Trải nghiệm Tết cổ truyền

Bước ra khỏi những trang sách tĩnh lặng, Tết cổ truyền hiện diện sinh động trong trường học như một bảo tàng đặc biệt. Ở đó, học sinh không chỉ tiếp cận tri thức về cội nguồn, mà còn trực tiếp trải nghiệm văn hóa dân tộc, rèn kỹ năng sống và nuôi dưỡng mạch chảy truyền thống, để hồn Tết Việt lan tỏa bền bỉ qua từng thế hệ.

Trải nghiệm Tết xưa

Thay vì tiếp cận văn hóa Tết bằng những khái niệm trừu tượng, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã chọn cách tạo dựng không gian Tết xưa bằng trải nghiệm cụ thể. Tết không còn là câu chuyện kể lại, mà trở thành hành trình để học sinh trực tiếp tham gia, cảm nhận và ghi nhớ bằng ký ức của chính mình.

Trường THCS An Tường tổ chức gói bánh chưng, tạo không gian trải nghiệm Tết cổ truyền.

Ở bậc học mầm non, hành trình ấy bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Tại Trường Mầm non Yên Định (xã Ngọc Đường), “Ngày hội ngôn ngữ: Tết và mùa xuân” đã biến lớp học thành không gian ấm áp của gia đình ngày Tết. Trẻ được làm quen với lá dong, gạo nếp, khuôn bánh; được gọi tên từng nguyên liệu, từng món ăn gắn với Tết cổ truyền. Những thao tác còn vụng về, nhưng đôi mắt lại ánh lên sự tò mò, thích thú. Theo cô Nông Thanh Hải, Hiệu trưởng nhà trường: “Chính những trải nghiệm giản dị ấy giúp tiếng Việt, tình yêu gia đình và văn hóa truyền thống thẩm thấu vào tâm hồn trẻ một cách tự nhiên nhất”.

Ở các bậc học khác, trải nghiệm văn hóa được mở rộng cả về không gian và chiều sâu. Tại Trường THCS An Tường (phường Minh Xuân), sân trường trở thành nơi giao thoa giữa quá khứ và hiện tại với hệ thống gian hàng mang dáng dấp chợ Tết xưa. 21 lớp học, mỗi lớp chủ động xây dựng một không gian riêng, từ trang trí, bài trí đến lựa chọn sản phẩm, tạo nên bức tranh Tết đa sắc màu. Trong làn hương nếp nương, sắc xanh lá dong và nhịp rộn ràng của mùa xuân, học sinh được “chạm” vào đời sống văn hóa dân tộc bằng cảm xúc chân thực.

​Những đôi tay học trò vốn chỉ quen cầm bút nay vụng về mà háo hức làm quen với lá dong, lạt giang, đậu xanh, thịt mỡ qua hội thi gói bánh chưng. Em Mai An Phúc (lớp 6G) không giấu được niềm vui: “Nhờ hội thi, em đã tự tay gói được một chiếc bánh hoàn chỉnh. Tết năm nay, em có thể cùng gia đình gói bánh chưng đón Tết cổ truyền”. Theo cô giáo Đỗ Thị Thắm: “Từ việc gói bánh, luộc bánh, học sinh học được sự kiên nhẫn, biết trân trọng công sức của người lớn và hiểu vì sao Tết luôn bắt đầu từ bếp lửa gia đình. Những bài học ấy, nếu chỉ giảng trên lớp, sẽ rất khó truyền tải trọn vẹn và chạm tới cảm xúc của các em”.

Không khí Tết trong trường học còn được lan tỏa qua các trò chơi dân gian. Khi tiếng trống hội vang lên, những màn kéo co sôi nổi, trò ô ăn quan đầy tính chiến thuật hay bịt mắt đập niêu rộn rã tiếng cười đã kéo học sinh lại gần nhau hơn. Những trò chơi mộc mạc ấy đã xóa nhòa khoảng cách giữa các lớp học, tạo nên sự gắn kết tự nhiên, để bài học về cội nguồn, cộng đồng, sẻ chia trở nên mềm mại, dễ thấm và lôi cuốn hơn bất kỳ giáo trình khô khan nào.

Song hành với không khí lễ hội náo nhiệt, không gian “Hội chợ mùa xuân” lại sâu lắng và ý nghĩa hơn. Tại đây, những thức quà nông sản trứ danh, tinh hoa của đất trời Tuyên Quang không đơn thuần là hàng hóa trao đổi, mà trở thành những “đại sứ văn hóa” thực thụ.

