Thể thao dân tộc: Nét đẹp đầu xuân

Mùa xuân về trên khắp mọi miền đất nước không chỉ mang theo không khí lễ hội tưng bừng với các nghi thức tín ngưỡng trang trọng mà còn là dịp để các hoạt động thể thao truyền thống diễn ra trang trọng, lành mạnh. Trong không gian lễ hội, các môn thể thao hiện diện như một phần tự nhiên của đời sống văn hóa, góp phần bồi đắp tinh thần đoàn kết và khát vọng hòa hợp.

Đa dạng môn thi đấu

Ở nhiều địa bàn vùng cao của tỉnh, kéo co gần như là trò chơi không thể thiếu mỗi dịp lễ hội xuân. Chỉ với một sợi dây thừng, hai đội chơi đối diện và tiếng hò reo vang dậy, không khí ngày hội đã bừng lên rộn ràng. Chị Nguyễn Thanh Hương, thôn Nà Làng, xã Nà Hang chia sẻ, sức hấp dẫn của kéo co nằm ở tính tập thể cao, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng và tinh thần đồng lòng. Trong quan niệm dân gian, thắng thua không đặt nặng; điều quan trọng hơn cả là sự gắn kết của cộng đồng, biểu trưng cho sức mạnh chung và khát vọng hòa hợp trong năm mới.

Các đội thi cà kheo tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT tỉnh.

Cùng với kéo co, đẩy gậy mang đến sắc thái thượng võ rõ nét. Hai vận động viên đứng trong vòng tròn, vừa dùng sức, vừa vận dụng kỹ thuật để đẩy đối phương ra ngoài. Những trận đấu diễn ra nhanh, gọn, quyết liệt nhưng công bằng, thu hút đông đảo người xem. Đẩy gậy không chỉ là thử thách thể lực, mà còn rèn luyện sự dẻo dai, bản lĩnh và tinh thần thi đấu trung thực, những phẩm chất được đồng bào các dân tộc trân trọng và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trong các lễ hội Lồng Tông đầu năm, tung còn là hoạt động không thể thiếu, mang đến gam màu mềm mại, giàu tính biểu tượng cho ngày hội xuân. Quả còn sặc sỡ tung qua vòng tròn trên cây nêu gửi gắm ước vọng sinh sôi, may mắn. Cô Ma Thị An, phường Cầu Giấy, Hà Nội chia sẻ, xuất thân là người Tày Minh Quang, năm nào đầu xuân cũng về quê hương để vui hội Lồng Tông. Cô cho biết, ném còn là trò chơi dễ tiếp cận, dễ tham gia, tạo nên nét duyên riêng cho mùa xuân vùng cao.

Các môn thể thao dân tộc (TTDT) và trò chơi dân gian hiện diện như một phần tự nhiên của đời sống văn hóa đồng bào các dân tộc xứ Tuyên. Người Tày, Nùng, Dao duy trì những trò chơi quen thuộc như: tung còn, đi cà kheo, vật chày...; trong khi người Mông, Lô Lô gắn bó với đánh tu lu, đánh sảng, đánh yến, ném pao… Bên cạnh đó, đẩy gậy, bắn nỏ là những môn thể thao tiêu biểu, thể hiện rõ tinh thần thượng võ, gắn liền với sinh hoạt của nhiều dân tộc thiểu số. Mỗi môn TTDT là một lát cắt văn hóa sinh động, mang theo câu chuyện của mỗi dân tộc, mỗi bản làng, phản ánh phương thức mưu sinh, quan niệm sống và khát vọng hòa hợp với thiên nhiên của cư dân miền núi.

Nói đến bắn nỏ ai cũng biết chị Hà Thị Khách, thôn An Phú, xã Tân An. Gần 30 năm gắn bó với cây nỏ, chị là một trong những vận động viên tiêu biểu, từng giành nhiều huy chương tại các giải thi đấu từ cấp tỉnh đến quốc gia. Chị Khách chia sẻ, bắn nỏ không đơn thuần là cuộc thi tranh giải đạt huy chương. Mỗi lần tham gia là một lần rèn luyện sự điềm tĩnh, độ tập trung và thể lực bền bỉ, để tinh thần thượng võ luôn hiện diện trong mỗi mùa lễ hội và trong đời sống cộng đồng.

Nét riêng hấp dẫn

Đồng chí Nguyễn Văn Hòa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đánh giá: Các trò chơi, môn thể thao truyền thống là di sản văn hóa, góp phần củng cố bản sắc, tăng gắn kết cộng đồng và làm giàu trải nghiệm văn hóa - du lịch khi được tổ chức đúng không gian lễ hội. Giữa nhịp sống hiện đại, việc duy trì các trò chơi, môn thể thao truyền thống trong dịp xuân không chỉ làm phong phú không khí lễ hội, mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của Tuyên Quang đến với khách du lịch.

Các vận động viên thi đẩy gậy tại Lễ hội lồng tông Bản Ho, xã Kiên Đài.

Trên thế giới, du lịch thể thao ngày càng hấp dẫn du khách nhờ sự kết hợp hài hòa giữa vận động thể chất và khám phá thiên nhiên. Bắt nhịp xu thế đó, nhiều địa phương trong tỉnh đã lồng ghép các môn thể thao dân tộc vào lễ hội mùa xuân, từng bước hình thành những điểm đến giàu sức hút. Tại Tuần Văn hóa du lịch “Qua miền di sản ruộng bậc thang Hoàng Su Phì”, du khách không chỉ chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ vĩ của ruộng bậc thang, mà còn trực tiếp tới các bản làng, hòa mình vào không gian lễ hội Bàn Vương, Quỹa Hiéng… Hay Lễ hội Gầu tào, Hoa đào xã Sà Phìn năm 2026 với những môn thể thao đặc sắc giữa tiếng khèn, tiếng trống rộn ràng và sắc màu thổ cẩm, du khách được trải nghiệm kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, đánh quay. Những hoạt động ấy mang đến cảm nhận chân thực về nhịp sống lao động, tinh thần cộng đồng và bản sắc văn hóa vùng cao, thay vì chỉ dừng lại ngắm cảnh, chụp ảnh.

Ở các phường trung tâm tỉnh Tuyên Quang, cứ mùng 4 Tết hằng năm lại diễn ra Lễ hội đua thuyền trên sông Lô. Là lão làng trong nghề, ông Nguyễn Ngọc Tuyển, Tổ dân phố 6, phường Nông Tiến kể, đua thuyền là môn thể thao mà ai xem 1 lần cũng đều muốn quay trở lại, hành trình vượt con nước, đưa thuyền đến đích nhanh nhất dưới sự cổ vũ của khán giả là trải nghiệm không bao giờ quên.

Các trò chơi truyền thống được lưu giữ sẽ tạo cú huých để du lịch Tuyên Quang khởi sắc. Với những lợi thế riêng có về thiên nhiên, con người và truyền thống văn hóa, lịch sử, trong tương lai không xa Tuyên Quang sẽ là điểm đến hấp dẫn mà du khách lựa chọn.

Lê Duy