Ứng phó với làn sóng di cư: Liên minh châu Âu đoàn kết, đồng thuận

Thay vì những tranh cãi và chỉ trích xuất hiện sau làn sóng người di cư vào Ceuta, các nước thành viên đã thể hiện sự đồng thuận trong việc ủng hộ Tây Ban Nha và bảo vệ biên giới chung của khối.

Khoảng 70.000 trong tổng số 72.000 người vượt biên đã được đưa trở lại Maroc chỉ trong vài ngày, giúp nhanh chóng ổn định tình hình tại Ceuta (Tây Ban Nha). Ảnh: Reuters

Trong nhiều năm qua, di cư luôn là một trong những chủ đề gây chia rẽ nhất trong nội bộ EU. Cuộc khủng hoảng người tị nạn năm 2015 từng cho thấy những bất đồng sâu sắc giữa các quốc gia thành viên về việc phân bổ người di cư, chia sẻ trách nhiệm và kiểm soát biên giới.

Chính vì vậy, khi khoảng 72.000 người từ Maroc đồng loạt vượt biên vào Ceuta tuần trước, nhiều nhà quan sát dự báo EU sẽ lại rơi vào vòng xoáy chỉ trích và đổ lỗi lẫn nhau.

Những diễn biến ban đầu dường như cũng xác nhận điều đó khi một số nước công khai chỉ trích chính sách di cư của Madrid. Italia còn tạm dừng các tuyến hàng không và đường biển với nước này, làm dấy lên lo ngại cuộc khủng hoảng sẽ lan rộng ra toàn châu Âu.

Tuy nhiên, diễn biến tại cuộc họp khẩn của các bộ trưởng nội vụ EU ngày 4-8 đã đi theo hướng khác. Sau hơn 3 giờ thảo luận, 27 quốc gia thành viên đều bày tỏ đoàn kết với Tây Ban Nha, thống nhất rằng khu vực tự do đi lại Schengen không phải là nguyên nhân dẫn tới làn sóng di cư; đồng thời khẳng định việc bảo vệ biên giới bên ngoài của EU là trách nhiệm chung của cả khối.

Thông điệp này đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận của EU. Thay vì tập trung vào trách nhiệm của một quốc gia thành viên, các nước lựa chọn coi Ceuta là thách thức chung đối với an ninh biên giới châu Âu.

Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez khẳng định, tất cả các nước thành viên đều thể hiện sự đoàn kết với Tây Ban Nha, trong khi Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha Fernando Grande-Marlaska cho biết, các cuộc thảo luận diễn ra trong bầu không khí “hoàn toàn mang tính xây dựng”.

Không chỉ dừng ở tuyên bố chính trị, EU còn ghi nhận phản ứng nhanh chóng của Madrid. Theo phía Tây Ban Nha, khoảng 70.000 trong tổng số 72.000 người vượt biên đã được đưa trở lại Maroc trong vài ngày, giúp nhanh chóng ổn định tình hình tại Ceuta. Tốc độ xử lý này đã góp phần xoa dịu những chỉ trích ban đầu; đồng thời củng cố niềm tin rằng Tây Ban Nha vẫn kiểm soát được biên giới bên ngoài của EU.

Điều đáng chú ý hơn là sự đồng thuận lần này không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Trước hết, các quốc gia thành viên đều nhận thấy, việc tiếp tục tranh cãi chỉ tạo thêm cơ hội cho các mạng lưới đưa người di cư trái phép lợi dụng và làm suy yếu khả năng ứng phó chung của EU.

Nếu mỗi nước áp dụng các biện pháp đơn phương, đặc biệt là tái lập kiểm soát biên giới nội khối, một trong những thành tựu lớn nhất của châu Âu là khu vực Schengen, sẽ bị đe dọa.

Bên cạnh đó, EU cũng rút ra nhiều bài học từ các cuộc khủng hoảng di cư trước đây. Những tranh cãi kéo dài trong giai đoạn 2015-2016 khiến khối mất nhiều năm mới đạt được Hiệp ước Di cư và Tị nạn. Vì vậy, trong cuộc khủng hoảng lần này, ưu tiên hàng đầu không còn là xác định bên nào chịu trách nhiệm, mà là duy trì sự thống nhất để xử lý tình huống.

Một yếu tố khác thúc đẩy sự đoàn kết là vai trò của Maroc. Khác với nhiều cuộc khủng hoảng trước, việc kiểm soát dòng người tại Ceuta phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp với Maroc.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh, cần tăng cường hợp tác với Maroc, cải thiện cơ chế cảnh báo sớm, siết chặt kiểm soát biên giới và đẩy mạnh đấu tranh với các mạng lưới buôn người. Điều này cho thấy, EU đang chuyển từ cách tiếp cận chỉ tập trung vào biên giới nội khối sang chiến lược quản lý di cư ngay từ các quốc gia trung chuyển và xuất phát.

Yếu tố địa chính trị cũng khiến EU buộc phải hành động thống nhất hơn. Trong bối cảnh xung đột tại Ukraine vẫn kéo dài, căng thẳng ở Trung Đông chưa hạ nhiệt và nhiều khu vực châu Phi tiếp tục bất ổn, châu Âu không muốn mở thêm một mặt trận bất ổn mới ngay tại biên giới phía Nam. Một phản ứng thiếu thống nhất có thể tạo tín hiệu rằng EU dễ bị tổn thương trước các cuộc khủng hoảng di cư quy mô lớn.

Dẫu vậy, sự đồng thuận lần này không đồng nghĩa với việc mọi khác biệt đã được xóa bỏ. Italia tiếp tục thúc đẩy mô hình xây dựng các trung tâm tiếp nhận và hồi hương người di cư ngoài lãnh thổ EU theo mô hình Albania; đồng thời đề xuất sử dụng các công cụ thương mại để buộc các nước thứ ba tiếp nhận công dân bị trục xuất.

Trong khi đó, nhiều nước khác vẫn ưu tiên tăng cường hợp tác với các quốc gia láng giềng và nâng cao năng lực kiểm soát biên giới hơn là mở rộng các biện pháp răn đe.

Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là các quốc gia thành viên đã lựa chọn gác lại những tranh cãi để cùng xử lý cuộc khủng hoảng trước mắt. Đây chính là tín hiệu tích cực đối với tiến trình xây dựng một chính sách di cư chung của châu Âu.