Hoa nở nơi “Lò vôi thế kỷ"

Dưới chân những điểm cao 468, 685, 772, 800, 900... một thời khói lửa, nơi mỗi tấc đất đều mang trong mình những mảnh ký ức đau thương của cuộc chiến, có một ngôi làng nhỏ bình yên của người Dao, đang kiêu hãnh vươn mình, tràn đầy nhựa sống sau gần 40 năm bền bỉ vượt khó, vươn lên. Hoa đang nở nơi “lò vôi thế kỷ” năm nào.

"Trận địa" bom mìn sau cuộc chiến

Ai từng lên Thanh Thủy, nghe về Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc, đều không thể quên những "Lò vôi thế kỷ", "Đồi thịt băm", để thấy mức độ khốc liệt của cuộc chiến. Những cựu chiến binh khi thăm lại chiến trường xưa đều kể rằng, Nặm Ngặt là một trong những "tọa độ địa pháo" ác liệt nhất, nơi có rất nhiều đồng đội đã hy sinh.

Khi biên giới dừng tiếng súng, người dân trở về chỉ còn lại tro tàn. Nhưng nỗi đau không chỉ dừng lại ở những nếp nhà đổ nát. Gần 100% diện tích đất tự nhiên của thôn bị ô nhiễm bom mìn, biến nơi đây thành một "trận địa" thứ hai, lặng lẽ nhưng vô cùng hiểm nguy. Bom mìn ẩn mình dưới những nếp đất quen thuộc, rình rập bàn chân người đi nương, làm rẫy.

Điểm cao 468, thôn Nặm Ngặt là một trong những “tọa độ lửa pháo” giai đoạn 1979 - 1989.

Bí thư chi bộ thôn Nặm Ngặt Đặng Văn Si dẫn tôi đi thăm cánh đồng lúa xuân đang vào thì con gái, rồi lại chỉ tay về phía những vạt nương ngô, anh nghẹn ngào nhớ lại những năm tháng hằn sâu vết sẹo hậu chiến: "Thôn có 2 người chết và 14 người mang thương tật suốt đời vì bom mìn. Những cái tên như ông Bồn Văn Hòn, anh Triệu Văn Nguyên đã trở thành những nhân chứng sống cho sự tàn khốc của thời hậu chiến".

Trong đó trường hợp ông Hòn là một câu chuyện đau lòng chồng chất. Năm 2000, một vụ nổ mìn khi đi lấy gỗ đã cướp đi chân phải của ông và mạng sống của người em họ. Bốn năm sau, một lần đi chăn gia súc, ông giẫm phải mìn và mất nốt bên chân còn lại. Hình ảnh người đàn ông chỉ còn phần thân trên, hằng ngày vẫn nỗ lực lên lán chăn dê, yêu cuộc sống là một biểu tượng lay động về ý chí sống bền bỉ của người dân biên ải. Đáng thương hơn, trong gia đình ông Hòn, người em rể và em cậu cũng bị mất một chân vì tai nạn bom mìn.

Những nỗi đau ấy tưởng chừng sẽ nhấn chìm Nặm Ngặt trong bóng tối, nhưng không, chính từ những cơ thể không còn lành lặn ấy, tinh thần bất khuất đã bùng lên mạnh mẽ, để có một Nặm Ngặt xanh màu hy vọng hôm nay.

Nhịp sống mới

Sự hồi sinh của Nặm Ngặt bắt đầu từ những nỗ lực bền bỉ của Đảng, chính quyền và các đơn vị rà phá bom mìn. Từ năm 1995 đến nay, những bước chân thầm lặng của lực lượng chức năng đã làm sạch khoảng 98% diện tích đất đai. Đất sạch đến đâu, màu xanh trải dài đến đó. Sự sống thực sự hồi sinh khi người dân được chạm tay vào đất canh tác mà không còn nỗi lo thường trực về những vụ nổ.

Hôm nay, Nặm Ngặt hiện ra với một diện mạo hoàn toàn khác. Thôn có 65 hộ với 329 nhân khẩu đã biết dựa vào thế mạnh của quê hương để vươn lên. Một trong những điểm sáng nhất chính là việc khai thác du lịch tâm linh tại Đền thờ các Anh hùng liệt sỹ mặt trận Vị Xuyên tại điểm cao 468.

Các cựu chiến binh kể về cuộc chiến khốc liệt nơi “Lò vôi thế kỷ” Nặm Ngặt.

Đây không chỉ là "địa chỉ đỏ" tri ân, thu hút trên 10.000 lượt khách mỗi năm, mà còn mở ra sinh kế mới cho bà con khi có 12 hộ dân mạnh dạn mở quán, giới thiệu đặc sản địa phương như chè Shan tuyết, mật ong rừng, dược liệu... đem lại thu nhập từ 200 - 500 nghìn đồng mỗi ngày.

Đặc biệt, từ đầu năm 2025, một làn gió mới mang tên "cây dâu tằm" đã về với bản Dao. Với diện tích 7 ha liên kết cùng doanh nghiệp, người dân góp đất, góp công, doanh nghiệp hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Những nương dâu xanh mướt đang hứa hẹn những mùa bội thu, thay thế cho sự khô cằn của đá. Bên cạnh đó, 43 ha chè cổ thụ và đàn gia súc hơn 600 con chính là nền tảng vững chắc cho kinh tế hộ gia đình.

Bí thư Chi bộ Đặng Văn Si tự hào chia sẻ: "Nặm Ngặt nay đã đổi thay nhiều, nhiều mô hình kinh tế mang lại hiệu quả, thu nhập bình quân đầu người đã đạt 34,5 triệu đồng/năm. Thôn chỉ còn 6 hộ nghèo, đặc biệt các lao động chính mang thương tật suốt đời do bom mìn hậu chiến đều đã thoát nghèo”.

Dưới sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương, Nặm Ngặt đang dần khẳng định thế "chân kiềng" vững chắc giữa kinh tế, văn hóa và an ninh quốc phòng. Hơn 3,2 km đường biên giới với 5 cột mốc chủ quyền tại đây được người dân bảo vệ bằng tất cả tình yêu và trách nhiệm.

Chủ tịch UBND xã Thanh Thủy Lê Mạnh Dũng khẳng định: “Không chỉ hồi sinh diệu kỳ từ tro tàn chiến tranh, Nặm Ngặt còn là biểu tượng cho tinh thần thép nơi biên cương Tổ quốc. Người dân đã chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mạnh dạn áp dụng mô hình liên kết sản xuất, mang lại thu nhập ổn định".

Nặm Ngặt hôm nay, màu xanh của lúa, dâu tằm, ngô và chè cổ thụ đã che mờ vết sẹo của đạn pháo. Sự hồi sinh của Nặm Ngặt không chỉ là câu chuyện thoát nghèo, mà là bản anh hùng ca về nghị lực của những con người không bao giờ khuất phục trước nghịch cảnh, giữ vững từng tấc đất thiêng liêng nơi biên cương Tổ quốc.

An Giang