Ổn định quan hệ, kiểm soát cạnh tranh

Nhưng ở lần gặp gỡ này có điều đặc biệt, đó là ông chủ Nhà Trắng dùng những nghi thức lễ tân trọng thị rất hiếm thấy của Mỹ để chào đón ông Tập Cận Bình. Chủ ý của ông Donald Trump rõ ràng là tranh thủ Trung Quốc nhằm tạo không khí chính trị đủ thuận lợi để đạt các thỏa thuận kinh tế giúp Mỹ duy trì cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc nhưng không đẩy mối quan hệ này vào vòng xoáy đối đầu mới.

Xem ra, Washington muốn duy trì và kéo dài đình chiến thương mại, muốn Trung Quốc thực hiện cam kết về đất hiếm và khoáng sản chiến lược, thúc đẩy Trung Quốc mua thêm hàng hóa của Mỹ, nhất là nông sản và các sản phẩm công nghiệp. Cùng với đó, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc, giảm thiểu những rủi ro đối với chuỗi cung ứng Mỹ, duy trì lợi thế công nghệ và tránh một vòng leo thang thương mại mới, thiết lập những cơ chế để cạnh tranh Mỹ - Trung không chuyển thành khủng hoảng. Ông Donald Trump không muốn đổi những lợi ích đó lấy việc Mỹ từ bỏ cạnh tranh công nghệ và chiến lược với Trung Quốc.

Trong khi đó, Bắc Kinh cần sự ổn định bên ngoài để duy trì dư địa phát triển bên trong. Chủ tịch Tập Cận Bình đi Mỹ để gây dựng khung xử lý quan hệ song phương có lợi nhất cho Trung Quốc. Chỉ như thế, Trung Quốc mới có thể đạt được những mục tiêu đề ra là duy trì thị trường Mỹ, tránh một vòng áp thuế mới, bảo vệ không gian phát triển công nghệ, bảo đảm xuất khẩu đất hiếm và các khoáng sản chiến lược không trở thành nguyên nhân dẫn tới một cuộc chiến thương mại mới. Bên cạnh đó, duy trì ổn định bên ngoài để tập trung vào phát triển kinh tế, buộc Mỹ chấp nhận rằng Trung Quốc là một đối thủ cạnh tranh lâu dài chứ không phải một đối tác có thể bị ép buộc thay đổi mô hình phát triển.

Mục đích và lợi ích đều rất thiết thực và chiến lược đối với cả hai bên. Dù vậy, cuộc gặp cấp cao hiện tại lại chưa thể đưa lại đột phá và khai thông bế tắc cơ bản bấy lâu nay. Lý do là những gì hai bên hiện có thể mặc cả không phải là những gì hai bên mâu thuẫn sâu nhất. Thuế quan có thể thương lượng, đất hiếm có thể trao đổi, mua hàng có thể định lượng. Nhưng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi cung ứng chiến lược, vấn đề Đài Loan và ganh đua vị thế quốc tế lại liên quan trực tiếp đến sức mạnh dài hạn của mỗi nước mà một thỏa thuận thương mại không thể giải quyết nổi. Hai bên chỉ có thể quản lý bất đồng, chưa thể loại bỏ bất đồng. Cho nên, kết quả của cuộc gặp cấp cao hiện tại nhiều lắm thì cũng chỉ ổn định thêm quan hệ song phương và kiểm soát thêm cuộc cạnh tranh chiến lược song phương.

Nói theo cách khác, đó là kết quả thực dụng, không phải đột phá chiến lược. Mỹ tránh được một vòng leo thang mới, còn Trung Quốc giữ được không gian kinh tế và đối thoại trong khi các cam kết từ những cuộc gặp trước vẫn còn thực hiện không đồng đều, khoảng cách giữa thỏa thuận chính trị và thực thi thực tế vẫn lớn.

Mỹ và Trung Quốc không xích lại gần nhau hơn nhờ cuộc gặp này nhưng học được cách cạnh tranh mà không phá hủy quan hệ, thay đổi quan trọng về phương thức quản lý quan hệ mà không thay đổi bản chất quan hệ. Công thức mới của hai bên là ổn định quan hệ để cạnh tranh, cạnh tranh nhưng không để quan hệ bị đổ vỡ. Triển vọng sẽ là thương mại ổn định hơn, đối thoại cấp cao được duy trì, một số lĩnh vực có thể đạt thỏa thuận từng phần. Nhưng cạnh tranh công nghệ chiến lược sẽ tiếp tục và quan hệ hợp tác khó sâu rộng.