Phán quyết lịch sử của Tòa án Tối cao Mỹ:Thận trọng trước "nước cờ" thuế quan

Ngành công nghiệp ô tô của châu Âu vẫn có thể phải đối mặt với mức thuế cao tại Mỹ. Ảnh: Picture Alliance

Trong quyết định với tỷ lệ 6-3 được đưa ra hôm 20-2, Tòa án Tối cao Mỹ kết luận, các biện pháp thuế quan đã vượt quá khuôn khổ pháp luật cho phép, qua đó phán quyết rằng việc Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp thuế quan đối với hầu hết mọi quốc gia trên thế giới là vi hiến. Phán quyết chính thức bác bỏ các gói thuế đối ứng quy mô lớn mà Tổng thống Donald Trump triển khai từ tháng 4-2025. Tuy nhiên, việc dỡ bỏ này không áp dụng đối với các mức thuế theo ngành như thép, nhôm và ô tô.

Dù vậy, đằng sau sự lạc quan ban đầu ấy là một bầu không khí thận trọng bao trùm các đối tác thương mại của Mỹ. Từ Ottawa đến Brussels, từ London đến Berlin, các chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp đều phát đi thông điệp chung: Phán quyết là bước ngoặt pháp lý quan trọng, nhưng chưa đủ để bảo đảm một môi trường thương mại ổn định và có thể dự đoán.

Bởi chỉ ít giờ sau phán quyết, ông Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp áp mức thuế 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ tất cả các quốc gia, viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép Tổng thống áp thuế tối đa 15% trong vòng 150 ngày để xử lý các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán; sau thời hạn đó, việc gia hạn phải được Quốc hội thông qua.

Đến tối 21-2, Tổng thống Donald Trump thông báo tiếp tục nâng mức thuế quan toàn cầu đối với các hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ từ 10% lên 15%. Không dừng lại ở đó, Nhà Trắng còn để ngỏ khả năng khởi động các cuộc điều tra theo Điều 301 và 232, những công cụ pháp lý từng được sử dụng để áp thuế vì lý do “thực tiễn thương mại không công bằng” hoặc “an ninh quốc gia”. Thông điệp đưa ra rất rõ: Cánh cửa thuế quan chưa hề khép lại.

Với phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, phản ứng chính trị và kinh tế tại Mỹ mang màu sắc tích cực. Cựu Phó Tổng thống Mike Pence cho rằng, người dân và doanh nghiệp “có thể thở phào nhẹ nhõm”. Các hiệp hội doanh nghiệp lớn, trong đó có Phòng Thương mại Mỹ, gọi đây là “tin tức đáng hoan nghênh” cho người tiêu dùng và giới sản xuất vốn chịu áp lực chi phí suốt năm qua.

Ở bên ngoài nước Mỹ, những đối tác từng chịu tác động của các biện pháp thuế diện rộng trong năm qua cũng phản ứng lạc quan, song đi kèm sự cảnh giác rõ rệt. Tại châu Âu, giới chức và lãnh đạo doanh nghiệp hoan nghênh động thái của tòa án nhưng đồng loạt nhấn mạnh nhu cầu về sự rõ ràng và tính dự báo trong quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương. Ủy ban châu Âu yêu cầu Washington làm rõ các bước đi tiếp theo, nhấn mạnh nhu cầu về “ổn định và có thể dự đoán được” trong quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương. Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ cũng phủ bóng lên thỏa thuận thương mại Liên minh châu Âu (EU) - Mỹ ký kết hồi tháng 7-2025.

Sau những căng thẳng liên quan đến Greenland, Nghị viện châu Âu từng tạm dừng quá trình phê chuẩn. Khi chính sách thuế của Mỹ tiếp tục biến động, kết quả bỏ phiếu sắp tới (dự kiến diễn ra ngày 24-2) trở nên khó đoán định. Tổng thống Donald Trump đe dọa sẽ khởi động các cuộc điều tra thương mại mới, điều này có thể dẫn đến việc áp đặt một loạt thuế quan hoàn toàn mới. Chủ tịch Ủy ban Thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange nhận định “kỷ nguyên của thuế quan tùy tiện, không giới hạn có thể sắp kết thúc”, song nhấn mạnh EU cần “đánh giá cẩn thận” hậu quả của phán quyết.

Phản ứng của thị trường chứng khoán phần nào phản ánh tâm lý đan xen giữa lạc quan và thận trọng. Các chỉ số tại Mỹ và nhiều thị trường lớn tăng điểm ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, nhưng đà phục hồi nhanh chóng bị kìm hãm bởi lo ngại về tương lai chính sách thuế. Giới phân tích cho rằng, tác động dài hạn vẫn chưa rõ ràng, đặc biệt khi các doanh nghiệp đang tìm cách yêu cầu hoàn trả hơn 133 tỷ USD tiền thuế đã nộp theo các biện pháp khẩn cấp năm ngoái.

Trong bối cảnh đó, dù phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ được xem là bước ngoặt pháp lý quan trọng, nhiều quốc gia vẫn giữ thái độ dè dặt, chờ đợi những động thái tiếp theo từ Washington trước khi đưa ra các điều chỉnh chiến lược dài hạn.