu, thuyết phục đến mức ông Gai phải thốt lên: “Nếu chị không làm thì tôi xin làm hết”. Cuối cùng, gia đình chị mới gật đầu.

Ông Yasushi đầu tư 200 triệu đồng cho gia đình chị Vấn, tự tay đặt mua bàn ghế từ Hà Nội chuyển lên; lại thuê người dạy gia đình chị Vấn pha chế cà phê, nói tiếng Anh và đón khách. Năm 2015, quán Cà phê Cực Bắc chính thức khai trương. Một không gian đậm chất bản địa, nơi du khách vừa nhâm nhi cà phê, vừa nghe tiếng chuông gọi đồ uống, vừa ngắm phụ nữ Lô Lô dệt thổ cẩm.

Sự thành công của nhà ông Gai và chị Vấn đã tạo nên một làn sóng thay đổi nhận thức mạnh mẽ. Ông Sình Dỉ Gai tự hào chia sẻ: “Giờ cả thôn 120 hộ thì có 52 hộ làm du lịch. Các hộ còn lại cũng tham gia nuôi gà, trồng rau, cung cấp dịch vụ massage tắm thuốc… tạo thành một vòng khép kín. Bà con không còn phải đi làm thuê xa, cuộc sống khá giả lên nhiều”.

Triết lý của ông Yasushi rất rõ ràng: Muốn làm du lịch bền vững thì phải bảo tồn giá trị bản địa. Ông đã khảo sát hơn 100 ngôi nhà trong thôn chỉ để chọn ra những căn nhà cổ nhất, đúng chuẩn nhất để hỗ trợ. Nhờ sự dẫn dắt của người đàn ông Nhật Bản “bao đồng” ấy, Lô Lô Chải không bị đô thị hóa rập khuôn mà vẫn giữ nguyên những bức tường trình tường rêu phong, những hàng rào đá tinh xảo.

Giờ đây, khi Lô Lô Chải đã rực sáng trên bản đồ du lịch quốc tế, ông Yasushi Ogura vẫn lặng lẽ như thế. Mỗi tháng, ông vẫn đi đi về về giữa Tokyo và Tuyên Quang. Ông thích rong ruổi trên những cung đường uốn lượn bằng xe đạp hoặc đi bộ vào những bản xa xôi nhất của Đồng Văn, Mèo Vạc. Với ông, thành công không phải là doanh thu, mà là nụ cười của chị Vấn khi đón khách quốc tế, là sự tự tin của ông Gai khi nói về văn hóa dân tộc mình.

Dưới chân Cột cờ Lũng Cú, tiếng trống đồng của người Lô Lô vẫn vang vọng giữa mây ngàn. Và trong câu chuyện làm du lịch của những người dân nơi cực Bắc, cái tên Yasushi Ogura đã trở thành một phần lịch sử của làng. Một người con của xứ sở hoa anh đào đã đến và gieo xuống mảnh đất này những mầm xanh của sự ấm no và lòng tự hào về văn hóa dân tộc.

Biện Luân