Đưa dược liệu xuất khẩu

Trên những triền đất vùng cao, nơi dược liệu mọc tự nhiên từ lâu đời, một hướng đi mới đang dần hình thành. Từ trăn trở làm sao để nông sản quê hương không phụ thuộc vào thị trường bấp bênh, chị Nguyễn Thị Hồng Liễu, xã Vị Xuyên từng bước xây dựng vùng nguyên liệu, kết nối sản xuất với tiêu thụ, mở lối cho dược liệu bản địa vươn xa.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thăm vùng nguyên liệu gừng của Hợp tác xã Dược liệu Sơn Ý.

Đánh thức dược liệu bản địa

Sinh năm 1982, là người dân tộc Tày, xã Vị Xuyên, chị Liễu được đào tạo bài bản với bằng Cử nhân Học viện Nông nghiệp Việt Nam và Thạc sĩ Công nghệ sinh học. Nhưng thay vì chọn một công việc ổn định tại phố thị, chị trở về quê, bắt đầu từ những điều rất nhỏ. “Đi nhiều nơi, tôi thấy tài nguyên bản địa của quê hương không thiếu, nhưng cách làm còn manh mún, thiếu liên kết nên giá trị chưa cao” - chị Liễu nhớ lại.

Năm 2019, chị cùng 7 thành viên thành lập Hợp tác xã (HTX) Dược liệu Sơn Ý do chị làm Giám đốc. Ban đầu, chị bắt tay vào phát triển cây rau má, không làm theo cách quen thuộc, HTX thử nghiệm 6 giống khác nhau, đo đếm từng chỉ tiêu hàm lượng, theo dõi khả năng sinh trưởng trên đất địa phương. Sau nhiều lần sàng lọc, giống rau má Thái lá nhỏ được lựa chọn đưa vào sản xuất.

Sáng sớm ở xã Vị Xuyên, những luống rau má xanh mướt trải dài trên triền đất, lá non còn đọng sương sớm. Ít ai nghĩ, loại cây mọc quen thuộc nơi vườn nhà lại mở hướng đi mới cho dược liệu bản địa đã được chị Liễu xây dựng hơn 7 năm nay. Để phát triển vùng nguyên liệu, chị liên kết với nhiều hộ ở xã Vị Xuyên, Phú Linh, vùng trồng được chăm sóc theo quy trình thống nhất. Người dân yên tâm vì không phải lo đầu ra cho sản phẩm. Nhờ làm bài bản, cây rau má cho thu nhập ổn định, khoảng 250 - 300 triệu đồng/ha.

Chị Nguyễn Thị Hồng Liễu kiểm tra vùng nguyên liệu cây Khôi nhung tía.

Từ vùng nguyên liệu, HTX Sơn Ý không dừng lại ở bán nguyên liệu thô mà đầu tư sơ chế, chế biến. Trà rau má, bột rau má lần lượt ra đời, được thị trường đón nhận. Chị Liễu tiếp tục đầu tư máy móc, thiết bị chế biến nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Đặc biệt, trà rau má từng bước tiếp cận thị trường quốc tế, trong đó có những đơn hàng xuất khẩu sang Nhật Bản. Tuy nhiên, để chinh phục được thị trường khó tính này, HTX cũng đối mặt với không ít thách thức, từ yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc đến quy cách đóng gói. Có thời điểm, sản phẩm phải điều chỉnh nhiều lần, hoàn thiện từng khâu để đáp ứng yêu cầu của đối tác. Chính quá trình “tự làm khó mình” đã giúp HTX từng bước nâng cao năng lực sản xuất, tạo nền tảng vững chắc để dược liệu bản địa vươn ra thị trường lớn.

