Giá cà phê trong nước chịu tác động từ thị trường thế giới như thế nào?

Người trồng cà phê thường thấy giá thu mua tại địa phương thay đổi theo từng ngày, dù tình hình vườn nhà không có gì khác. Bài viết giải thích cơ chế giá cà phê trong nước gắn với giá tham chiếu quốc tế và cách chia sản lượng thành nhiều đợt bán để thu nhập cả vụ ổn định hơn.

1. Giá thu mua tại vườn được hình thành như thế nào

Phần lớn cà phê nhân của Việt Nam được xuất khẩu, nên giá mà các đại lý và doanh nghiệp trả cho người trồng phụ thuộc vào mức giá họ có thể bán ra thị trường quốc tế. Doanh nghiệp xuất khẩu lấy giá tham chiếu thế giới, trừ đi chi phí vận chuyển, chế biến, phí giao dịch và phần lợi nhuận, rồi mới ra giá thu mua trong nước.

Ngoài giá tham chiếu, giá tại vườn còn chịu ảnh hưởng của chất lượng hạt, độ ẩm, tỷ lệ hạt đen vỡ và khoảng cách từ vườn đến kho của đại lý. Vì thế, hai vùng trồng cách nhau không xa vẫn có thể có giá chênh lệch, và cùng một đại lý có thể trả giá khác nhau cho hai lô hàng khác chất lượng.

Người trồng có thể theo dõi giá cà phê trực tuyến của các tỉnh Tây Nguyên trên các trang tổng hợp để biết mặt bằng giá chung trước khi chào bán. Đối chiếu giá đại lý báo với mặt bằng này giúp chủ vườn đánh giá mức giá mình nhận được có hợp lý không, nhất là khi có nhiều đại lý cùng thu mua trong vùng.

Tỷ giá cũng là một yếu tố quan trọng. Cà phê xuất khẩu được thanh toán chủ yếu bằng ngoại tệ, nên khi tỷ giá thay đổi, số tiền đồng mà doanh nghiệp nhận được trên mỗi tấn cũng thay đổi theo, kéo giá thu mua trong nước điều chỉnh tương ứng.

Giá cà phê tại vườn được hình thành từ giá tham chiếu quốc tế sau khi trừ các chi phí trung gian.

2. Vai trò của sàn Luân Đôn và New York trong việc định giá

Trên thị trường quốc tế, cà phê được giao dịch qua các hợp đồng kỳ hạn trên hai sàn giao dịch hàng hóa lớn. Sàn Luân Đôn là nơi tham chiếu chính cho cà phê Robusta, loại chiếm phần lớn sản lượng của Việt Nam. Sàn New York là nơi tham chiếu cho cà phê Arabica, loại được trồng ở một số vùng cao như Lâm Đồng và Sơn La.

Giá trên hai sàn phản ánh kỳ vọng của người mua và người bán toàn cầu về cung cầu trong thời gian tới. Khi thời tiết bất lợi ở các nước sản xuất lớn, khi tồn kho tại các cảng giảm hay khi nhu cầu tiêu thụ tăng, giá kỳ hạn thường đi lên. Ngược lại, khi dự báo một vụ mùa bội thu, giá có xu hướng giảm.

Người trồng không cần giao dịch trên sàn, nhưng hiểu cơ chế này giúp giải thích vì sao giá thu mua thay đổi theo ngày. Việc xem giá cà phê trực tuyến sàn Luân Đôn New York cùng với giá trong nước trong một thời gian giúp chủ vườn nhận ra giá tại vườn thường đi cùng chiều với giá trên sàn, với một độ trễ và mức chênh nhất định.

Việc theo dõi này mang tính tham khảo để hiểu xu hướng, không phải để dự đoán chính xác giá ngày mai. Giá kỳ hạn có thể dao động trong ngày theo tin tức, nên chủ vườn nên quan sát xu hướng của vài tuần thay vì phản ứng theo biến động của từng phiên.

3. Chia sản lượng thành nhiều đợt bán để ổn định thu nhập

Do không thể biết trước giá sẽ đi theo hướng nào, cách làm phổ biến của người trồng là chia sản lượng thành nhiều đợt bán thay vì bán toàn bộ một lần. Giả sử thu hoạch được 10 tấn cà phê nhân, chủ vườn có thể bán 3 tấn ngay sau thu hoạch, 3 tấn sau hai đến ba tháng và phần còn lại vào giữa năm.

Đợt bán đầu thường dùng để trả các khoản chi phí đã ứng trong vụ như công hái, phân bón, nhiên liệu và chi tiêu gia đình. Các đợt sau linh hoạt hơn, có thể được điều chỉnh theo xu hướng giá đã quan sát. Cách chia này giúp giá bán bình quân của cả vụ ít phụ thuộc vào diễn biến của một phiên giao dịch.

Giữ hàng lại đòi hỏi điều kiện bảo quản phù hợp, như kho khô ráo, hạt được phơi đạt độ ẩm và đóng bao đúng cách. Chủ vườn cần tính cả chi phí bảo quản, hao hụt và nhu cầu tiền mặt của gia đình trong thời gian chờ. Nếu gia đình cần tiền cho các khoản lớn, nên ưu tiên bán phần đủ chi trả thay vì giữ toàn bộ hàng.

Mỗi đợt bán nên được ghi lại gồm ngày, số lượng, giá và đại lý mua. Cuối vụ, chủ vườn tính giá bán bình quân và so sánh với chi phí sản xuất trên mỗi ki-lô-gam để biết lợi nhuận thực tế của năm.

Chia sản lượng thành nhiều đợt bán giúp giá bán bình quân cả vụ ít phụ thuộc vào biến động của một thời điểm.

Giá cà phê trong nước luôn gắn với giá tham chiếu trên hai sàn quốc tế, tỷ giá và chất lượng hạt. Hiểu cơ chế này và chia sản lượng thành nhiều đợt bán giúp người trồng chủ động hơn với nguồn thu của gia đình, thay vì đặt toàn bộ kết quả của cả năm vào một lần bán.