Trường học hạnh phúc

Mang Tết vào trường học không nhằm tạo nên những khoảnh khắc vui chơi hay thay đổi cảnh quan lớp học, mà là một hành trình giáo dục bền bỉ, góp phần kiến tạo trường học hạnh phúc thực thụ.

Sắc xuân lan tỏa sân trường THCS Ngọc Minh (xã Bạch Ngọc) qua những hoạt động trải nghiệm Tết cổ truyền.

Tại Trường THCS An Tường, khái niệm xã hội hóa giáo dục được cụ thể hóa thành những hành động đầy cảm xúc. Hình ảnh phụ huynh cùng thầy cô cặm cụi bài trí gian hàng Tết đến đêm muộn, hay cùng con tỉ mẩn ép từng ly nước cam, gói từng chiếc bánh chưng vuông vức đã xóa nhòa ranh giới hành chính giữa nhà trường và gia đình. Cô giáo Đỗ Thị Thắm xúc động chia sẻ: “Chính sự chung tay ấy đã biến nhà trường thành ngôi nhà thứ hai đúng nghĩa, nơi giáo dục không còn là nhiệm vụ đơn độc của thầy cô, mà là trách nhiệm của cả cộng đồng”.

Hạnh phúc trong giáo dục còn là khi học sinh được trao quyền để sáng tạo và định vị bản thân. Tại Trường Tiểu học và THCS Phú Thịnh (xã Thái Bình) hay Trường THCS Ngọc Minh (xã Bạch Ngọc), khái niệm bảo tồn và phát triển không hề mâu thuẫn mà hòa quyện trong “Ngày hội STEM và Chợ Tết quê em”. Bên cạnh những gian hàng nông sản mộc mạc mang hồn cốt quê hương là các mô hình khoa học hiện đại, do chính học sinh thiết kế, thuyết trình. Qua đó, các em được rèn tư duy, kỹ năng giao tiếp và tinh thần tự tin, đồng thời hiểu rằng gìn giữ giá trị truyền thống không đối lập với làm chủ tri thức mới, mà chính là nền tảng để vững bước vào tương lai.

Không gian nghệ thuật trong trường học cũng trở thành chất xúc tác quan trọng cho hạnh phúc học đường. Hội thi “Vũ điệu mùa xuân tình bạn” tại Trường THCS An Tường không chỉ là sân chơi biểu diễn, mà là nơi học sinh thể hiện tinh thần đoàn kết và niềm tự hào văn hóa. Những tiết mục kết hợp hài hòa giữa nhịp điệu hiện đại với hình ảnh Tết truyền thống như áo dài, cành mai, cành đào, câu đối đỏ đã mang đến thông điệp rõ ràng: Văn hóa truyền thống có thể được tiếp nối bằng những hình thức sáng tạo, gần gũi với giới trẻ. Tinh thần ấy cũng được thể hiện sinh động tại Trường THPT Chuyên Hà Giang, nơi sự giao thoa giữa múa sạp và dân vũ, flashmob đã tạo nên bức tranh Tết giàu sức sống của thế hệ Z - hội nhập nhưng không hòa tan.

Và trên tất cả, mảnh ghép quan trọng nhất để hoàn thiện bức tranh trường học hạnh phúc chính là lòng nhân ái. Qua hoạt động trải nghiệm Tết, các nhà trường đã lồng ghép những bài học cho đi đầy nhân văn. Tại Trường THCS Lê Quý Đôn, gần 50 suất quà Tết đã được trao tận tay học sinh có hoàn cảnh khó khăn và bệnh nhân khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa tỉnh. Tương tự, 34 học sinh có hoàn cảnh khó khăn, vươn lên học tốt của Trường THCS An Tường đã được nhận những phần quà ấm áp trong chuỗi hoạt động trải nghiệm Tết cổ truyền. Em Nguyễn Minh Châu (lớp 6G), học sinh khuyết tật vận động bày tỏ: “Cầm trên tay suất quà Tết, với em, đó không chỉ là món quà vật chất mà là sự khích lệ để em tiếp tục nỗ lực, vững tin học tập và hòa nhập cùng bạn bè”...

Đưa Tết vào trường học chính là con đường ngắn nhất để chạm đến trái tim học trò, biến những bài giảng khô khan thành trải nghiệm sống động. Sự cộng hưởng giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong dịp Tết này đã góp phần kiến tạo nên những ngôi trường hạnh phúc thực thụ.

Thu Phương