Nâng tầm giá trị

Từ thành công bước đầu với cây rau má, HTX Dược liệu Sơn Ý tiếp tục tìm hướng đi mới để nâng cao giá trị dược liệu. Trên nền tảng phát triển vùng nguyên liệu bài bản, chị Liễu có ý tưởng mở rộng sản xuất theo hướng đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu. Với tinh thần “làm đến đâu chắc đến đó”, chị lựa chọn cây gừng, nghệ để triển khai mô hình thử nghiệm. Năm 2024, trên diện tích 1 ha thử nghiệm tại thôn Thanh Tâm, xã Bắc Mê nhằm đánh giá khả năng hình thành vùng trồng. Khi hiệu quả được khẳng định, HTX tiếp tục mở rộng diện tích tại xã Đường Hồng.

Gừng trâu ruột vàng mang lại thu nhập cao cho người dân vùng liên kết.

Chị Liễu chia sẻ, việc lựa chọn 2 loại cây này tại xã Bắc Mê và Đường Hồng không phải ngẫu nhiên. Đây là địa bàn chủ yếu đồi núi, đất tơi xốp, giàu mùn, khí hậu phù hợp với các loại cây dược liệu có giá trị. Đặc biệt, phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, trước đây sản xuất manh mún, chưa mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Từ tiềm năng tự nhiên, HTX mong muốn tạo hướng sinh kế mới, giúp bà con từng bước thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao thu nhập. Đến nay, tổng diện tích gừng liên kết với HTX đã đạt 120 ha, trong đó có 40 ha gừng trâu ruột vàng và 80 ha gừng giống sẻ lai, năng suất bình quân 35 - 40 tấn/ha. Toàn bộ sản phẩm được HTX thu mua tại vườn, giúp người dân yên tâm sản xuất, không còn nỗi lo đầu ra.

Trên cánh đồng gừng ở thôn Quảng, xã Đường Hồng, gia đình ông Phan Văn Quang với hơn 1 ha gừng liên kết vừa trải qua nhiều vụ mùa thuận lợi. Sau khi trừ chi phí, gia đình ông thu lãi trên 90 triệu đồng/năm, mức thu nhập cao hơn nhiều so với cây ngô.

Một dấu ấn quan trọng trong định hướng phát triển của HTX Dược liệu Sơn Ý là liên kết với Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế Hồi Việt Nam (Vinasamex). Thông qua liên kết này, dược liệu Tuyên Quang từng bước tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu. Hiện Vinasamex sở hữu các chứng nhận quốc tế uy tín như Fairtrade (Thương mại công bằng), Organic EU, Forlife… không chỉ là yêu cầu của thị trường, mà còn là “tấm vé” để dược liệu bước vào những thị trường khó tính. Sau 3 năm kiên trì, đến nay HTX Dược Liệu Sơn Ý đã hoàn thành các nội dung giám sát, đánh giá về vùng trồng, quy trình sản xuất và tham gia cung ứng nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu cho Vinasamex.

Không dừng lại ở cây gừng, chị Liễu và các thành viên HTX tiếp tục mở rộng vùng dược liệu theo hướng hữu cơ. Đến nay, HTX đã làm chủ quy trình canh tác Organic đối với 5 loại cây trồng chủ lực gồm gừng, nghệ, hành, tỏi và ớt. Bên cạnh đó, liên kết phát triển thêm các vùng trồng dược liệu như Khôi nhung tía, Đẳng sâm bắc… chế biến thành sản phẩm, cung cấp nguyên liệu cho các doanh nghiệp dược trong nước, từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị bền vững.

Tiếp nối những kết quả bước đầu, chị Nguyễn Thị Hồng Liễu vẫn miệt mài trau dồi kiến thức, tham gia các lớp đào tạo về xuất khẩu nông sản nhằm hoàn thiện năng lực quản trị và mở rộng thị trường cho sản phẩm dược liệu địa phương. Thời gian tới, HTX đặt mục tiêu nâng cao chất lượng các vùng nguyên liệu hữu cơ, mở thêm các vùng trồng mới theo tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới các thị trường khó tính. Năm 2022, chị vinh dự nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Hành trình của nữ Giám đốc người Tày đã và đang mở ra hướng đi mới cho dược liệu bản địa, góp phần khẳng định vai trò của kinh tế tập thể trong phát triển nông nghiệp xanh.

Quỳnh Châu